پرش به محتوا

میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:456.jpg|بندانگشتی|میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، قابل بازیابی از https://markazi.farhang.gov.ir/fa/person/detail/750]]
'''قائم مقام فراهاني، ميرزا ابوالقاسم''' (1193-1251ه ق)، مشهور به قائم مقام، وزير، ديواني، و صدراعظم [[قاجاریه|دوره قاجار]]، متولد «هزاوه» فراهان. پس از فراگيري دانش‌هاي معاني بيان و عروض، لغت عرب، عرفان، رياضي، اخلاق و...<sup>1</sup> به واسطه پدرش ميرزا عيسي (ميرزا بزرگ قائم مقام) در دستگاه حاجي ابراهيم‌خان كلانتر راه يافت. در ابتدا منشأت دولتي را مي‌نگاشت و به حمايت حاجي ابراهيم خان در سلك خدمتگزاران ديوان درآمد.<sup>2</sup> قائم مقام تا سال 1226ق در تهران به خدمات ديواني اشتغال داشت. پس از مرگ برادرش ميرزا حسن كه پيشكاري عباس ميرزا نايب‌السلطنه را داشت به درخواست پدرش به تبريز آمد و به جاي برادرش پيشكاري عباس ميرزا را عهده‌دار شد و در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس ميرزا را داشت.<sup>3</sup> پس از فوت پدر مشاغل و وظايف او را به دست آورد، او را سيد الوزراء نيز گفته‌اند. در سال 1238ق لقب قائم مقام به وي اعطا شد.<sup>4</sup>8ق لقب قائم مقام به وي اعطا شد.ا عهده‌دار شد و در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس ميرزا را داشت. وران ساساني تمامي آثار و منابع مر به سعايت معاندان، عباس ميرزا از فتحعلي شاه خواست او را عزل كند. فتحعلي شاه او را به تهران احضار كرد و اين انفصال دو سال به طول انجاميد.<sup>5</sup> قائم مقام در اوائل جنگ‌هاي دوم ايران و روس مجدداً به خدمت عباس ميرزا در آمد.<sup>6</sup> در سال 1241ق با دختر فتحعلي‌شاه گوهر ملك خانم ازدواج كرد.<sup>7</sup> با شروع مرحله دوم جنگ‌هاي ايران و روس او مخالف شروع جنگ بود.<sup>8</sup> در قرارداد تركمانچاي جزو هيأت اعزامي ايران بود.<sup>9</sup> پس از شروع اغتشاشات داخلي در يزد، كرمان، خراسان، به دستور فتحعلي شاه، عباس ميرزا به سركوبي اين شورش اعزام شد و قائم مقام نيز همراه وليعهد بود. پس از سركوبي آنها به همراه عباس ميرزا به تهران آمد.<sup>10</sup> در سال 1248ق عباس ميرزا مأمور حمله به هرات شد اما به علت كسالت، پسرش محمدميرزا عهده‌دار جنگ شد و قائم مقام نيز با سپاهي به حمايت وي اعزام شد.<sup>11</sup> با مرگ عباس ميرزا، قائم مقام از وليعهدي محمدميرزا حمايت كرد، وليعهد نيز او را به سمت وزارت خود انتخاب كرد.<sup>12</sup> پس از مرگ فتحعلي شاه، محمد ميرزا با حمايت قائم مقام توانست بر ساير مدعيان سلطنت غالب آيد و به پادشاهي برسد، و مقام صدارت عُظمي را به قائم مقام واگذار كند.
'''قائم مقام فراهانی، میرزا ابوالقاسم''' (1193-1251ه ق)، مشهور به قائم مقام، وزیر، دیوانی، و صدراعظم [[قاجاریه|دوره قاجار]]، متولد «هزاوه» فراهان. پس از فراگیری دانش‌های معانی بیان و عروض، لغت عرب، عرفان، ریاضی، اخلاق و...<ref>فائقی. ابراهیم. '''''آشنایی با قائم مقام فراهانی'''''. بی جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 37. </ref> به واسطه پدرش میرزا عیسی (میرزا بزرگ قائم مقام) در دستگاه حاجی ابراهیم‌خان کلانتر راه یافت. در ابتدا منشأت دولتی را می‌نگاشت و به حمایت حاجی ابراهیم خان در سلک خدمتگزاران دیوان درآمد<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان. '''''صدرالتواریخ'''''. به اهتمام محمد مشیری، تهران: سازمان انتشارات وحید، 1349، ص 145.</ref>.  


