آتشکده: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''آتشکده،''' یا آتشگاه، پرستشگاه زردشتیان و جای نگهداری [[آتش]] مقدسِ همیشه فروزان و اجرای آئینهای دینی در آن و در برابر [[آتش]]. | '''آتشکده،''' یا آتشگاه، پرستشگاه [[زرتشتی، دین|زردشتیان]] و جای نگهداری [[آتش]] مقدسِ همیشه فروزان و اجرای آئینهای دینی در آن و در برابر [[آتش]]. | ||
اگر چه در فارسی باستان از آتشکده نامی نیامده اما در [[اوستا]]<sup>*</sup> به آن اشاره شده است<ref>['''''يسنا''''']'''.''' گزارش پورداود، ابراهيم. به کوشش بهرام فرهوشني، تهران: 1356(2536)، دانشگاه تهران، ص 22 و 125-145.</ref> و از بناهای دوره هخامنشی | اگر چه در فارسی باستان از آتشکده نامی نیامده اما در [[اوستا]]<sup>*</sup> به آن اشاره شده است<ref>['''''يسنا''''']'''.''' گزارش پورداود، ابراهيم. به کوشش بهرام فرهوشني، تهران: 1356(2536)، دانشگاه تهران، ص 22 و 125-145.</ref> و از بناهای [[هخامنشیان|دوره هخامنشی]] بر میآید که نور و آتش از تقدس ویژهای برخوردار بوده است. آتشکده را در [[پارتیان|دوره پارتیان]]،<sup>*</sup> «آتش روشن» و در نوشتههای پهلوی مانِ (خانه) [[آتش]] میخواندند. از نخستین نمونههای آتشکدهها، کرکوی در کوه خواجه سیستان مربوط به اوایل [[پارتیان|دوره پارتیان]] است<ref>M. Boyce "Ataškada" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985, Vol 3, p. 9</ref>. رسمیشدن [[زرتشتی، دین|دین زردشتی]]<sup>*</sup> در زمان [[ساسانیان]] باعث توسعه آتشکدهها شد. آذَرْفَرْنْبغ (آتش روحانیان) در کاویان [[استان فارس|فارس]]<ref>M. Boyce "Ādurfarnbāg". in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985. Vol 1, p.473-475.</ref>، آذَرگُشْنَسْب (آتش جنگجویان) در شیر آذربایجان ([[تخت سلیمان]])<sup>*</sup><ref>M. Boyce "ĀdurGušnasp". in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985, Vol I, p. 475-476</ref><ref>اوشیدری، جهانگیر. '''''دانشنامه مزدیسنا'''''. تهران: 1371، نشر مرکز، ص76-77.</ref> و در آذر بُرزینمهر ([[آتش]] کشاورزان) در ریوند [[نیشابور]]<ref name=":0">M. Boyce, "Ādurburzēn- Mihr" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985, Vol I, p. 472-473</ref><ref name=":1">صادقی، علیاشرف. «محل آذر برزینمهر»، '''''نامه ایران باستان'''''. سال سوم، شماره2، پائیز و زمستان1382، ص5-17.</ref> مهمترین آتشکدههای [[ساسانیان|دوره ساسانیان]] و در سه سرزمین اصلی، پارسها، مادها و [[پارتیان]] بودند. [[آتش]] نیز از نظر اهمیت در سه نوع ''بهرام، آدُران'' و ''دادگاه'' بود که بهرام به عنوان مقدسترین نوع [[آتش]] در آن سه آتشکده بزرگ فروزان بود<ref>عفیفی، رحیم. '''''اساطیر و فرهنگ ایران در نوشتههای پهلوی'''''. توس: 1374، ص408-411.</ref>. پیوند سیاست و مذهب در زمان [[ساسانیان]] به ویژه در مراسم تاجگذاری پادشاهان، بارعامهای عمومی، جشنهای بزرگ ملی و در آتشکدههای بزرگ آن زمان انجام میپذیرفت<ref>'''''[تاریخ ایران].''''' پژوهش دانشگاه کمبریج. به کوشش احسان یارشاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: 1377، امیرکبیر، ج3، بخش2، ص335-338.</ref>. | ||
