پرش به محتوا

مطبوعات غیر فارسی زبان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''مطبوعات غيرفارسي زبان،''' چاپ روزنامه به زبان غيرفارسي در ايران پيشينه‌اي نسبتاً طولاني دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامة «كاغذ اخبار» ميرزا  صالح كه هنوز در هيچ نقطه‌اي از ايران روزنامه منتشر نمي‌شد، در 1266ق/ 1849م اولين نشرية غيرفارسي ب...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''مطبوعات غيرفارسي زبان،''' چاپ روزنامه به زبان غيرفارسي در ايران پيشينه‌اي نسبتاً طولاني دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامة «كاغذ اخبار» ميرزا  صالح كه هنوز در هيچ نقطه‌اي از ايران روزنامه منتشر نمي‌شد، در 1266ق/ 1849م اولين نشرية غيرفارسي با نام «زاريرادي باهرا» كه به فارسي (پرتو روشنايي، شعاع نور، شعاع روشنايي و...) ترجمه شده به زبان سرياني در شهر اورميه براي كلداني‌ها منتشر شد.<sup>1</sup> زاريرادي باهرا در عين حال يكي از روزنامه‌هايي است ك ساليان طولاني چاپ آن از 1849، يعني اواخر حكومت ناصرالدين شاه، تا 1918م / 1337ق كه دوران پادشاهي احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت.<sup>2</sup> تاريخ انتشار اين روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غير از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم براي شروع انتشار آن نوشته‌اند.<sup>3</sup>
'''[[مطبوعات غیر فارسی زبان|مطبوعات غیرفارسی زبان]]،''' چاپ روزنامه به زبان غیر[[فارسی]] در ایران پیشینه‌ای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامه «کاغذ اخبار» میرزا  صالح که هنوز در هیچ نقطه‌ای از ایران روزنامه منتشر نمی‌شد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریه غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» که به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر [[ارومیه|اورمیه]] برای کلدانی‌ها منتشر شد<ref>قاسمی، سیدفرید. '''''اولین‌های مطبوعات ایران.''''' چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143.</ref>. زاریرادی باهرا در عین حال یکی از روزنامه‌هایی است ک سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حکومت [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، تا 1918م / 1337ق که دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت<ref>قاسمی، سیدفرید. '''''سرگذشت مطبوعات ایران'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154.</ref>. تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشته‌اند<ref>   مجیدی، موسی. '''''تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی.</ref><ref>تربیت، محمدعلی. '''''دانشمندان آذربایجان.''''' چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595.</ref>.


پاره‌اي منابع اولين نشرية غيرفارسي زبان را روزنامة فرانسوي زبان (پاتري[1]) كه به معني وطن است و در 1885م چاپ شده نوشته‌اند<sup>4</sup> كه با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامة «زاريرادي باهرا» بر (پاتري)، مي‌توان نادرستي اين سخن را دريافت.
پاره‌ای منابع اولین نشریه غیرفارسی زبان را روزنامه فرانسوی زبان (پاتری[ patrie]) که به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشته‌اند<ref>براون، ادوارد. '''''تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت'''''. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بی‌تا، انتشارات معرفت، ص 144</ref><ref>خمامی‌زاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامه‌های '''''ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق.''''' 1289 ه.ش، ص 262.</ref> که با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامه «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، می‌توان نادرستی این سخن را دریافت.


روزنامة «اكودوپرس[2]» كه آن را به پژواك ايران و صداي ايران ترجمه كرده‌اند، زير نظر محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه و با مديريت محمدحسين فروغي و سردبيري، نخست بارون دونورمان و  سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر تهران منتشر مي‌گرديد.<sup>5</sup> تاريخ انتشار نخستين شمارة اين روزنامه 12 فروردين 1264/ 4 جمادي‌الثاني 1302 برابر با 21 مارس 1885 ميلادي است.<sup>6</sup>  
روزنامه «اکودوپرس[Echa de perse]» که آن را به پژواک ایران و صدای [[ایران]] ترجمه کرده‌اند، زیر نظر [[اعتماد السلطنه|محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه]] و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و  سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر [[تهران مصور|تهران]] منتشر می‌گردید<ref>قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1747.</ref>. تاریخ انتشار نخستین شماره این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادی‌الثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است<ref>قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، ص 1748.</ref>.


