سازمان چریک های فدایی خلق ایران

سازمان چریک های فدایی خلق ایران برگرفته از وبسایت هابیلیان قابل بازیابی ازhttps://www.habilian.ir/fa/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D9%82.html

چریک‌های فدایی خلق ایران، سازمان، فعالان سیاسی معتقد به مارکسیسم و مبارزه مسلحانه.

این سازمان در اواخر فروردین 1350ش از اتحاد دو گروه مارکسیستی، جزنی ـ ظریفی (گروه جنگل) و احمدزاده ـ پویان شکل گرفت. بیژن جزنی و حسن ضیاء ظریفی از اعضای سازمان جوانان حزب توده و مسعود احمدزاده هروی و امیر پرویز پویان از فعالان سابق جبهه ملی بودند. آنها پس از واقعه پانزده خرداد و سرکوب گروه‌های سیاسی و ایجاد فضای اختناق در دوره حکومت محمدرضا پهلوی، و نیز تحت تأثیر تجربه‌های مبارزات چریکی در کوبا و الجزایر به این نتیجه رسیدند که تنها راه مقابله با حکومت پهلوی مبارزه مسلحانه است.

گروه جزنی ـ ظریفی پیش از تشکیل رسمی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران در 19 بهمن 1349ش در عملیاتی به سرپرستی علی‌اکبر صفایی فراهانی به پاسگاه ژاندارمری سیاهکل در استان گیلان حمله کردند، اما همگی دستگیر و یا کشته شدند. این افراد که به گروه جنگل معروف شدند آغازگر مبارزات مسلحانه سازمان چریک‌های فدایی محسوب می‌شوند. این سازمان در سال‌های 1349 تا 1354 عملیات مسلحانه متعددی را طراحی کرد از جمله ترور چند نظامی عالی رتبه ارتش و ساواک^*، مانند ترور سرلشگر زین‌العابدین فرسیو، رییس دادگاه نظامی و محاکمات سیاسی و سرگرد علینقی نیک‌طبع شکنجه‌گر ساواک؛ دستبرد به چند بانک‌؛ بمب‌گذاری در چند سفارت‌خانه و دفاتر شرکت‌های خارجی و حمله به مراکز پلیس در تهران و سایر شهرها.

چریک‌های فدایی خلق با از دست دادن بسیاری از اعضای با تجربه خود از جمله احمدزاده در این عملیات از 1354ش، تحت تأثیر افکار جزنی به بازنگری در عملکرد خود پرداختند و از آن پس برای فعالیت سیاسی به ویژه میان کارگران اهمیت بیشتری قائل شدند. سازمان دو نشریه 19 بهمن و نبرد خلق را نیز مخفیانه منتشر می‌کرد.

در مهر 1355ش گروهی از چریک‌های فدایی که از ادامه مبارزه مسلحانه کاملاً ناامید شده بودند، از سازمان جدا شدند و به رهبری تورج حیدری به حزب توده پیوستند و نشریه نوید را منتشر کردند. این نخستین انشعاب در سازمان‌های چریک‌های فدایی بود.

با شکل‌گیری انقلاب اسلامی، سازمان چریک‌های فدایی دست به سازماندهی مجدد زد و اعضای آن در حمله به پادگان‌ها و مراکز پلیس به ویژه در روزهای 21 و 22 بهمن 1357ش در کنار مردم و سایر گروه‌ها شرکت داشتند. اما آن‌ها پس از پیروزی انقلاب، همه‌پرسی 12 فروردین 1358ش را تحریم کردند و به تدریج به سبب وجود دو گرایش خصمانه و مسالمت‌جویانه در برابر جمهوری اسلامی انشعاباتی در سازمان رخ داد که در پی آن گروهی از فداییان که در درگیری‌های ترکمن صحرا و کردستان رو در روی جمهوری اسلامی قرار گرفتند، به گروه اقلیت معروف شدند و در مقابل، گروه اکثریت، جناح محافظه‌کار و طرفدار سازش و همکاری با جمهوری اسلامی بودند. از آن پس انشعابات دیگری نیز درون سازمان رخ داد، به طوری که در1360ش 4 گروه خود را به نام «سازمان فداییان‌» می‌خواندند. در 1362ش سازمان از هم پاشید و اکثر فداییان دستگیر و یا کشته شدند و گروهی نیز به خارج از کشور گریختند.

نیز نگاه کنید به

• ساواک
• جبهه ملی
• حزب توده

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدمهدی موسی خان