سید ضیاء الدین طباطبائی
طباطبایی، سید ضیاءالدین، (1309ق / 1891م ـ 1348ش) روزنامهنگار و سیاستمدار اواخر دوره قاجاریه و دوره پهلوی.
سید ضیاءالدین فرزند سید علی آقا یزدی كه تولد او را به اختلاف، 1307، 1309 [۱] و 1310ق نوشتهاند[۲] در شیراز متولد شد مدتی در تبریز و تهران به سر برد و در سالهای نخست مشروطیت در شیراز برای روزنامهها مقالاتی مینوشت و ندای اسلام را در 18 سالگی منتشر كرد و رسالههای سیاسی در حمایت از قانون و آزادی نوشت[۳].
پس از چندی به تهران آمد و به گمان برخی در نهضت مشروطیت در جرگه هواخواهان انگلیس درآمد و به همراه پدر به مخالفت با محمدعلی شاه پرداخت در زمان فتح تهران جزو كمیته جهانگیر بود و بعدها با انتشار روزنامههای شرق*، رعد* و برق* نمایندگان دوره دوم مجلس شورای ملی از او شكایت كرده و تبعید و روانه اروپا شد[۴] پس از بازگشت به ایران رعد را در 1333ق/1914م منتشر كرد[۵] و چندی بعد در رأس كودتای 1299ش به نخستوزیری رسید و تا 4 خرداد 1300 در آن مقام بود.
دستگیری مخالفان، مانند مدرس، قوامالسلطنه و...،[۶] ابطال قرارداد 1919 كه از پیش باطل بود اما برای كسب وجهه سیاسی آن را لغو كرد. تعدیل بودجه دربار، كاهش حقوق احمدشاه و... از اقدامات او در این دوره بود. دكتر محمد مصدق والی فارس كه به ماهیت كودتا پی برده بود در مخالفت با او استعفا داد و مخالفتهای انگلیس، احمدشاه و رضاخان با سیدضیاء باعث عزل و عزیمت او به اروپا و فلسطین شد.
در 1322ش به ایران بازگشت، در مجلس چهاردهم (؟ ق / ؟ م) برخی مانند دكتر محمد مصدق با اعتبارنامه او مخالفت كرده اما او از مخالفان قوام بود و حزب اراده ملی را تأسیس كرد و دستگیر شد[۷]. او كه همچنان در فكر نخستوزیری بود و سلطنت پهلوی را مدیون خود میدانست در اواخر به كشاورزی و دامداری روی آورد.
نیز نگاه کنید به
ماخذ
- ↑ بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: 1371، زوار، ج5، ص122.
- ↑ بهزادی، علی. شبه خاطرات. تهران: 1380، زرین و نگارستان، ج1، ص365.
- ↑ عاقلی، باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران: 1380، نشر گفتار و نشر علم، ج3، ص959.
- ↑ مهدینیا، جعفر. نخستوزیران ایران. زندگی سیدضیاءالدین طباطبایی. تهران: 1379، امید فردا، ج4، ص 50-100.
- ↑ فردوست، حسین. ظهور وسقوط سلطنت پهلوی. تهران: 1370، انتشارات اطلاعات، ج2، ص81.
- ↑ بهنود، مسعود. از سیدضیاء تا بختیار. تهران: 1381، جاوید، ص21.
- ↑ عاقلی، باقر. میرزا احمدخان قوامالسلطنه. تهران: 1376، جاویدان، ص397.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
مهدی ابوالحسنی ترقی