سید علی حسینی خامنه ای

آیت الله سید علی حسینی خامنه‌ای فرزند آیت الله سید جواد خامنه ای در 1318 ش در مشهد بدنیا آمد. معظم له تحصیلات خود را با رفتن به مکتب خانه‌های زادگاهش آغاز کرد. سپس به مدرسه ابتدایی اسلامی دار التعلیم دیانتی رفت و دوران ابتدائی را در آن مدرسه طی کرد. همزمان بخشی از دروس دینی را در آن مدرسه فرا گرفت و بخش دیگری از مقدمات را نزد پدر آموخت. سپس به مدرسه علمیه نواب مشهد رفت و دوره سطح را در آن مدرسه به پایان رسانید. بعد از آن در درس خارج آیت الله میلانی شرکت جست. مدتی هم در درس خارج حاج شیخ هاشم قزوینی حاضر شد. سپس به عراق رفت و مدتی در درس خارج فقه و اصول آیات حکیم، خویی، شاهرودی، میرزا باقر زنجانی، میرزا حسن یزدی و آقا میرزا حسن بجنوردی شرکت کرد. پس از یک سال به کشور بازگشت و در شهر قم به تحصیل دروس خارج در نزد امام خمینی (ره) و آیت الله بروجردی و شیخ مرتضی حائری یزدی پرداخت و فلسفه را هم از علامه طباطبائی آموخت. ایشان علاوه بر تحصیل علوم دینی، تحصیلات کلاسیک خود را تا کسب مدرک دیپلم تداوم داد. او مبارزات خود را از دوران فعالیت فدائیان اسلام آغاز کرد. ملاقات ایشان با شهید نواب صفوی در سالهای 32-31 در مدرسه سلیمان خان مشهد تاثیر مهم و عمیقی بر او نهاد. در 1333 ش در مشهد اعلامیه‌ای در ارتباط با امر به معروف و نهی از منکر نگاشت و در آن راجع به عدم رعایت ضوابط و ظواهر اسلامی هشدار داد. این اعلامیه از طریق پست در شهر مشهد توزیع همگانی شد و انعکاس وسیعی در شهر داشت. در بهمن ماه 1341 ش از سوی آیت الله میلانی مامور بردن نامه‌ای برای امام (ره) شد. پس از فاجعه فیضیه قم و پیش از محرم 42 از سوی امام (ره) مامور ارسال پیام هایی برای آیت الله میلانی و برخی علماء و وعاظ مشهد شد. پس از ابلاغ این پیام ها عازم بیرجند شد. سخنرانی‌های وی در آن منطقه موجب دستگیری وی در روز تاسوعا شد. سپس به مشهد منتقل و به مدت ده روز در زندان بسر برد. در رمضان همان سال به زاهدان رفت و به دلیل سخنرانی در آن شهر دستگیر و به تهران اعزام شد که به مدت دو ماه در زندان قزل قلعه محبوس بود. در 29 بهمن ماه 43 به همراه عده‌ای از فضلای قم در نامه ای به هویدا اعمال غیر اسلامی دولت را تقبیح و خواستار بازگشت امام (ره) از تبعید شد پس از بازگشت به مشهد، در نگارش و انتشار کتاب‌هایی در تبیین نهضت‌های آزادیبخش و اسلامی، می کوشید. از همین رو در 14 فروردین 46 به بهانه ترجمه کتاب‌های آینده در قلمرو اسلام، صلح امام حسن (ع) و مسلمانان در نهضت هندوستان، دستگیر و چهارماه در زندان به سر برد. از سال 1349 به برگزاری درس تفسیر در مسجد صدیقی‌ها اقدام کرد. با فوت آیت الله سید محسن حکیم در 1349 در ترویج و تبلیغ مرجعیت امام خمینی (ره) تلاش می کرد که بر اثر این فعالیت‌ها دستگیر و به چهار ماه زندان محکوم شد. پس از عملیات انفجار دکل‌های برق مشهد در جشنهای 2500 ساله شاهنشاهی به عنوان یکی از رهبران فعالیت های ضد رژیم دستگیر و مدت دو ماه زندانی شد پس از آزادی، در مسجد امام حسن (ع) و بعدها در مسجد کرامت مشهد به تدریس نهج البلاغه پرداخت. سرانجام ساواک در اسفند ماه 1352 جلسات درس وی را تعطیل کرد ولی او به برگزاری آن جلسات تداوم داد. تداوم این فعالیت ها باعث شد در دی ماه 53 دستگیر و به کمیته مشترک ضد خرابکاری در تهران منتقل شود. پس از ده ماه حبس در 8 آبان 54 آزاد گردید. اما پس از آزادی، ساواک برای محدود کردن ایشان، در اسفند همان سال وی را ممنوع الخروج نمود. دو سال بعد در تابستان 56 و به همراه آقایان بهشتی، باهنر، ربانی املشی و موحدی کرمانی جامعه روحانیت مبارز را برای سازماندهی مبارزات بنیان