سازمان چریک های فدایی خلق ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۴

سازمان چریک های فدایی خلق ایران برگرفته از وبسایت هابیلیان قابل بازیابی ازhttps://www.habilian.ir/fa/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D9%82.html

چریک‌های فدایی خلق ایران، سازمان، فعالان سیاسی معتقد به مارکسیسم و مبارزه مسلحانه.

این سازمان در اواخر فروردین 1350ش از اتحاد دو گروه مارکسیستی،^[۱] جزنی ـ ظریفی (گروه جنگل) و احمدزاده ـ پویان شکل گرفت. بیژن جزنی و حسن ضیاء ظریفی از اعضای سازمان جوانان حزب توده^[۲] و مسعود احمدزاده هروی و امیر پرویز پویان از فعالان سابق جبهه ملی بودند. آنها پس از واقعه پانزده خرداد^[۳] و سرکوب گروه‌های سیاسی و ایجاد فضای اختناق در دوره حکومت محمدرضا پهلوی، و نیز تحت تأثیر تجربه‌های مبارزات چریکی در کوبا و الجزایر به این نتیجه رسیدند که تنها راه مقابله با حکومت پهلوی مبارزه مسلحانه است^[۴].

گروه جزنی ـ ظریفی پیش از تشکیل رسمی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران در 19 بهمن 1349ش در عملیاتی به سرپرستی علی‌اکبر صفایی فراهانی به پاسگاه ژاندارمری سیاهکل در استان گیلان حمله کردند، اما همگی دستگیر و یا کشته شدند. این افراد که به گروه جنگل معروف شدند آغازگر مبارزات مسلحانه سازمان چریک‌های فدایی محسوب می‌شوند. این سازمان در سال‌های 1349 تا 1354 عملیات مسلحانه متعددی را طراحی کرد^[۵] از جمله ترور چند نظامی عالی رتبه ارتش و ساواک^*، مانند ترور سرلشگر زین‌العابدین فرسیو، رییس دادگاه نظامی و محاکمات سیاسی و سرگرد علینقی نیک‌طبع شکنجه‌گر ساواک؛ دستبرد به چند بانک‌؛ بمب‌گذاری در چند سفارت‌خانه و دفاتر شرکت‌های خارجی و حمله به مراکز پلیس در تهران و سایر شهرها^[۶]^[۷]^[۸]^[۹].

چریک‌های فدایی خلق با از دست دادن بسیاری از اعضای با تجربه خود از جمله احمدزاده در این عملیات از 1354ش، تحت تأثیر افکار جزنی به بازنگری در عملکرد خود پرداختند و از آن پس برای فعالیت سیاسی به ویژه میان کارگران اهمیت بیشتری قائل شدند. سازمان دو نشریه 19 بهمن و نبرد خلق را نیز مخفیانه منتشر می‌کرد^[۱۰].

در مهر 1355ش گروهی از چریک‌های فدایی که از ادامه مبارزه مسلحانه کاملاً ناامید شده بودند، از سازمان جدا شدند و به رهبری تورج حیدری به حزب توده پیوستند و نشریه نوید را منتشر کردند. این نخستین انشعاب در سازمان‌های چریک‌های فدایی بود^[۱۱].