نخستين شمارة روزنامة «فارس» نيز كه برخي به غلط آن را اولين نشرية شهرستاني دانسته‌اند<sup>7</sup> به زبان عربي منتشر شده، اما از شمارة دوم به بعد مطالب آن به زبان فارسي بوده است.<sup>8</sup>
نخستین شماره روزنامه «فارس» نیز که برخی به غلط آن را اولین نشریه شهرستانی دانسته‌اند<ref>براون، ص 136.</ref><ref>صلح‌‌جو، جهانگیر. '''''تاریخ مطبوعات ایران و جهان.''''' 1348، کتاب‌های سیمرغ، ص 71.</ref> به زبان عربی منتشر شده، اما از شماره دوم به بعد مطالب آن به زبان [[فارسی]] بوده است<ref>صلح‌‌جو، جهانگیر. '''''تاریخ مطبوعات ایران و جهان.''''' 1348، کتاب‌های سیمرغ، ص 72.</ref>.


اما در اين ميان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمني در ايران از سابقه‌اي بيش از يك سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامة شاويق (كوره‌راه) كه نخستين روزنامة ارمني زبان ارمنيان تهران شناخته شده منتشر شد<sup>9</sup> و در مدت زمان بيش از يكصد سال حيات نشريات ارمني، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر كرده‌اند.<sup>10</sup> ناگفته نماند كه برخي از محققين تاريخ مطبوعات در اين‌كه شاويق نخستين نشرية ارمني در ايران است ترديد دارند و نيز تاريخ انتشار نخستين شمارة آن را 1312ق/ 1894م نوشته‌اند.<sup>11</sup>
اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به [[ارمنی|زبان ارمنی]] در [[کشور ایران|ایران]] از سابقه‌ای بیش از یک سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامه شاویق (کوره‌راه) که نخستین روزنامه ارمنی زبان ارمنیان [[استان تهران|تهران]] شناخته شده منتشر شد<ref>هوویان، آندرانیک. '''''ارمنیان ایران.''''' چاپ 1380، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.</ref> و در مدت زمان بیش از یکصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر کرده‌اند<ref>مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس.</ref>. ناگفته نماند که برخی از محققین [[تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت|تاریخ مطبوعات]] در این‌ که شاویق نخستین نشریه ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شماره آن را 1312ق/ 1894م نوشته‌اند<ref>قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''.جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1767.</ref>.


تعداد ديگري از نشريات ارمني كه در ايران چاپ شده‌اند عبارتند از: «آستق آروليان[3]» (= ستارة شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[4]» (= صبح) تبريز، 1288ش، «آرشالويس[5]» (= سپيده) تهران 1291ش، «آليك[6]» (= موج) تهران از 1310ش تاكنون و...<sup>12</sup>. در مدت بيش از يك سده فعاليت ارامنه در زمينة چاپ روزنامه و مجله در ايران، بيش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسيده.<sup>13</sup> كه انتشار برخي از آنان هنوز هم ادامه دارد.  
تعداد دیگری از نشریات ارمنی که در ایران چاپ شده‌اند عبارتند از: «آستق آرولیان[]» (= ستاره شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[]» (= صبح) [[تبریز]]، 1288ش، «آرشالویس[]» (= سپیده) [[تهران مصور|تهران]] 1291ش، «آلیک[]» (= موج) [[تهران مصور|تهران]] از 1310ش تاکنون و...<ref>لازاریان، ژانت. '''''دانشنامه ایرانیان ارمنی'''''. چاپ 1382، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها- هیرمند، ص 192ـ198.</ref>. در مدت بیش از یک سده فعالیت ارامنه در زمینه چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده<ref>هوویان، آندرانیک. '''''ارمنیان ایران.''''' چاپ 1380، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.</ref>. که انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد.  


