چاپ و چاپخانه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''چاپ و چاپخانه'''، اگر چاپ را انتقال نقش از | '''چاپ و چاپخانه'''، اگر چاپ را انتقال نقش از صفحه چوبی حکاکی شده بر [[کاغذ]] بدانیم، در قرن 7ق / 13م در [[ایلخانان|عصر ایلخانان]] چاپ به [[ایران]] راه یافت. گیخاتوخان برای تأمین نیاز خود به پول نقد، در 693ق / 1294م دستور داد پول کاغذی (چاو) را، به همان شکلی که در آن زمان در چین رواج داشت، چاپ کنند. این پول در «چاوخانه» تبریز چاپ شد. | ||
حروف | حروف چاپی نخستین بار در 1038ق / 1629م از اروپا، به تشویق شاه عباس، وارد [[ایران]] شد. شواهد نشان میدهد که حروف چاپی عربی و فارسی، همراه با دستگاه ساده و ابتدایی چاپ، در جلفای [[اصفهان]] در اختیار فرقه مسیحیان کرملی بوده است. نخستین کتاب چاپی در [[ایران]]، کتابی به زبان ارمنی است که در 1051ق / 1641م در جلفا و به کوشش کشیشان ارمنی چاپ شد. این کتاب شرح احوال قدیسان و گروهی از روحانیان مسیحی بود که در 705 صفحه با ابعاد 25.5 × 18 و به صورت دو ستونی چاپ شده است<ref>آذرنگ، عبدالحسين. '''''آشنايي با چاپ و نشر'''''. تهران: سمت، 1375، ص 102-103.</ref>. | ||
در زمان | در زمان [[صفویان]]، [[افشاریه|افشاریان]]، و [[زندیه|زندیان]] در زمینه چاپ، فعالیت چندانی صورت نگرفت. تحوّل جدی چاپ در [[ایران]]، در زمان [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] روی داد. در این زمان، به همت عباس میرزا، چند تن برای آموختن فن چاپ به کشور انگلستان و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] اعزام شدند و پس از آموختن این فن، برای نخستین بار، دستگاههای [[چاپ سربی]]<sup>*</sup> را به ایران آوردند<ref>گلپايگاني، حسن. «تاريخ چاپ و چاپخانه در ايران (2): چاپ چنين آغاز شد»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 110، آذر 1370، ص 42-43.</ref>. | ||
در | در همین زمان میرزا زینالعابدین تبریزی به دستور عباس میرزا به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] اعزام شد تا فنون چاپ و روش ساختن مرکب را فراگیرد. وی پس از بازگشت به [[ایران]]، چاپخانهای را در [[تبریز]] با حروف سربی راهاندازی کرد<ref>گلپايگاني، حسن. «تاريخ چاپ و چاپخانه در ايران (3): تأسيس اولين چاپخانة سربي در تبريز»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 111، دي 1370، ص 44.</ref>. نخستین کتاب چاپ سربی به نام رساله ''فتحنامه'' درباره جنگهای ایران و روسیه، در این چاپخانه به طبع رسید. این چاپخانه تا سال 1245ق / 1829م دایر بود<ref>«فن كتابت و تصوير و صحافي»، '''''ايرانشهر'''''. تهران: يونسكو، ؟، ج 1، ص 747-748.</ref>. اولین چاپخانه سنگی هشت سال پس از چاپ سربی، باز هم به ابتکار عباس میرزا به ایران وارد شد. این چاپخانه نیز در تبریز دایر گردید<ref>'''''سير تكامل چاپخانه و مطبوعات در ايران'''''. تهران: وزارت اطلاعات، 1351، ص 4.</ref>. | ||
چاپ و نشر | چاپ و نشر کتاب در [[استان تهران|تهران]] از سال 1239ق / 1823م آغاز شد. [[استان تهران|تهران]] پس از [[اصفهان]] و [[تبریز]]، سومین شهر از حیث تاریخ چاپ و نشر کتاب در [[ایران]] است. فهرست چاپکردههای چهار دهه و اندی از روزگاران نخستین نشر کتاب در [[استان تهران|تهران]] که به ضمیمه کتاب گنجینه اثر میرزا عبدالوهاب معتمدالدوله به چاپ رسیده است، خود مشتمل بر روایتی از مراحل نخستین کار است. این فهرست نشان میدهد که از سال 1239 تا 1282ق / 1823 تا 1866م بیش از 338 عنوان کتاب در تهران انتشار یافته است<ref>قاسمي، فريد. «سرآغاز چاپ كتاب در تهران: نگاهي به دو فهرست»، '''''جهان كتاب'''''. س پنجم، ش 19-22، دي ـ بهمن 1379، ص 31.</ref>. | ||