با شکل‌گیری انقلاب اسلامی، سازمان چریک‌های فدایی دست به سازماندهی مجدد زد و اعضای آن در حمله به پادگان‌ها و مراکز پلیس به ویژه در روزهای 21 و 22 بهمن 1357ش در کنار مردم و سایر گروه‌ها شرکت داشتند. اما آن‌ها پس از پیروزی انقلاب، همه‌پرسی 12 فروردین 1358ش را تحریم کردند و به تدریج به سبب وجود دو گرایش خصمانه و مسالمت‌جویانه در برابر جمهوری اسلامی انشعاباتی در سازمان رخ داد که در پی آن گروهی از فداییان که در درگیری‌های ترکمن صحرا و کردستان رو در روی جمهوری اسلامی قرار گرفتند، به گروه اقلیت معروف شدند و در مقابل، گروه اکثریت، جناح محافظه‌کار و طرفدار سازش و همکاری با جمهوری اسلامی بودند^[۱۲]. از آن پس انشعابات دیگری نیز درون سازمان رخ داد، به طوری که در1360ش 4 گروه خود را به نام «سازمان فداییان‌» می‌خواندند^[۱۳]. در 1362ش سازمان از هم پاشید و اکثر فداییان دستگیر و یا کشته شدند و گروهی نیز به خارج از کشور گریختند^[۱۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ اشرف، حمید. جمع‌بندی سه ساله. تهران: نگاه، 1357، ص 6-8.
↑ بهروز، مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص 94، 95.
↑ بهروز، مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380 . ص 95-97.
↑ نجاتی، غلامرضا. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، از کودتا تا انقلاب. تهران: رسا، 1373، ج 1، ص 380-386.
↑ اشرف.حمید. جمع‌بندی سه ساله. تهران: نگاه، 1357 . ص 95-101 و نجاتی. همان. ص387 – 389.
↑ آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه محمدابراهیم فتاحی و احمد گل‌محمدی، تهران: نی، 1377، ص 602.
↑ بروجردی، مهرزاد. روشنفکران ایرانی و غرب. ترجمه جمشید شیرازی، تهران، فرزان روز، 1378، ص 64.
↑ اشرف، حمید. جمع‌بندی سه ساله. تهران: نگاه، 1357، ص.26-31.
↑ بهروز، مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص. 121 و 122.
↑ نجاتی.غلامرضا. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، از کودتا تا انقلاب. تهران: رسا، 1373، ج 1. ص 391.
↑ آبراهامیان. یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه محمدابراهیم فتاحی و احمد گل‌محمدی، تهران: نی، 1377 . ص 595.
↑ Abrahamian, Ervand. RadicaL Islam, The Iranian Majahedin. London I: B, Tauris Publishers, 1989, P. 171, 172.
↑ استمپل، جان. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377، ص 248ـ250.
↑ بهروز. مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380. ص 183ـ206.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدمهدی موسی خان

[1] اشرف، حمید. جمع‌بندی سه ساله. تهران: نگاه، 1357، ص 6-8.

[2] بهروز، مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص 94، 95.

[3] بهروز، مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380 . ص 95-97.

[4] نجاتی، غلامرضا. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، از کودتا تا انقلاب. تهران: رسا، 1373، ج 1، ص 380-386.

[5] اشرف.حمید. جمع‌بندی سه ساله. تهران: نگاه، 1357 . ص 95-101 و نجاتی. همان. ص387 – 389.

[6] آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه محمدابراهیم فتاحی و احمد گل‌محمدی، تهران: نی، 1377، ص 602.

[7] بروجردی، مهرزاد. روشنفکران ایرانی و غرب. ترجمه جمشید شیرازی، تهران، فرزان روز، 1378، ص 64.

[8] اشرف، حمید. جمع‌بندی سه ساله. تهران: نگاه، 1357، ص.26-31.

[9] بهروز، مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص. 121 و 122.

[10] نجاتی.غلامرضا. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، از کودتا تا انقلاب. تهران: رسا، 1373، ج 1. ص 391.

[11] آبراهامیان. یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه محمدابراهیم فتاحی و احمد گل‌محمدی، تهران: نی، 1377 . ص 595.

[12] Abrahamian, Ervand. RadicaL Islam, The Iranian Majahedin. London I: B, Tauris Publishers, 1989, P. 171, 172.

[13] استمپل، جان. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377، ص 248ـ250.