بسیاری از آتشکدههای زمان [[ساسانیان]] تا چند سده پس از [[اسلام]] برقرار بودند. اما از آنجا که [[زرتشتی، دین|زردشتیان]] به آئین جدید روی آوردند و از شمار آتشکدهها کاسته شد، تقدس مکانی آتشکدهها با تبدیل آنها به مسجد حفظ گردید<ref>M. shokoohy, "Two fire Temples converted to Mosques in central Iran" '''''in Act Iranica''''', 25 Leiden, p. 545-572</ref>. کوچ زردشتیان مهاجر به هند ([[پارسیان]]) باعث شد آتشکده سنجان در گجرات بنا شود و همراه با ایران در هندوستان نیز بنای آتشکدهها تداوم یابد. بناهایی که از نظر معماری الهام گرفته از آثاری چون تختجمشید هستند<ref>M. Boyce "Ataškada" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985,Vol 3, p. 10.</ref>. [[آتش]] به عنوان مهمترین رکن هر آتشکده اگر چه در عهد باستان در مکانی تاریک محصور نبود اما به تدریج بر آن بنایی مکعب مانند ساختند که گنبدی برروی [[آتش]] بر چهارطاقی از جنس سنگ، آجر، خشت و ملاط گچ و ساروج استوار میشده<ref name=":0" /><ref name=":1" />. | بسیاری از آتشکدههای زمان [[ساسانیان]] تا چند سده پس از [[اسلام]] برقرار بودند. اما از آنجا که [[زرتشتی، دین|زردشتیان]] به آئین جدید روی آوردند و از شمار آتشکدهها کاسته شد، تقدس مکانی آتشکدهها با تبدیل آنها به مسجد حفظ گردید<ref>M. shokoohy, "Two fire Temples converted to Mosques in central Iran" '''''in Act Iranica''''', 25 Leiden, p. 545-572</ref>. کوچ زردشتیان مهاجر به هند ([[پارسیان]]) باعث شد آتشکده سنجان در گجرات بنا شود و همراه با ایران در هندوستان نیز بنای آتشکدهها تداوم یابد. بناهایی که از نظر معماری الهام گرفته از آثاری چون تختجمشید هستند<ref>M. Boyce "Ataškada" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985,Vol 3, p. 10.</ref>. [[آتش]] به عنوان مهمترین رکن هر آتشکده اگر چه در عهد باستان در مکانی تاریک محصور نبود اما به تدریج بر آن بنایی مکعب مانند ساختند که گنبدی برروی [[آتش]] بر چهارطاقی از جنس سنگ، آجر، خشت و ملاط گچ و ساروج استوار میشده<ref name=":0" /><ref name=":1" />. | ||
نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۲
آتشکده، یا آتشگاه، پرستشگاه زردشتیان و جای نگهداری آتش مقدسِ همیشه فروزان و اجرای آئینهای دینی در آن و در برابر آتش.
اگر چه در فارسی باستان از آتشکده نامی نیامده اما در اوستا* به آن اشاره شده است[۱] و از بناهای دوره هخامنشی بر میآید که نور و آتش از تقدس ویژهای برخوردار بوده است. آتشکده را در دوره پارتیان،* «آتش روشن» و در نوشتههای پهلوی مانِ (خانه) آتش میخواندند. از نخستین نمونههای آتشکدهها، کرکوی در کوه خواجه سیستان مربوط به اوایل دوره پارتیان است[۲]. رسمیشدن دین زردشتی* در زمان ساسانیان باعث توسعه آتشکدهها شد. آذَرْفَرْنْبغ (آتش روحانیان) در کاویان فارس[۳]، آذَرگُشْنَسْب (آتش جنگجویان) در شیر آذربایجان (تخت سلیمان)*[۴][۵] و در آذر بُرزینمهر (آتش کشاورزان) در ریوند نیشابور[۶][۷] مهمترین آتشکدههای دوره ساسانیان و در سه سرزمین اصلی، پارسها، مادها و پارتیان بودند. آتش نیز از نظر اهمیت در سه نوع بهرام، آدُران و دادگاه بود که بهرام به عنوان مقدسترین نوع آتش در آن سه آتشکده بزرگ فروزان بود[۸]. پیوند سیاست و مذهب در زمان ساسانیان به ویژه در مراسم تاجگذاری پادشاهان، بارعامهای عمومی، جشنهای بزرگ ملی و در آتشکدههای بزرگ آن زمان انجام میپذیرفت[۹].