قائم مقام با دخالت بيگانگان به مبارزه پرداخت و در اداره و تدبير امور مملكت تا آنجا پيش رفت كه بدون اعتنا به شاه به اداره امور مي‌پرداخت و حتي گزارش‌هاي روزانه خود را به شاه ارائه نمي‌كرد. مخالفان وي كه عبارت بودند از درباريان، سفارت‌هاي خارجي و شاهزادگان كه هر يك از وي كينه داشتند اين امر را بهانه قرار داده و به محمدشاه اين مطلب را القاء كردند كه قائم مقام قصد تغيير تاج و تخت را دارد.<sup>13</sup> سرانجام محمدشاه مخفيانه دستور قتل او را داد و مأموران وي را شبانه خفه كردند (30 صفر 1251ق). او را در حرم عبدالعظيم<sup>(ع)</sup> دفن كردند.<sup>14</sup>
قائم مقام تا سال 1226ق در تهران به خدمات دیوانی اشتغال داشت. پس از مرگ برادرش میرزا حسن که پیشکاری عباس میرزا نایب‌السلطنه را داشت به درخواست پدرش به [[تبریز]] آمد و به جای برادرش پیشکاری عباس میرزا را عهده‌دار شد و در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس میرزا را داشت<ref>پناهی سمنانی. '''''قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 64. </ref>. پس از فوت پدر مشاغل و وظایف او را به دست آورد، او را سید الوزراء نیز گفته‌اند. در سال 1238ق لقب قائم مقام به وی اعطا شد<ref>پناهی سمنانی. '''''قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 123-122.</ref>. در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس میرزا را داشت. دوران [[ساسانیان|ساسانی]] تمامی آثار و منابع مر به سعایت معاندان، عباس میرزا از [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] خواست او را عزل کند. [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] او را به تهران احضار کرد و این انفصال دو سال به طول انجامید<ref>علی قلی میرزا. '''''اکسیرالتواریخ'''''. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: انتشارات سمن، 1370، ص 398.</ref>. قائم مقام در اوائل جنگ‌های دوم ایران و روس مجدداً به خدمت عباس میرزا در آمد<ref>فلسفی، بهرام. '''''قائم مقام در آیینه زمان'''''. بی جا، ناشر کتاب آخرین، 1373، ص 164. </ref>. در سال 1241ق با دختر [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی‌شاه]] گوهر ملک خانم ازدواج کرد<ref>پناهی سمنانی. '''''قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 71. </ref>. با شروع مرحله دوم جنگ‌های ایران و روس او مخالف شروع جنگ بود<ref>نفیسی، سعید. '''''تاریخ اجتماعی و سیاسی در دوره قاجار'''''. تهران: بنیاد، 1345، ج 1.</ref>. در قرارداد ترکمانچای جزو هیأت اعزامی [[کشور ایران|ایران]] بود<ref>هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. '''''تاریخ روابط خارجی ایران'''''. تهران: امیرکبیر، 1349، ص 236.</ref>. پس از شروع اغتشاشات داخلی در [[یزد]]، [[کرمان]]، خراسان، به دستور [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]]، عباس میرزا به سرکوبی این شورش اعزام شد و قائم مقام نیز همراه ولیعهد بود. پس از سرکوبی آنها به همراه عباس میرزا به [[استان تهران|تهران]] آمد<ref>فائقی. ابراهیم. '''''آشنایی با قائم مقام فراهانی'''''. بی جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 88-77. </ref>. در سال 1248ق عباس میرزا مأمور حمله به هرات شد اما به علت کسالت، پسرش محمدمیرزا عهده‌دار جنگ شد و قائم مقام نیز با سپاهی به حمایت وی اعزام شد<ref>لسان‌الملک سپهر، محمدتقی. '''''ناسخ'''''‌'''''التواریخ'''''. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1377، ج 1، ص 504-500.</ref>. با مرگ عباس میرزا، قائم مقام از ولیعهدی محمدمیرزا حمایت کرد، ولیعهد نیز او را به سمت وزارت خود انتخاب کرد<ref>ساسانی، خان‌ملک. '''''سیاستگران دوره قاجار.''''' تهران: هدایت، 1338، ص 48-47.</ref>. پس از مرگ [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]]، محمد میرزا با حمایت قائم مقام توانست بر سایر مدعیان سلطنت غالب آید و به پادشاهی برسد، و مقام صدارت عُظمی را به قائم مقام واگذار کند.