در عصر | در عصر [[ناصرالدین شاه قاجار]] چاپ رونق بیشتری یافت، چاپخانههای تازهای تأسیس شد، و برای نخستین بار در [[ایران]] روزنامه و مجله منتشر گردید. انقلاب مشروطه ایران نقطه عطفی در تاریخ چاپ و نشر ایجاد کرد. در آن زمان چاپ کتاب، اعلامیه، روزنامه، و بیانیههای سیاسی رونق بیشتری داشت. پس از [[جنگ جهانی اول]]، دوره تازهای در فعالیتهای چاپی [[ایران]] آغاز شد و چاپخانههای دولتی و غیردولتی تازهای تأسیس گردید. پس از جنگ جهانی دوم نیز شاهد رونق مواد چاپی هستیم؛ در این زمان چاپخانهها به طور شبانهروزی کار میکردند. در 1320ش چاپگران داخلی با دستگاههای چاپ نظیر لاینوتایپ آشنا شدند و در انجام امور چاپ از آن استفاده کردند. در 1335ش چاپخانه عظیم و مجهزی به نام چاپخانه افست تأسیس شد که نیازهای کشور را در زمینه کتابهای درسی تأمین میکرد. در سال 1340ش چاپخانههای روزنامه کیهان و اطلاعات در توسعه، تجهیز، و تکمیل دستگاههای خود گامهای بلندی برداشتند. از 1350ش به بعد، ماشینهای لاینوترون (Linotron)وارد چاپخانههای کشور گردید که سبب توسعه بیشتر این مراکز شد<ref>آذرنگ، عبدالحسين. '''''آشنايي با چاپ و نشر'''''. تهران: سمت، 1375، ص 105-107.</ref>. | ||
در | در این زمان، تعداد چاپخانهها در [[استان تهران|شهر تهران]] رو به افزایش نهاد به صورتی که تا اسفند 1355ش تعداد 399 چاپخانه در [[استان تهران|تهران]] فعالیت داشت. 48.2 درصد این چاپخانهها در دهه 1340-1349ش تأسیس شده بود که گسترش صنعت چاپ را در این دهه نشان میدهد<ref>دميرچي، اسماعيل. «آمار 16 سال پيش از چاپخانههاي تهران»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 116، مرداد و شهريور 1371، ص 41.</ref>. | ||
پس از استقرار نظام | پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران در 1357ش؛ حجم تنوع مطالب چاپی افزایش پیدا کرد. در دهه 1360ش، رایانه در [[ایران]] به سرعت رواج یافت و برای حروفچینی مورد استفاده قرار گرفت. کاربرد گسترده رایانههای شخصی، کار حروفچینی، صفحهآرایی، و دیگر فعالیتهای چاپ را تسهیل کرد. استفاده از چاپگرهای لیزری و پویشگرها (Scanners)در دهه 1370ش چهره چاپ را دگرگون ساخت. هم اکنون حروفچینی با رایانه و دستگاههای لاینوترون بزرگ و کوچک و برخی دستگاههای مشابه انجام میگیرد<ref>آذرنگ، عبدالحسين. '''''آشنايي با چاپ و نشر'''''. تهران: سمت، 1375، ص 107-108.</ref>. در حال حاضر، صنعت چاپ، به مدد استفاده از فنآوریهای نوین، تحول چشمگیری یافته است. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[چاپ سربی]] | |||
* [[چاپ سنگی]] | |||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
فرززانه فرجامی | فرززانه فرجامی | ||
[[رده:رسانه ها و ارتباطات]] | |||
[[رده:ارتباطات]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۳
چاپ و چاپخانه، اگر چاپ را انتقال نقش از صفحه چوبی حکاکی شده بر کاغذ بدانیم، در قرن 7ق / 13م در عصر ایلخانان چاپ به ایران راه یافت. گیخاتوخان برای تأمین نیاز خود به پول نقد، در 693ق / 1294م دستور داد پول کاغذی (چاو) را، به همان شکلی که در آن زمان در چین رواج داشت، چاپ کنند. این پول در «چاوخانه» تبریز چاپ شد.