[14] بهروز. مازیار. شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380. ص 183ـ206.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''چريك‌هاي فدايي خلق ايران'''، '''سازمان'''، فعالان سياسي معتقد به ماركسيسم و مبارزة مسلحانه.
+[[پرونده:Fadayi.jpg|بندانگشتی|سازمان چریک های فدایی خلق ایران برگرفته از وبسایت هابیلیان قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.habilian.ir/fa/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D9%82.html]]
+[[سازمان چریک های فدایی خلق ایران|'''چریک‌های فدایی خلق ایران'''، '''سازمان''']]، فعالان سیاسی معتقد به مارکسیسم و مبارزه مسلحانه.
-اين سازمان در اواخر فروردين 1350ش از اتحاد دو گروه ماركسيستي،<sup>1</sup> جزني ـ ظريفي (گروه جنگل) و احمدزاده ـ پويان شكل گرفت. بيژن جزني و حسن ضياء ظريفي از اعضاي سازمان جوانان حزب توده<sup>2</sup> و مسعود احمدزادة هروي و امير پرويز پويان از فعالان سابق جبهة ملي بودند. آنها پس از واقعة پانزده خرداد<sup>3</sup> و سركوب گروه‌هاي سياسي و ايجاد فضاي اختناق در دورة حكومت محمدرضا پهلوي، و نيز تحت تأثير تجربه‌هاي مبارزات چريكي در كوبا و الجزاير به اين نتيجه رسيدند كه تنها راه مقابله با حكومت پهلوي مبارزة مسلحانه است.<sup>4</sup>
+این سازمان در اواخر فروردین 1350ش از اتحاد دو گروه مارکسیستی،<ref>   اشرف، حمید. '''''جمع‌بندی سه ساله.''''' تهران: نگاه، 1357، ص 6-8.</ref> جزنی ـ ظریفی (گروه جنگل) و احمدزاده ـ پویان شکل گرفت. بیژن جزنی و حسن ضیاء ظریفی از اعضای سازمان جوانان [[حزب توده]]<ref>   بهروز، مازیار. '''''شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران'''''. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص 94، 95.</ref> و مسعود احمدزاده هروی و امیر پرویز پویان از فعالان سابق [[جبهه ملی]] بودند. آنها پس از [[قیام پانزده خرداد 1342|واقعه پانزده خرداد]]<ref>بهروز، مازیار. '''''شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران'''''. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380 . ص 95-97. </ref> و سرکوب گروه‌های سیاسی و ایجاد فضای اختناق در دوره حکومت [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا پهلوی]]، و نیز تحت تأثیر تجربه‌های مبارزات چریکی در کوبا و الجزایر به این نتیجه رسیدند که تنها راه مقابله با [[سلسله پهلوی|حکومت پهلوی]] مبارزه مسلحانه است<ref>نجاتی، غلامرضا. '''''تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، از کودتا تا انقلاب'''.'' تهران: رسا، 1373، ج 1، ص 380-386. </ref>.
-گروه جزني ـ ظريفي پيش از تشكيل رسمي سازمان چريك‌هاي فدايي خلق ايران در 19 بهمن 1349ش در عملياتي به سرپرستي علي‌اكبر صفايي فراهاني به پاسگاه ژاندارمري سياهكل در استان گيلان حمله كردند، اما همگي دستگير و يا كشته شدند. اين افراد كه به گروه جنگل معروف شدند آغازگر مبارزات مسلحانة سازمان چريك‌هاي فدايي محسوب مي‌شوند. اين سازمان در سال‌هاي 1349 تا 1354 عمليات مسلحانة متعددي را طراحي كرد<sup>5</sup> از جمله ترور چند نظامي عالي رتبة ارتش و ساواك<sup>*</sup>، مانند ترور سرلشگر زين‌العابدين فرسيو، رييس دادگاه نظامي و محاكمات سياسي و سرگرد علينقي نيك‌طبع شكنجه‌گر ساواك؛ دستبرد به چند بانك‌؛ بمب‌گذاري در چند سفارت‌خانه و دفاتر شركت‌هاي خارجي و حمله به مراكز پليس در تهران و ساير شهرها.<sup>6</sup>