سابقة چاپ روزنامه در آذربايجان به زبان تركي به دوران مشروطيت باز مي‌گردد. در 1326ق / 1908م روزنامة «ملا عمو» از سوي مخالفين مشروطه در شهر تبريز منتشر مي‌شد<sup>14</sup> و روزنامة «آناديلي» هم به مديري سيدحسين عدالت به زبان تركي در 1287ش در تبريز منتشر گرديد.<sup>15</sup> پس از آن نيز در سال‌هاي آغازين دهة 1320ش سه روزنامة «آذر»، «اورميه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتيب در زنجان، اورميه و تبريز منتشر مي‌شد.<sup>16</sup> اين تعداد بعدها افزايش يافته و به رقم 36 روزنامه به زبان تركي رسيده است.<sup>17</sup> به طور كلي در آذربايجان 4 روزنامه به زبان كَلداني، 8 روزنامه به زبان كُردي، 15 روزنامه به زبان ارمني و يك روزنامه هم به كردي و تركي منتشر مي‌شد.<sup>18</sup> با اشغال ايران در سال‌هاي جنگ جهاني دوم و رواج زبان انگليسي به جاي زبان فرانسه در مدارس كشور، مطبوعات نيز در اين زمينه متأثر از اين موضوع شدند و به يك باره از تعداد مطبوعاتي كه به زبان فرانسه منتشر مي‌شد كاسته و در مقابل بر تعداد روزنامه‌هاي انگليسي زبان افزوده گرديد.<sup>19</sup> از نشرياتي كه به زبان انگليسي و فرانسه به چاپ مي‌رسيدند، مي‌توان از: «ديسپاچ[7]» = (پيام) 1322، «تهران ديلي‌نيوز[8]» 1321، «ژورنال دو تهران[9]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر تهران[10]» نام برد. از دو زبان روسي و لهستاني هم كه به هر دو زبان روزنامه منتشر مي‌شد بايد ياد كرد. روزنامه‌هاي «نازپرزي ژاسيل= دوستان ما[11]» 1321ش، « ؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسكي = سخن لهستان[13]» 1321ش به اين دو زبان منتشر مي‌شده است.<sup>20</sup>
سابقه چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان [[ترکی]] به [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] باز می‌گردد. در 1326ق / 1908م روزنامه «ملا عمو» از سوی مخالفین [[نهضت مشروطه|مشروطه]] در شهر [[تبریز]] منتشر می‌شد<ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. چاپ دوم 1364، انتشارات کمال اصفهان، ج 4، ص 236.</ref> و روزنامه «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان ترکی در 1287ش در [[تبریز]] منتشر گردید<ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. چاپ دوم 1364، انتشارات کمال اصفهان، ج 1، ص 282.</ref>. پس از آن نیز در سال‌های آغازین دهه 1320ش سه روزنامه «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در [[زنجان]]، اورمیه و تبریز منتشر می‌شد<ref>ابوترابیان، حسین. '''''مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 169ـ171.</ref>. این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان ترکی رسیده است<ref>مجیدی موسی. '''''تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 232.</ref>. به طور کلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان کَلدانی، 8 روزنامه به زبان [[کردی|کُردی]]، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یک روزنامه هم به [[کردی]] و [[ترکی]] منتشر می‌شد<ref>کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.</ref>. با اشغال [[کشور ایران|ایران]] در سال‌های جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس کشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یک باره از تعداد مطبوعاتی که به زبان فرانسه منتشر می‌شد کاسته و در مقابل بر تعداد روزنامه‌های انگلیسی زبان افزوده گردید<ref>برزین، مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 13.</ref>. از نشریاتی که به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ می‌رسیدند، می‌توان از: «دیسپاچ[Dispatch]» = (پیام) 1322، «تهران دیلی‌نیوز[ Tehran Daily news]» 1321، «ژورنال دو [[تهران مصور|تهران]][ Jaurnal de Tehran]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر [[تهران مصور|تهران]][Messager de Tehran]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم که به هر دو زبان روزنامه منتشر می‌شد باید یاد کرد. روزنامه‌های «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، «؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسکی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر می‌شده است<ref>ابوترابیان حسین. '''''مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 174ـ175.</ref>.