حروف چاپی نخستین بار در 1038ق / 1629م از اروپا، به تشویق شاه عباس، وارد ایران شد. شواهد نشان میدهد که حروف چاپی عربی و فارسی، همراه با دستگاه ساده و ابتدایی چاپ، در جلفای اصفهان در اختیار فرقه مسیحیان کرملی بوده است. نخستین کتاب چاپی در ایران، کتابی به زبان ارمنی است که در 1051ق / 1641م در جلفا و به کوشش کشیشان ارمنی چاپ شد. این کتاب شرح احوال قدیسان و گروهی از روحانیان مسیحی بود که در 705 صفحه با ابعاد 25.5 × 18 و به صورت دو ستونی چاپ شده است[۱].
در زمان صفویان، افشاریان، و زندیان در زمینه چاپ، فعالیت چندانی صورت نگرفت. تحوّل جدی چاپ در ایران، در زمان فتحعلی شاه روی داد. در این زمان، به همت عباس میرزا، چند تن برای آموختن فن چاپ به کشور انگلستان و روسیه اعزام شدند و پس از آموختن این فن، برای نخستین بار، دستگاههای چاپ سربی* را به ایران آوردند[۲].
در همین زمان میرزا زینالعابدین تبریزی به دستور عباس میرزا به روسیه اعزام شد تا فنون چاپ و روش ساختن مرکب را فراگیرد. وی پس از بازگشت به ایران، چاپخانهای را در تبریز با حروف سربی راهاندازی کرد[۳]. نخستین کتاب چاپ سربی به نام رساله فتحنامه درباره جنگهای ایران و روسیه، در این چاپخانه به طبع رسید. این چاپخانه تا سال 1245ق / 1829م دایر بود[۴]. اولین چاپخانه سنگی هشت سال پس از چاپ سربی، باز هم به ابتکار عباس میرزا به ایران وارد شد. این چاپخانه نیز در تبریز دایر گردید[۵].
چاپ و نشر کتاب در تهران از سال 1239ق / 1823م آغاز شد. تهران پس از اصفهان و تبریز، سومین شهر از حیث تاریخ چاپ و نشر کتاب در ایران است. فهرست چاپکردههای چهار دهه و اندی از روزگاران نخستین نشر کتاب در تهران که به ضمیمه کتاب گنجینه اثر میرزا عبدالوهاب معتمدالدوله به چاپ رسیده است، خود مشتمل بر روایتی از مراحل نخستین کار است. این فهرست نشان میدهد که از سال 1239 تا 1282ق / 1823 تا 1866م بیش از 338 عنوان کتاب در تهران انتشار یافته است[۶].