بسیاری از آتشکدههای زمان ساسانیان تا چند سده پس از اسلام برقرار بودند. اما از آنجا که زردشتیان به آئین جدید روی آوردند و از شمار آتشکدهها کاسته شد، تقدس مکانی آتشکدهها با تبدیل آنها به مسجد حفظ گردید[۱۰]. کوچ زردشتیان مهاجر به هند (پارسیان) باعث شد آتشکده سنجان در گجرات بنا شود و همراه با ایران در هندوستان نیز بنای آتشکدهها تداوم یابد. بناهایی که از نظر معماری الهام گرفته از آثاری چون تختجمشید هستند[۱۱]. آتش به عنوان مهمترین رکن هر آتشکده اگر چه در عهد باستان در مکانی تاریک محصور نبود اما به تدریج بر آن بنایی مکعب مانند ساختند که گنبدی برروی آتش بر چهارطاقی از جنس سنگ، آجر، خشت و ملاط گچ و ساروج استوار میشده[۶][۷].
در گذشته تنها موبدان میتوانستند آتش را از نزدیک ببینند[۱۲]، اما درسدههای اخیر ورود به آتشکده و دین آتش از پشت شیشه برای همگان میسر شد. آتشکدههایی مانند نیاسرکاشان و کعبه زردشت در نقشرستم از نظر قدمت تاریخی و آتشکدههای کرمان و یزد (از نظر مرکزیت مناطق زردشتینشین اهمیت بسیار دارند. با مهاجرت زردشتیان در یک سده اخیر به تهران، آتشکدههایی با الهام از آتشکدههای قدیمی در این شهر ساخته شدند. گدار(André Godard) ضمن برشمردن آتشکدههای ایران در دورههای مختلف از پدید آمدن آتشکده در دوره هخامنشیان و تکامل و تداوم آن در دورههای بعد خبر میدهد[۱۳]. به گونهای بنای چهارطاقی با گنبد مدور در دوران ساسانیان به اوج خود رسید و در ساختار معماری آتشکدهها به کار گرفته شد[۱۴]. تا آنجا که گنبد و چهارطاقی مساجد نیز از آن الهام گرفت[۱۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ [يسنا]. گزارش پورداود، ابراهيم. به کوشش بهرام فرهوشني، تهران: 1356(2536)، دانشگاه تهران، ص 22 و 125-145.
- ↑ M. Boyce "Ataškada" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985, Vol 3, p. 9
- ↑ M. Boyce "Ādurfarnbāg". in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985. Vol 1, p.473-475.
- ↑ M. Boyce "ĀdurGušnasp". in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985, Vol I, p. 475-476
- ↑ اوشیدری، جهانگیر. دانشنامه مزدیسنا. تهران: 1371، نشر مرکز، ص76-77.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ M. Boyce, "Ādurburzēn- Mihr" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985, Vol I, p. 472-473
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ صادقی، علیاشرف. «محل آذر برزینمهر»، نامه ایران باستان. سال سوم، شماره2، پائیز و زمستان1382، ص5-17.
- ↑ عفیفی، رحیم. اساطیر و فرهنگ ایران در نوشتههای پهلوی. توس: 1374، ص408-411.
- ↑ [تاریخ ایران]. پژوهش دانشگاه کمبریج. به کوشش احسان یارشاطر، ترجمه حسن انوشه، تهران: 1377، امیرکبیر، ج3، بخش2، ص335-338.
- ↑ M. shokoohy, "Two fire Temples converted to Mosques in central Iran" in Act Iranica, 25 Leiden, p. 545-572
- ↑ M. Boyce "Ataškada" in Encyclopaedia Iranica, new york, 1985,Vol 3, p. 10.
- ↑ گیمن، ژاکدوشن. دین ایران باستان. رویا منجم. تهران: 1375، فکر روز، ص124-128.
- ↑ گدار، آندره و دیگران. آثار ایران. ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، مشهد: 1375، آستان قدس رضوی، ج1، ص77.
- ↑ اوشیدری، چهانگیر. نور، آتش، آتشکده در آئین زردشت. تهران: 1379، مؤلف، ص55-56.
- ↑ تفضلی، احمد. «آتشکده» در دایره المعارف بزرگ اسلامی. تهران: 1367، بنیاد دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص99.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
حسین شیخ