ایرج میرزا: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''ایرج میرزا''' (1291ق / 1874م ـ 1304ش)، ملقب به جلال الممالك، شاعر. ایرج فرزند غلامحسین میرزای قاجار (صدرالشعرا) و از نوادگان فتحعلی شاه قاجار (حك 1212-1250ق / 1797-1834م) بود. پدر و اجدادش نیز همه شاعر بودند. پدرش با عنوان شاعر رسمی دربار مظفرالدین میرزای ولیعه...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''ایرج میرزا''' (1291ق / 1874م ـ 1304ش)، ملقب به جلال | '''ایرج میرزا''' (1291ق / 1874م ـ 1304ش)، ملقب به جلال الممالک، شاعر. | ||
ایرج فرزند غلامحسین میرزای قاجار (صدرالشعرا) و از نوادگان فتحعلی شاه قاجار ( | ایرج فرزند غلامحسین میرزای قاجار (صدرالشعرا) و از نوادگان [[فتحعلی شاه قاجار]] (حک 1212-1250ق / 1797-1834م) بود. پدر و اجدادش نیز همه شاعر بودند. پدرش با عنوان شاعر رسمی دربار [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین میرزای ولیعهد]] خدمت میکرد<ref>محجوب، محمدجعفر. '''''ایرج میرزا'''''. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص سوم (مقدمه).</ref>. ایرج میرزا در [[تبریز]] زاده شد و در همان جا به تحصیل پرداخت. علوم ادبی، [[عربی]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 زبان فرانسه] را از محمدتقی عارف اصفهانی و میرزا نصرالله بهار شیروانی آموخت. با [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C زبانهای روسی] و [[ترکی]] نیز آشنا شد<ref>برقعی، محمدباقر''. '''سخنوران نامی معاصر'''''. تهران: امیرکبیر، 1329 (تاریخ مقدمه)، ص 16.</ref>. خط خوشی هم داشت و از جوانی به شاعری روی آورد. در جوانی پدرش را از دست داد و سرپرستی خانواده به او محول شد. پس از آن با کمک امیرنظام گروسی به خدمت درباری درآمد<ref>خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 427</ref>. چون سرودن قصیدههای فرمایشی و ستایشهای دستوری و نیز قصیده خوانی در روزهای عید و سلام بر خلاف میل باطنی او بود، به یاری امیر نظام از شاعری رسمی کناره گرفت و به منشیگری پرداخت<ref>محجوب، محمدجعفر. '''''ایرج میرزا'''''. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص بیستم و بیستوهشتم (مقدمه).</ref>. پس از مدتی با [[احمد قوام السلطنه|قوام السلطنه]] به اروپا رفت و بعد از 4 سال اقامت در آنجا به [[کشور ایران|ایران]] بازگشت. در هنگام اوج گیری مبارزات [[نهضت مشروطه|مشروطه]] در 1323ق / 1905م به [[استان تهران|تهران]] آمد. در 1324ق / 1906م به وزارت معارف انتقال یافت. در 1326ق / 1908م با حفظ سمت به [[تبریز]] رفت و ریاست دفتر ایالتی را بر عهده گرفت. از 1326-1337ق / 1908-1919م مشاغل چندی مانند معاونت حکومت [[اصفهان]]، حکومت آباده و ایالت گمرگ انزلی به او واگذار گردید. در 1337ق / 1924م به معاونت پیشکاری مالیه خراسان فرستاده شد. در اواخر 1342ق به [[استان تهران|تهران]] آمد و از خدمات دولتی کناره گرفت. سرانجام در [[استان تهران|تهران]] درگذشت و در مقبره ظهیرالدوله به خاک سپرده شد<ref>میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران''''' تهران: پژوهشکده سازمان اسناد ملی ایران، 1376، ج1، ص 521ـ523.</ref>. ایرج میرزا منتقدی اجتماعی بود و آنچه را که در زمینههای گوناگون نمیپسندید، با طنز گزنده خود به باد انتقاد میگرفت<ref>یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، 1369، ص 362.</ref>. او در شمار کسانی بود که در سدههای اخیر از بلاغت ساختارهای نحوی در شعر بسیار بهره گرفته و به همین سبب شعرش در میان معاصران و اخلافش نفوذ زیادی داشته است<ref>شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''''موسیقی شعر''.''' تهران: آگاه، 1368، ص 35ـ36.</ref>. به گفته آربری[Arberry] او یکی از آخرین شاعران کلاسیک و نخستین شاعر نوگرا بود. افسانههای لافونتن[La Fontaine] را به نظم کشید و مطالبی نیز از خود بدان افزود<ref>'''''ادبیات نوین ایران'''''. ترجمه و تدوین یعثوب آژند. تهران: امیرکبیر، 1363، ص 54ـ55.</ref>. از ویژگیهای شعر او میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