+گروه جزنی ـ ظریفی پیش از تشکیل رسمی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران در 19 بهمن 1349ش در عملیاتی به سرپرستی علی‌اکبر صفایی فراهانی به پاسگاه ژاندارمری سیاهکل در استان گیلان حمله کردند، اما همگی دستگیر و یا کشته شدند. این افراد که به گروه جنگل معروف شدند آغازگر مبارزات مسلحانه سازمان چریک‌های فدایی محسوب می‌شوند. این سازمان در سال‌های 1349 تا 1354 عملیات مسلحانه متعددی را طراحی کرد<ref>اشرف.حمید. '''''جمع‌بندی سه ساله.''''' تهران: نگاه، 1357 . ص 95-101 و نجاتی. همان. ص387 – 389. </ref> از جمله ترور چند نظامی عالی رتبه ارتش و [[ساواک]]<sup>*</sup>، مانند ترور سرلشگر زین‌العابدین فرسیو، رییس دادگاه نظامی و محاکمات سیاسی و سرگرد علینقی نیک‌طبع شکنجه‌گر [[ساواک]]؛ دستبرد به چند بانک‌؛ بمب‌گذاری در چند سفارت‌خانه و دفاتر شرکت‌های خارجی و حمله به مراکز پلیس در [[تهران مصور|تهران]] و سایر شهرها<ref>   آبراهامیان، یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه محمدابراهیم فتاحی و احمد گل‌محمدی، تهران: نی، 1377، ص 602.  </ref><ref>بروجردی، مهرزاد. '''''روشنفکران ایرانی و غرب'''''. ترجمه جمشید شیرازی، تهران، فرزان روز، 1378، ص 64.</ref><ref>اشرف، حمید. '''''جمع‌بندی سه ساله.''''' تهران: نگاه، 1357، ص.26-31.</ref><ref>بهروز، مازیار. '''''شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران'''''. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380، ص. 121 و 122.</ref>.
-چريك‌هاي فدايي خلق با از دست دادن بسياري از اعضاي با تجربة خود از جمله احمدزاده در اين عمليات از 1354ش، تحت تأثير افكار جزني به بازنگري در عملكرد خود پرداختند و از آن پس براي فعاليت سياسي به ويژه ميان كارگران اهميت بيشتري قائل شدند. سازمان دو نشرية ''19 بهمن'' و ''نبرد خلق'' را نيز مخفيانه منتشر مي‌كرد.<sup>7</sup>
+چریک‌های فدایی خلق با از دست دادن بسیاری از اعضای با تجربه خود از جمله احمدزاده در این عملیات از 1354ش، تحت تأثیر افکار جزنی به بازنگری در عملکرد خود پرداختند و از آن پس برای فعالیت سیاسی به ویژه میان کارگران اهمیت بیشتری قائل شدند. سازمان دو نشریه ''19 بهمن'' و ''نبرد خلق'' را نیز مخفیانه منتشر می‌کرد<ref>  نجاتی.غلامرضا. '''''تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، از کودتا تا انقلاب'''.'' تهران: رسا، 1373، ج 1. ص 391. </ref>.
-در مهر 1355ش گروهي از چريك‌هاي فدايي كه از ادامة مبارزة مسلحانه كاملاً نااميد شده بودند، از سازمان جدا شدند و به رهبري تورج حيدري به حزب توده پيوستند و نشرية نويد را منتشر كردند. اين نخستين انشعاب در سازمان‌هاي چريك‌هاي فدايي بود.<sup>8</sup>
+در مهر 1355ش گروهی از چریک‌های فدایی که از ادامه مبارزه مسلحانه کاملاً ناامید شده بودند، از سازمان جدا شدند و به رهبری تورج حیدری به [[حزب توده]] پیوستند و نشریه نوید را منتشر کردند. این نخستین انشعاب در سازمان‌های چریک‌های فدایی بود<ref>آبراهامیان. یرواند. '''''ایران بین دو انقلاب'''''. ترجمه محمدابراهیم فتاحی و احمد گل‌محمدی، تهران: نی، 1377 . ص 595. </ref>.