به طور كلي چاپ روزنامه به زبان‌هاي غيرفارسي هم با رويدادهاي سياسي پيش آمده در كشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشيب‌ داشته است. در ميان 85- 1215ش، هفت عنوان نشريه به زبان‌هاي ارمني، آشوري، تركي و فرانسه در ايران منتشر مي‌شده است.<sup>21</sup> در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بيشتري برخوردار شد و نشرياتي به زبان‌هاي عربي، عبري و انگليسي هم مجال انتشار پيدا كردند و بر تعداد نشريات ارامنه نيز افزوده شد.<sup>22</sup> از آغاز سدة چهاردهم شمسي تا 1304 باز هم به دليل تحولات سياسي در كشور با افزايش تعداد روزنامه‌ها روبرو مي‌شويم، اما در پي توقيف مطبوعات در ميان 1304- 1320ش، از تنوع زباني روزنامه‌ها هم كاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمني، 4 روزنامه به زبان فرانسه و يك روزنامة انگليسي زبان محدود شد.<sup>23</sup> از شهريور 1320 تا مرداد 1332 كه يكي از پرشورترين ادوار مطبوعات ايران است به دليل رويدادهايي كه در آذربايجان و كردستان رخ داد، رونامه‌هاي جديدي به زبان تركي و كردي منتشر شدند. در اين دوره، پانزده عنوان نشرية ارمني، سيزده عنوان كردي، و دوازده عنوان هم به زبان تركي منتشر شده‌اند.<sup>24</sup> پس از كودتاي 1332 تا پايان 1356، تعداد مطبوعات انگليسي زبان افزايش يافت و به سي و هفت عنوان رسيد. اين در حالي است كه از تعداد مطبوعات به زبان‌هاي ارمني، عربي و كردي كاسته شد و به زبان تركي هم نشريه‌اي منتشر نمي‌شد اما يك نشريه به زبان آلماني به جمع مطبوعات غير فارسي زبان افزوده شد.<sup>25</sup> بيشتر اين نشريات از سوي مؤسسات دولتي منتشر مي‌شدند.
به طور کلی چاپ روزنامه به زبان‌های غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در کشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب‌ داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبان‌های ارمنی، آشوری، ترکی و فرانسه در ایران منتشر می‌شده است<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 16.</ref>. در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبان‌های عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا کردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد<ref>برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 17.</ref>. از آغاز سده چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در کشور با افزایش تعداد روزنامه‌ها روبرو می‌شویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامه‌ها هم کاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یک روزنامه انگلیسی زبان محدود شد<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 18ـ19.</ref>. از شهریور 1320 تا مرداد 1332 که یکی از پرشورترین ادوار مطبوعات [[کشور ایران|ایران]] است به دلیل رویدادهایی که در آذربایجان و [[استان کردستان|کردستان]] رخ داد، رونامه‌های جدیدی به زبان [[ترکی]] و [[کردی]] منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریه ارمنی، سیزده عنوان [[کردی]]، و دوازده عنوان هم به [[ترکی|زبان ترکی]] منتشر شده‌اند<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 21.</ref>. پس از کودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است که از تعداد مطبوعات به زبان‌های ارمنی، عربی و کردی کاسته شد و به [[ترکی|زبان ترکی]] هم نشریه‌ای منتشر نمی‌شد اما یک نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد<ref>برزین مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 22 و 23.</ref>. بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر می‌شدند.


== نیز نگاه کنید به ==


'''مآخذ:'''
* [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]
 
* [[تهران مصور|تهران]]
1.    قاسمي، سيدفريد. '''''اولين‌هاي مطبوعات ايران.''''' چاپ 1383، نشر آبي، ص 141ـ143.
* [[نهضت مشروطه]]
 
* [[ارمنی]]
2.    قاسمي، سيدفريد. '''''سرگذشت مطبوعات ايران'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ص 1154.
* [[ترکی]]
 
3.    مجيدي، موسي. '''''تاريخچه و تحليل روزنامه‌هاي آذربايجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، كتابخانة ملي جمهوري اسلامي ايران، ص 199؛ تربيت، محمدعلي. '''''دانشمندان آذربايجان.''''' چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ص 595.
 
4.    براون، ادوارد. '''''تاريخ مطبوعات و ادبيات ايران در دورة مشروطيت'''''. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسي، تهران: بي‌تا، انتشارات معرفت، ص 144؛ خمامي‌زاده، جعفر. (ترجمه و تدوين): روزنامه‌هاي '''''ايران از آغاز تا سال 1329 ه.ق.''''' 1289 ه.ش، ص 262.
 
5.    قاسمي، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. ص 1747.
 
6.    همان، ص 1748.
 
7.    براون، ص 136؛ صلح‌‌جو، جهانگير. '''''تاريخ مطبوعات ايران و جهان.''''' 1348، كتاب‌هاي سيمرغ، ص 71
 
8.    صلح‌جو، ص 72.
 
9.    هوويان، آندرانيك. '''''ارمنيان ايران.''''' چاپ 1380، مركز بين‌المللي گفتگوي تمدن‌ها – هرمس، ص 67.
 
10.  همانجا.
 
11.  قاسمي، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. ص 1767.
 
12.  لازاريان، ژانت. '''''دانشنامة ايرانيان ارمني'''''. چاپ 1382، مركز بين‌المللي گفتگوي تمدن‌ها- هيرمند، ص 192ـ198.
 