# روانی و سادگی؛ | |||
# استفاده از زبان مردم و الفاظ عامیانه؛ | |||
# بهره گرفتن از کلمهها و مضمونهای رکیک؛ | |||
# استفاده از هزل و مطایبه؛ | |||
# به کارگیری فن ترجمه در شعر؛ | |||
# بهرهمندی از آگاهیهای سیاسی ـ اجتماعی؛ و | |||
# استفاده از واژگان بیگانه. | |||
''' | او در میان انواع شعر در سرودن مثنوی و قطعه مهارت بیشتری داشت و از میان این دو به قطعه سرایی بیشتر پرداخت<ref>خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429-432.</ref>. قطعاتی که وی درباره مادر سروده مانند ''مادر'' و ''قلب مادر'' از لحاظ حسن تأثیر در ادب فارسی نظیر ندارد<ref>یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، 1369، ص 364.</ref>. ''دیوان شعر''، ''مثنوی زهره و منوچهر'' و مثنوی ''عارف نامه'' به سبک ''جلایرنامه'' [[قائم مقام فراهانی(دوم)|قائم مقام فراهانی]] از آثار او هستند. ''کلیات دیوان'' و ''برگزیده اشعار ایرج میرزا'' بارها در [[استان تهران|تهران]] به چاپ رسیده است<ref>آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: جیبی، 1350، ج 2، ص 390ـ 391.</ref>. جز آنها شماری نامههای اداری و اخوانی از او بر جای مانده که برخی از آنها در کتاب ''ایرج و نخبه آثارش'' چاپ شده است<ref>خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429. </ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[قاجاریه]] | |||
* [[فتحعلی شاه قاجار]] | |||
* [[تبریز]] | |||
== مآخذ == | |||
1. محجوب، محمدجعفر. '''''ایرج میرزا'''''. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص سوم (مقدمه). | 1. محجوب، محمدجعفر. '''''ایرج میرزا'''''. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص سوم (مقدمه). | ||
2. برقعی، محمدباقر''. '''سخنوران نامی معاصر'''''. تهران: | 2. برقعی، محمدباقر''. '''سخنوران نامی معاصر'''''. تهران: امیرکبیر، 1329 (تاریخ مقدمه)، ص 16. | ||
3. خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 427 | 3. خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 427 | ||
4. | 4. محجوب، محمدجعفر. '''''ایرج میرزا'''''. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص بیستم و بیستوهشتم (مقدمه). | ||
5. میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران''''' تهران: | 5. میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران''''' تهران: پژوهشکده سازمان اسناد ملی ایران، 1376، ج1، ص 521ـ523. | ||
6. یوسفی، غلامحسین. ''''' | 6. یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، 1369، ص 362. | ||
7. شفیعی | 7. شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''''موسیقی شعر''.''' تهران: آگاه، 1368، ص 35ـ36. | ||
8. '''''ادبیات نوین ایران'''''. ترجمه و تدوین یعثوب آژند. تهران: | 8. '''''ادبیات نوین ایران'''''. ترجمه و تدوین یعثوب آژند. تهران: امیرکبیر، 1363، ص 54ـ55. | ||
9. | 9. خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429-432. | ||
10. | 10. یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، 1369، ص 364. | ||
11. آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: جیبی، 1350، ج 2، ص 390ـ 391. | 11. آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: جیبی، 1350، ج 2، ص 390ـ 391. | ||
12. | 12. خالقیراد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی'''''. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429. | ||
----[1]. | ----[1]. | ||
[2]. La Fontaine | [2]. La Fontaine | ||
احمد تمیم داری | احمد تمیم داری | ||
نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۱
ایرج میرزا (1291ق / 1874م ـ 1304ش)، ملقب به جلال الممالک، شاعر.