-با شكل‌گيري انقلاب اسلامي، سازمان چريك‌هاي فدايي دست به سازماندهي مجدد زد و اعضاي آن در حمله به پادگان‌ها و مراكز پليس به ويژه در روزهاي 21 و 22 بهمن 1357ش در كنار مردم و ساير گروه‌ها شركت داشتند. اما آن‌ها پس از پيروزي انقلاب، همه‌پرسي 12 فروردين 1358ش را تحريم كردند و به تدريج به سبب وجود دو گرايش خصمانه و مسالمت‌جويانه در برابر جمهوري اسلامي انشعاباتي در سازمان رخ داد كه در پي آن گروهي از فداييان كه در درگيري‌هاي تركمن صحرا و كردستان رو در روي جمهوري اسلامي قرار گرفتند، به گروه اقليت معروف شدند و در مقابل، گروه اكثريت، جناح محافظه‌كار و طرفدار سازش و همكاري با جمهوري اسلامي بودند. از آن پس انشعابات ديگري نيز درون سازمان رخ داد، به طوري كه در1360ش 4 گروه خود را به نام «سازمان فداييان‌» مي‌خواندند.<sup>10</sup> در 1362ش سازمان از هم پاشيد و اكثر فداييان دستگير و يا كشته شدند و گروهي نيز به خارج از كشور گريختند.<sup>11</sup>
+با شکل‌گیری [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، سازمان چریک‌های فدایی دست به سازماندهی مجدد زد و اعضای آن در حمله به پادگان‌ها و مراکز پلیس به ویژه در روزهای 21 و 22 بهمن 1357ش در کنار مردم و سایر گروه‌ها شرکت داشتند. اما آن‌ها پس از پیروزی انقلاب، همه‌پرسی 12 فروردین 1358ش را تحریم کردند و به تدریج به سبب وجود دو گرایش خصمانه و مسالمت‌جویانه در برابر جمهوری اسلامی انشعاباتی در سازمان رخ داد که در پی آن گروهی از فداییان که در درگیری‌های [[ترکمن صحرا]] و [[استان کردستان|کردستان]] رو در روی جمهوری اسلامی قرار گرفتند، به گروه اقلیت معروف شدند و در مقابل، گروه اکثریت، جناح محافظه‌کار و طرفدار سازش و همکاری با جمهوری اسلامی بودند<ref>Abrahamian, Ervand. '''''RadicaL Islam, The Iranian Majahedin'''''. London I: B, Tauris Publishers, 1989, P. 171, 172. </ref>. از آن پس انشعابات دیگری نیز درون سازمان رخ داد، به طوری که در1360ش 4 گروه خود را به نام «سازمان فداییان‌» می‌خواندند<ref>  استمپل، جان. '''''درون انقلاب ایران.''''' ترجمه منوچهر شجاعی، تهران: رسا، 1377، ص 248ـ250. </ref>. در 1362ش سازمان از هم پاشید و اکثر فداییان دستگیر و یا کشته شدند و گروهی نیز به خارج از کشور گریختند<ref>   بهروز.  مازیار. '''''شورشیان آرمان‌خواه، ناکامی چپ در ایران'''''. ترجمه مهدی پرتوی، تهران: ققنوس، 1380. ص 183ـ206. </ref>.
-'''مآخذ:'''
+== نیز نگاه کنید به ==
--     اشرف، حميد. '''''جمع‌بندي سه ساله.''''' تهران: نگاه، 1357، ص 6-8.
+* [[ساواک]]
+* [[جبهه ملی]]
--     بهروز، مازيار. '''''شورشيان آرمان‌خواه، ناكامي چپ در ايران'''''. ترجمة مهدي پرتوي، تهران: ققنوس، 1380، ص 94، 95.
+* [[حزب توده]]
--     همان. ص 95-97.
--     نجاتي، غلامرضا. ''تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران، از كودتا تا انقلاب.'' تهران: رسا، 1373، ج 1، ص 380-386.
--     اشرف. همان. ص 95-101 و نجاتي. همان. ص387 – 389.
--     آبراهاميان، يرواند. '''''ايران بين دو انقلاب'''''. ترجمة محمدابراهيم فتاحي و احمد گل‌محمدي، تهران: ني، 1377، ص 602؛ نيزنك: بهروز. همان. ص 121 و 122؛ اشرف. همان. ص 26ـ31؛ بروجردي، مهرزاد. '''''روشنفكران ايراني و غرب'''''. ترجمة جمشيد شيرازي، تهران، فرزان روز، 1378، ص 64.
--     نجاتي. همان. ص 391.
--     آبراهاميان. همان. ص 595.
--     Abrahamian, Ervand. '''''RadicaL Islam, The Iranian Majahedin'''''. London I: B, Tauris Publishers, 1989, P. 171, 172.
--       استمپل، جان. '''''درون انقلاب ايران.''''' ترجمة منوچهر شجاعي، تهران: رسا، 1377، ص 248ـ250.
--       بهروز. همان. ص 183ـ206.
--       همانجا.
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 محمدمهدی موسی خان
+[[رده:علوم سیاسی]]