13.  هوويان، ص 67.
 
14.  صدرهاشمي، محمد. '''''تاريخ جرايد و مجلات ايران'''''. چاپ دوم 1364، انتشارات كمال اصفهان، ج 4، ص 236.
 
15.  صدرهاشمي، ج 1، ص 282.
 
16.  ابوترابيان، حسين. '''''مطبوعات ايران از شهريور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسة اطلاعات، ص 169ـ171.
 
17.  مجيدي، ص 232.
 
18.  همانجا.
 
19.  برزين، مسعود. '''''تجزيه و تحليل آماري مطبوعات ايران'''''. 1370، مركز مطالعات و تحقيقات رسانه‌ها، ص 13.
 
20.  ابوترابيان، ص 174ـ175.
 
21.  برزين، ص 16.
 
22.  همان، ص 17.
 
23.  همان، ص 18ـ19.
 
24.  همان، ص 21.
 
25.  همان، ص 22 و 23.
 
----[1]. patrie
 
[2]. Echa de perse
 
[3].
 
[4].
 
[5].
 
[6].
 
[7]. Dispatch
 
[8]. Tehran Daily news
 
[9]. Jaurnal de Tehran
 
[10]. Messager de Tehran
 
[11]. Nasz Przyjuciel
 
[12]. Polska Jagiellonska
 
[13]. Slowo Polski


== '''مآخذ''' ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
مسعود عرفانیان
مسعود عرفانیان
[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
[[رده:مطبوعات]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۵

مطبوعات غیرفارسی زبان، چاپ روزنامه به زبان غیرفارسی در ایران پیشینه‌ای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامه «کاغذ اخبار» میرزا  صالح که هنوز در هیچ نقطه‌ای از ایران روزنامه منتشر نمی‌شد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریه غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» که به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر اورمیه برای کلدانی‌ها منتشر شد[۱]. زاریرادی باهرا در عین حال یکی از روزنامه‌هایی است ک سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حکومت ناصرالدین شاه، تا 1918م / 1337ق که دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت[۲]. تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشته‌اند[۳][۴].

پاره‌ای منابع اولین نشریه غیرفارسی زبان را روزنامه فرانسوی زبان (پاتری[ patrie]) که به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشته‌اند[۵][۶] که با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامه «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، می‌توان نادرستی این سخن را دریافت.

روزنامه «اکودوپرس[Echa de perse]» که آن را به پژواک ایران و صدای ایران ترجمه کرده‌اند، زیر نظر محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و  سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر تهران منتشر می‌گردید[۷]. تاریخ انتشار نخستین شماره این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادی‌الثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است[۸].

نخستین شماره روزنامه «فارس» نیز که برخی به غلط آن را اولین نشریه شهرستانی دانسته‌اند[۹][۱۰] به زبان عربی منتشر شده، اما از شماره دوم به بعد مطالب آن به زبان فارسی بوده است[۱۱].

اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمنی در ایران از سابقه‌ای بیش از یک سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامه شاویق (کوره‌راه) که نخستین روزنامه ارمنی زبان ارمنیان تهران شناخته شده منتشر شد[۱۲] و در مدت زمان بیش از یکصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر کرده‌اند[۱۳]. ناگفته نماند که برخی از محققین تاریخ مطبوعات در این‌ که شاویق نخستین نشریه ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شماره آن را 1312ق/ 1894م نوشته‌اند[۱۴].

تعداد دیگری از نشریات ارمنی که در ایران چاپ شده‌اند عبارتند از: «آستق آرولیان[]» (= ستاره شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[]» (= صبح) تبریز، 1288ش، «آرشالویس[]» (= سپیده) تهران 1291ش، «آلیک[]» (= موج) تهران از 1310ش تاکنون و...[۱۵]. در مدت بیش از یک سده فعالیت ارامنه در زمینه چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده[۱۶]. که انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد.