ایرج فرزند غلامحسین میرزای قاجار (صدرالشعرا) و از نوادگان فتحعلی شاه قاجار (حک 1212-1250ق / 1797-1834م) بود. پدر و اجدادش نیز همه شاعر بودند. پدرش با عنوان شاعر رسمی دربار مظفرالدین میرزای ولیعهد خدمت میکرد[۱]. ایرج میرزا در تبریز زاده شد و در همان جا به تحصیل پرداخت. علوم ادبی، عربی و زبان فرانسه را از محمدتقی عارف اصفهانی و میرزا نصرالله بهار شیروانی آموخت. با زبانهای روسی و ترکی نیز آشنا شد[۲]. خط خوشی هم داشت و از جوانی به شاعری روی آورد. در جوانی پدرش را از دست داد و سرپرستی خانواده به او محول شد. پس از آن با کمک امیرنظام گروسی به خدمت درباری درآمد[۳]. چون سرودن قصیدههای فرمایشی و ستایشهای دستوری و نیز قصیده خوانی در روزهای عید و سلام بر خلاف میل باطنی او بود، به یاری امیر نظام از شاعری رسمی کناره گرفت و به منشیگری پرداخت[۴]. پس از مدتی با قوام السلطنه به اروپا رفت و بعد از 4 سال اقامت در آنجا به ایران بازگشت. در هنگام اوج گیری مبارزات مشروطه در 1323ق / 1905م به تهران آمد. در 1324ق / 1906م به وزارت معارف انتقال یافت. در 1326ق / 1908م با حفظ سمت به تبریز رفت و ریاست دفتر ایالتی را بر عهده گرفت. از 1326-1337ق / 1908-1919م مشاغل چندی مانند معاونت حکومت اصفهان، حکومت آباده و ایالت گمرگ انزلی به او واگذار گردید. در 1337ق / 1924م به معاونت پیشکاری مالیه خراسان فرستاده شد. در اواخر 1342ق به تهران آمد و از خدمات دولتی کناره گرفت. سرانجام در تهران درگذشت و در مقبره ظهیرالدوله به خاک سپرده شد[۵]. ایرج میرزا منتقدی اجتماعی بود و آنچه را که در زمینههای گوناگون نمیپسندید، با طنز گزنده خود به باد انتقاد میگرفت[۶]. او در شمار کسانی بود که در سدههای اخیر از بلاغت ساختارهای نحوی در شعر بسیار بهره گرفته و به همین سبب شعرش در میان معاصران و اخلافش نفوذ زیادی داشته است[۷]. به گفته آربری[Arberry] او یکی از آخرین شاعران کلاسیک و نخستین شاعر نوگرا بود. افسانههای لافونتن[La Fontaine] را به نظم کشید و مطالبی نیز از خود بدان افزود[۸]. از ویژگیهای شعر او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- روانی و سادگی؛
- استفاده از زبان مردم و الفاظ عامیانه؛
- بهره گرفتن از کلمهها و مضمونهای رکیک؛
- استفاده از هزل و مطایبه؛
- به کارگیری فن ترجمه در شعر؛
- بهرهمندی از آگاهیهای سیاسی ـ اجتماعی؛ و
- استفاده از واژگان بیگانه.
او در میان انواع شعر در سرودن مثنوی و قطعه مهارت بیشتری داشت و از میان این دو به قطعه سرایی بیشتر پرداخت[۹]. قطعاتی که وی درباره مادر سروده مانند مادر و قلب مادر از لحاظ حسن تأثیر در ادب فارسی نظیر ندارد[۱۰]. دیوان شعر، مثنوی زهره و منوچهر و مثنوی عارف نامه به سبک جلایرنامه قائم مقام فراهانی از آثار او هستند. کلیات دیوان و برگزیده اشعار ایرج میرزا بارها در تهران به چاپ رسیده است[۱۱]. جز آنها شماری نامههای اداری و اخوانی از او بر جای مانده که برخی از آنها در کتاب ایرج و نخبه آثارش چاپ شده است[۱۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
1. محجوب، محمدجعفر. ایرج میرزا. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص سوم (مقدمه).
2. برقعی، محمدباقر. سخنوران نامی معاصر. تهران: امیرکبیر، 1329 (تاریخ مقدمه)، ص 16.
3. خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 427
4. محجوب، محمدجعفر. ایرج میرزا. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص بیستم و بیستوهشتم (مقدمه).
5. میرانصاری، علی. اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران تهران: پژوهشکده سازمان اسناد ملی ایران، 1376، ج1، ص 521ـ523.
6. یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، 1369، ص 362.
7. شفیعی کدکنی، محمدرضا. موسیقی شعر. تهران: آگاه، 1368، ص 35ـ36.
8. ادبیات نوین ایران. ترجمه و تدوین یعثوب آژند. تهران: امیرکبیر، 1363، ص 54ـ55.
9. خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429-432.
10. یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، 1369، ص 364.
11. آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی، 1350، ج 2، ص 390ـ 391.
12. خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429.
[1].
[2]. La Fontaine
احمد تمیم داری
- ↑ محجوب، محمدجعفر. ایرج میرزا. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص سوم (مقدمه).
- ↑ برقعی، محمدباقر. سخنوران نامی معاصر. تهران: امیرکبیر، 1329 (تاریخ مقدمه)، ص 16.
- ↑ خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 427
- ↑ محجوب، محمدجعفر. ایرج میرزا. تهران: نشر اندیشه، 1356، ص بیستم و بیستوهشتم (مقدمه).
- ↑ میرانصاری، علی. اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران تهران: پژوهشکده سازمان اسناد ملی ایران، 1376، ج1، ص 521ـ523.
- ↑ یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، 1369، ص 362.
- ↑ شفیعی کدکنی، محمدرضا. موسیقی شعر. تهران: آگاه، 1368، ص 35ـ36.
- ↑ ادبیات نوین ایران. ترجمه و تدوین یعثوب آژند. تهران: امیرکبیر، 1363، ص 54ـ55.
- ↑ خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429-432.
- ↑ یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، 1369، ص 364.
- ↑ آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی، 1350، ج 2، ص 390ـ 391.
- ↑ خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 429.