قائم مقام با دخالت بیگانگان به مبارزه پرداخت و در اداره و تدبیر امور مملکت تا آنجا پیش رفت که بدون اعتنا به شاه به اداره امور می‌پرداخت و حتی گزارش‌های روزانه خود را به شاه ارائه نمی‌کرد. مخالفان وی که عبارت بودند از درباریان، سفارت‌های خارجی و شاهزادگان که هر یک از وی کینه داشتند این امر را بهانه قرار داده و به [[محمدشاه قاجار|محمدشاه]] این مطلب را القاء کردند که قائم مقام قصد تغییر [[تاج]] و تخت را دارد<ref>محمود، محمود. '''''تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم'''''. تهران: اقبال، 1367، ج 1، ص 340.</ref>. سرانجام [[محمدشاه قاجار|محمدشاه]] مخفیانه دستور قتل او را داد و مأموران وی را شبانه خفه کردند (30 صفر 1251ق). او را در حرم عبدالعظیم<sup>(ع)</sup> دفن کردند<ref>شمیم، علی اصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1375، ص 128.</ref>.


'''مآخذ:'''
== نیز نگاه کنید به ==


1-    فائقي. ابراهيم. '''''آشنايي با قائم مقام فراهاني'''''. بي جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 37.
* [[قاجاریه]]
* [[فتحعلی شاه قاجار]]
* [[محمدشاه قاجار]]


2-    اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان. '''''صدرالتواريخ'''''. به اهتمام محمد مشيري، تهران: سازمان انتشارات وحيد، 1349، ص 145.
== مآخذ ==
 
<references />
3-    پناهي سمناني. '''''قائم مقام فراهاني چهره درخشان ادب و سياست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 64.
 
4-    '''''همان'''''، ص 123-122.
 
5-    علي قلي ميرزا. '''''اكسيرالتواريخ'''''. به اهتمام جمشيد كيانفر، تهران: انتشارات سمن، 1370، ص 398.
 
6-    فلسفي، بهرام. '''''قائم مقام در آيينه زمان'''''. بي جا، ناشر كتاب آخرين، 1373، ص 164.
 
7-    پناهي سمناني. '''''قائم مقام فراهاني چهره درخشان ادب و سياست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 71.
 
8-    نفيسي، سعيد. '''''تاريخ اجتماعي و سياسي در دوره قاجار'''''. تهران: بنياد، 1345، ج 1.
 
9-    هوشنگ مهدوي، عبدالرضا. '''''تاريخ روابط خارجي ايران'''''. تهران: اميركبير، 1349، ص 236.
 
10-  فائقي. ابراهيم. '''''آشنايي با قائم مقام فراهاني'''''. بي جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 88-77.
 
11-  لسان‌الملك سپهر، محمدتقي. '''''ناسخ'''''‌'''''التواريخ'''''. به اهتمام جمشيد كيانفر، تهران: اساطير، 1377، ج 1، ص 504-500.
 
12-  ساساني، خان‌ملك. '''''سياستگران دوره قاجار.''''' تهران: هدايت، 1338، ص 48-47.
 
13-  محمود، محمود. '''''تاريخ روابط سياسي ايران و انگليس در قرن نوزدهم'''''. تهران: اقبال، 1367، ج 1، ص 340.
 
14-  شميم، علي اصغر. '''''ايران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1375، ص 128.


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
اکبر فلاحی
اکبر فلاحی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۵

میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، قابل بازیابی از https://markazi.farhang.gov.ir/fa/person/detail/750

قائم مقام فراهانی، میرزا ابوالقاسم (1193-1251ه ق)، مشهور به قائم مقام، وزیر، دیوانی، و صدراعظم دوره قاجار، متولد «هزاوه» فراهان. پس از فراگیری دانش‌های معانی بیان و عروض، لغت عرب، عرفان، ریاضی، اخلاق و...[۱] به واسطه پدرش میرزا عیسی (میرزا بزرگ قائم مقام) در دستگاه حاجی ابراهیم‌خان کلانتر راه یافت. در ابتدا منشأت دولتی را می‌نگاشت و به حمایت حاجی ابراهیم خان در سلک خدمتگزاران دیوان درآمد[۲].