سابقه چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان ترکی به دوران مشروطیت باز می‌گردد. در 1326ق / 1908م روزنامه «ملا عمو» از سوی مخالفین مشروطه در شهر تبریز منتشر می‌شد[۱۷] و روزنامه «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان ترکی در 1287ش در تبریز منتشر گردید[۱۸]. پس از آن نیز در سال‌های آغازین دهه 1320ش سه روزنامه «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در زنجان، اورمیه و تبریز منتشر می‌شد[۱۹]. این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان ترکی رسیده است[۲۰]. به طور کلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان کَلدانی، 8 روزنامه به زبان کُردی، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یک روزنامه هم به کردی و ترکی منتشر می‌شد[۲۱]. با اشغال ایران در سال‌های جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس کشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یک باره از تعداد مطبوعاتی که به زبان فرانسه منتشر می‌شد کاسته و در مقابل بر تعداد روزنامه‌های انگلیسی زبان افزوده گردید[۲۲]. از نشریاتی که به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ می‌رسیدند، می‌توان از: «دیسپاچ[Dispatch]» = (پیام) 1322، «تهران دیلی‌نیوز[ Tehran Daily news]» 1321، «ژورنال دو تهران[ Jaurnal de Tehran]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر تهران[Messager de Tehran]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم که به هر دو زبان روزنامه منتشر می‌شد باید یاد کرد. روزنامه‌های «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، «؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسکی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر می‌شده است[۲۳].

به طور کلی چاپ روزنامه به زبان‌های غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در کشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب‌ داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبان‌های ارمنی، آشوری، ترکی و فرانسه در ایران منتشر می‌شده است[۲۴]. در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبان‌های عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا کردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد[۲۵]. از آغاز سده چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در کشور با افزایش تعداد روزنامه‌ها روبرو می‌شویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامه‌ها هم کاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یک روزنامه انگلیسی زبان محدود شد[۲۶]. از شهریور 1320 تا مرداد 1332 که یکی از پرشورترین ادوار مطبوعات ایران است به دلیل رویدادهایی که در آذربایجان و کردستان رخ داد، رونامه‌های جدیدی به زبان ترکی و کردی منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریه ارمنی، سیزده عنوان کردی، و دوازده عنوان هم به زبان ترکی منتشر شده‌اند[۲۷]. پس از کودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است که از تعداد مطبوعات به زبان‌های ارمنی، عربی و کردی کاسته شد و به زبان ترکی هم نشریه‌ای منتشر نمی‌شد اما یک نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد[۲۸]. بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر می‌شدند.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ قاسمی، سیدفرید. اولین‌های مطبوعات ایران. چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143.
  2. ↑ قاسمی، سیدفرید. سرگذشت مطبوعات ایران. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154.
  3. ↑    مجیدی، موسی. تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی.
  4. ↑ تربیت، محمدعلی. دانشمندان آذربایجان. چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595.
  5. ↑ براون، ادوارد. تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بی‌تا، انتشارات معرفت، ص 144
  6. ↑ خمامی‌زاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامه‌های ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق. 1289 ه.ش، ص 262.
  7. ↑ قاسمی، سرگذشت مطبوعات .... جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1747.
  8. ↑ قاسمی، سرگذشت مطبوعات .... جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، ص 1748.
  9. ↑ براون، ص 136.
  10. ↑ صلح‌‌جو، جهانگیر. تاریخ مطبوعات ایران و جهان. 1348، کتاب‌های سیمرغ، ص 71.
  11. ↑ صلح‌‌جو، جهانگیر. تاریخ مطبوعات ایران و جهان. 1348، کتاب‌های سیمرغ، ص 72.
  12. ↑ هوویان، آندرانیک. ارمنیان ایران. چاپ 1380، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.
  13. ↑ مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس.
  14. ↑ قاسمی، سرگذشت مطبوعات ....جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ص 1767.
  15. ↑ لازاریان، ژانت. دانشنامه ایرانیان ارمنی. چاپ 1382، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها- هیرمند، ص 192ـ198.
  16. ↑ هوویان، آندرانیک. ارمنیان ایران. چاپ 1380، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها – هرمس، ص 67.
  17. ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. چاپ دوم 1364، انتشارات کمال اصفهان، ج 4، ص 236.
  18. ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. چاپ دوم 1364، انتشارات کمال اصفهان، ج 1، ص 282.
  19. ↑ ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 169ـ171.
  20. ↑ مجیدی موسی. تاریخچه و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان 1230- 1380. چاپ 1382، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 232.
  21. ↑ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
  22. ↑ برزین، مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 13.
  23. ↑ ابوترابیان حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326. چاپ 1366، مؤسسه اطلاعات، ص 174ـ175.
  24. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 16.
  25. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 17.
  26. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 18ـ19.
  27. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 21.
  28. ↑ برزین مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ص 22 و 23.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

مسعود عرفانیان

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مطبوعات_غیر_فارسی_زبان&oldid=7995»