در عصر ناصرالدین شاه قاجار چاپ رونق بیشتری یافت، چاپخانههای تازهای تأسیس شد، و برای نخستین بار در ایران روزنامه و مجله منتشر گردید. انقلاب مشروطه ایران نقطه عطفی در تاریخ چاپ و نشر ایجاد کرد. در آن زمان چاپ کتاب، اعلامیه، روزنامه، و بیانیههای سیاسی رونق بیشتری داشت. پس از جنگ جهانی اول، دوره تازهای در فعالیتهای چاپی ایران آغاز شد و چاپخانههای دولتی و غیردولتی تازهای تأسیس گردید. پس از جنگ جهانی دوم نیز شاهد رونق مواد چاپی هستیم؛ در این زمان چاپخانهها به طور شبانهروزی کار میکردند. در 1320ش چاپگران داخلی با دستگاههای چاپ نظیر لاینوتایپ آشنا شدند و در انجام امور چاپ از آن استفاده کردند. در 1335ش چاپخانه عظیم و مجهزی به نام چاپخانه افست تأسیس شد که نیازهای کشور را در زمینه کتابهای درسی تأمین میکرد. در سال 1340ش چاپخانههای روزنامه کیهان و اطلاعات در توسعه، تجهیز، و تکمیل دستگاههای خود گامهای بلندی برداشتند. از 1350ش به بعد، ماشینهای لاینوترون (Linotron)وارد چاپخانههای کشور گردید که سبب توسعه بیشتر این مراکز شد[۷].
در این زمان، تعداد چاپخانهها در شهر تهران رو به افزایش نهاد به صورتی که تا اسفند 1355ش تعداد 399 چاپخانه در تهران فعالیت داشت. 48.2 درصد این چاپخانهها در دهه 1340-1349ش تأسیس شده بود که گسترش صنعت چاپ را در این دهه نشان میدهد[۸].
پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران در 1357ش؛ حجم تنوع مطالب چاپی افزایش پیدا کرد. در دهه 1360ش، رایانه در ایران به سرعت رواج یافت و برای حروفچینی مورد استفاده قرار گرفت. کاربرد گسترده رایانههای شخصی، کار حروفچینی، صفحهآرایی، و دیگر فعالیتهای چاپ را تسهیل کرد. استفاده از چاپگرهای لیزری و پویشگرها (Scanners)در دهه 1370ش چهره چاپ را دگرگون ساخت. هم اکنون حروفچینی با رایانه و دستگاههای لاینوترون بزرگ و کوچک و برخی دستگاههای مشابه انجام میگیرد[۹]. در حال حاضر، صنعت چاپ، به مدد استفاده از فنآوریهای نوین، تحول چشمگیری یافته است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ آذرنگ، عبدالحسين. آشنايي با چاپ و نشر. تهران: سمت، 1375، ص 102-103.
- ↑ گلپايگاني، حسن. «تاريخ چاپ و چاپخانه در ايران (2): چاپ چنين آغاز شد»، صنعت چاپ. ش 110، آذر 1370، ص 42-43.
- ↑ گلپايگاني، حسن. «تاريخ چاپ و چاپخانه در ايران (3): تأسيس اولين چاپخانة سربي در تبريز»، صنعت چاپ. ش 111، دي 1370، ص 44.
- ↑ «فن كتابت و تصوير و صحافي»، ايرانشهر. تهران: يونسكو، ؟، ج 1، ص 747-748.
- ↑ سير تكامل چاپخانه و مطبوعات در ايران. تهران: وزارت اطلاعات، 1351، ص 4.
- ↑ قاسمي، فريد. «سرآغاز چاپ كتاب در تهران: نگاهي به دو فهرست»، جهان كتاب. س پنجم، ش 19-22، دي ـ بهمن 1379، ص 31.
- ↑ آذرنگ، عبدالحسين. آشنايي با چاپ و نشر. تهران: سمت، 1375، ص 105-107.
- ↑ دميرچي، اسماعيل. «آمار 16 سال پيش از چاپخانههاي تهران»، صنعت چاپ. ش 116، مرداد و شهريور 1371، ص 41.
- ↑ آذرنگ، عبدالحسين. آشنايي با چاپ و نشر. تهران: سمت، 1375، ص 107-108.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
فرززانه فرجامی