قائم مقام تا سال 1226ق در تهران به خدمات دیوانی اشتغال داشت. پس از مرگ برادرش میرزا حسن که پیشکاری عباس میرزا نایب‌السلطنه را داشت به درخواست پدرش به تبریز آمد و به جای برادرش پیشکاری عباس میرزا را عهده‌دار شد و در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس میرزا را داشت[۳]. پس از فوت پدر مشاغل و وظایف او را به دست آورد، او را سید الوزراء نیز گفته‌اند. در سال 1238ق لقب قائم مقام به وی اعطا شد[۴]. در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس میرزا را داشت. دوران ساسانی تمامی آثار و منابع مر به سعایت معاندان، عباس میرزا از فتحعلی شاه خواست او را عزل کند. فتحعلی شاه او را به تهران احضار کرد و این انفصال دو سال به طول انجامید[۵]. قائم مقام در اوائل جنگ‌های دوم ایران و روس مجدداً به خدمت عباس میرزا در آمد[۶]. در سال 1241ق با دختر فتحعلی‌شاه گوهر ملک خانم ازدواج کرد[۷]. با شروع مرحله دوم جنگ‌های ایران و روس او مخالف شروع جنگ بود[۸]. در قرارداد ترکمانچای جزو هیأت اعزامی ایران بود[۹]. پس از شروع اغتشاشات داخلی در یزد، کرمان، خراسان، به دستور فتحعلی شاه، عباس میرزا به سرکوبی این شورش اعزام شد و قائم مقام نیز همراه ولیعهد بود. پس از سرکوبی آنها به همراه عباس میرزا به تهران آمد[۱۰]. در سال 1248ق عباس میرزا مأمور حمله به هرات شد اما به علت کسالت، پسرش محمدمیرزا عهده‌دار جنگ شد و قائم مقام نیز با سپاهی به حمایت وی اعزام شد[۱۱]. با مرگ عباس میرزا، قائم مقام از ولیعهدی محمدمیرزا حمایت کرد، ولیعهد نیز او را به سمت وزارت خود انتخاب کرد[۱۲]. پس از مرگ فتحعلی شاه، محمد میرزا با حمایت قائم مقام توانست بر سایر مدعیان سلطنت غالب آید و به پادشاهی برسد، و مقام صدارت عُظمی را به قائم مقام واگذار کند.

قائم مقام با دخالت بیگانگان به مبارزه پرداخت و در اداره و تدبیر امور مملکت تا آنجا پیش رفت که بدون اعتنا به شاه به اداره امور می‌پرداخت و حتی گزارش‌های روزانه خود را به شاه ارائه نمی‌کرد. مخالفان وی که عبارت بودند از درباریان، سفارت‌های خارجی و شاهزادگان که هر یک از وی کینه داشتند این امر را بهانه قرار داده و به محمدشاه این مطلب را القاء کردند که قائم مقام قصد تغییر تاج و تخت را دارد[۱۳]. سرانجام محمدشاه مخفیانه دستور قتل او را داد و مأموران وی را شبانه خفه کردند (30 صفر 1251ق). او را در حرم عبدالعظیم(ع) دفن کردند[۱۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ فائقی. ابراهیم. آشنایی با قائم مقام فراهانی. بی جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 37.
  2. ↑ اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان. صدرالتواریخ. به اهتمام محمد مشیری، تهران: سازمان انتشارات وحید، 1349، ص 145.
  3. ↑ پناهی سمنانی. قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست. تهران: نشر ندا، 1376، ص 64.
  4. ↑ پناهی سمنانی. قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست. تهران: نشر ندا، 1376، ص 123-122.
  5. ↑ علی قلی میرزا. اکسیرالتواریخ. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: انتشارات سمن، 1370، ص 398.
  6. ↑ فلسفی، بهرام. قائم مقام در آیینه زمان. بی جا، ناشر کتاب آخرین، 1373، ص 164.
  7. ↑ پناهی سمنانی. قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست. تهران: نشر ندا، 1376، ص 71.
  8. ↑ نفیسی، سعید. تاریخ اجتماعی و سیاسی در دوره قاجار. تهران: بنیاد، 1345، ج 1.
  9. ↑ هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. تاریخ روابط خارجی ایران. تهران: امیرکبیر، 1349، ص 236.
  10. ↑ فائقی. ابراهیم. آشنایی با قائم مقام فراهانی. بی جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 88-77.
  11. ↑ لسان‌الملک سپهر، محمدتقی. ناسخ‌التواریخ. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1377، ج 1، ص 504-500.
  12. ↑ ساسانی، خان‌ملک. سیاستگران دوره قاجار. تهران: هدایت، 1338، ص 48-47.
  13. ↑ محمود، محمود. تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم. تهران: اقبال، 1367، ج 1، ص 340.
  14. ↑ شمیم، علی اصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبر، 1375، ص 128.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اکبر فلاحی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=میرزا_ابوالقاسم_قائم_مقام_فراهانی&oldid=8532»