گذاشت. در آذر 56 به جرم فعالیت به نفع امام (ره) و طرفداری از افکار دکتر علی شریعتی از طریق پخش اعلامیه‌ها در مراکز آموزش عالی دستگیر شد. رژیم ایشان را به ایرانشهر تبعید کرد. پس از طی یکسال دوران تبعید در ایرانشهر، به شهر مشهد بازگشت و مسجد کرامت را به عنوان پایگاه مبارزاتی خود قرار داد. در همان سال به همراه آیت الله واعظ طبسی، عبد الکریم هاشمی نژاد، موسوی قوچانی و کامیاب، ستادی برای هدایت مبارزات مردم تشکیل داد. در 17 آذر 57 به فریمان رفته و راهپیمایی مردم آن شهر را هدایت کرد. در همان زمان با حمله نیروهای نظامی به بیمارستان شاهرضا، در برپایی تحصن مردم مشهد در اعتراض به این اقدام نقش مهمی ایفا کرد. در دی ماه 57 با تشکیل شورای انقلاب، به عضویت آن شورا در آمد. پس از ورود امام (ره) به کشور، به عنوان مسئول تبلیغات دفتر امام (ره) برگزیده شد که در این مسئولیت به تنظیم نشریه‌ای به نام رسانه، همت گماشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی همراه آیت الله باهنر، بهشتی، موسوی اردبیلی و هاشمی، حزب جمهوری اسلامی را بنیان نهاد. در فروردین ماه 58 مامور رسیدگی به اوضاع مردم سیستان و بلوچستان شد. پس از آن به نمایندگی از شورای انقلاب به وزارت دفاع رفت و در 27 مرداد 58 معاونت وزیر دفاع را به عهده گرفت و در این سمت بود که در 10 آذر همان سال توسط امام (ره) به سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگزیده شد. ایشان پس از فوت آیت الله طالقانی و انصراف آیت الله منتظری از امامت جمعه تهران، به امامت جمعه تهران منصوب شد. همزمان در شورای عالی دفاع عضویت یافت. در این سمت بارها در جبهه حضور یافت. در اولین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی از تهران به نمایندگی برگزیده شده و به مجلس راه یافت (نگرشی به اولین..، ) . او در عزل بنی صدر از ریاست جمهوری نقش زیادی داشت. در 6 تیر 1360 با انفجار بمب در مسجد ابوذر مجروح شد. بر اثر این حادثه به مدت 42 روز در بیمارستان بستری شد پس از آن از ناحیه دست راست به افتخار جانبازی نائل آمد. (همان ,109) بعد از شهادت شهید بهشتی، به عنوان دبیر کل حزب انتخاب و این سمت را تا زمان انحلال حزب در 1366 بر عهده داشت. در سومین دوره انتخابات ریاست جمهوری به عنوان سومین رئیس جمهور جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد و در چهارمین دوره نیز به آن سمت انتخاب گردید. در شورای بازنگری قانون اساسی، به عضویت آن مجلس در آمد. پس از فوت امام (ره) از طرف مجلس خبرگان رهبری به عنوان رهبر انقلاب اسلامی انتخاب و تاکنون در این سمت می باشند. همچنین پس از فوت آیات عظام مرعشی نجفی، گلپایگانی و اراکی، از طرف جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز به عنوان مرجع تقلید معرفی شد. از وی آثاری منتشر شده است که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

ترجمه کتاب‌های:

1. آینده در قلمرو اسلام
2. مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان
3. صلح امام حسن (ع)

تالیف و نگارش کتاب‌های:

1. گفتاری در باب صبر
2. گفتاری در وحدت
3. وحدت و تحزب
4. بازگشت به نهج البلاغه
5. رسالت حوزه
6. هنر هشتم
7. منشور تداوم انقلاب

و دهها اثر دیگر.

نیز نگاه کنید به

• امام خمینی (ره)
• آیت الله بروجردی
• فدائیان اسلام
• جامعه روحانیت مبارز
• جمهوری اسلامی
• حزب جمهوری اسلامی
• مجلس شورای اسلامی
• شورای بازنگری قانون اساسی

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1401)، درآمدی بر دانشنامه انقلاب اسلامی، موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

محمد تقوی