دین یهودی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۷

یهودی، دین، كهن‌ترین دین توحیدی در میان ادیان بزرگ موجود در جهان.

ظهور این دین به قرن 13 ق م باز می‌گردد، زمانی كه پیامبری در میان عبرانیان ساكن در مصر مبعوث، و ضمن دعوت آنان به پرستش خدای واحد مأمورِ هدایت قوم به سوی سرزمین موعود گردید^[۱]. یهوه ـ خدای بنی اسرائیل ـ با پیامبر خود، موسی (ع)، در دامنه كوه سینا، سخن گفت و احكام خود را در 10 عبارت كوتاه و روشن بیان نمود^[۲]. این احكام در سنت یهود به 10 فرمان مشهور و مبنای شریعت یهود و هسته مركزی كتاب مقدس ایشان، تورات^*، گشت. همچنین یهوه با بنی اسرائیل پیمانی منعقد ساخت تا در برابر بندگی و خلوص، آنان را بركت دهد و حفظ كند^[۳]

پس از آن، قوم یهود شاهدِ بعث انبیایی بود كه در همگرایی هدایت به سوی یهوه، تلاش می‌كردند؛^[۴] آثار ایشان ـ همراه با تورات ـ ضمن مجموعه كتاب مقدس عبرانی (نزد مسیحیان، با عنوان عهد عتیق) محفوظ مانده است.

نخستین وحدت سیاسی قوم یهود در 1030 ق م و به همت شائول شكل گرفت و در زمان سلیمان بن داوود این قوم به اوج شكوه و اقتدار خود رسید؛ در این زمان معبد اصلی و مركزی یهود بنا گردید^[۵]. این دوره طلایی با بروز اختلافاتی داخلی كه پس از سلیمان، برای قوم روی نمود، پایان گرفت و در نتیجه كشور ایشان به دو بخش یهودا (جنوب) و اسرائیل (شمال) تقسیم شد^[۶].

سقوط كشور شمالی به دست آشوریان و سقوط كشور جنوبی به دست دولت بابل، ویرانی شهرها، نابودی معابد و به اسارت رفتن گروه‌های كثیری از مردم به سمت شهرهای ایران و بین‌النهرین را در پی داشت^[۷].

این دوران كه به اسارت بابلی معروف است با ظهور كورش كبیر^* و فتح بابل توسط وی پایان یافت. به سبب تسامح و شفقت كورش و تمهیداتی كه برای یهودیان اندیشید، آنان توانستند به سرزمین خود بازگردند و معبد خویش را تجدید بنا كنند، اما بسیاری نیز ترجیح دادند كه در همان سرزمین‌های اسكان داده شده بمانند^[۸].

مراكز جمعیت یهودی در بین‌النهرین، در شهرهای سورا، پومبدیتا و تیسفون و در شهرهای دیگر ایران از جمله در نهاوند، حلوان، اهواز، شوش، جندی شاپور و تستر و مناطق خراسان، قهستان و جرجان، بود^[۹].

در زمان هخامنشیان و اشكانیان، یهودیان در ایران از آسایش كافی برخوردار بودند، اما در زمان حكومت ساسانیان، آرامش آنان بر حسب سیاست‌های متفاوت شاهان ساسانی دستخوش تغییر و تحول بود. پادشاهانی چون: یزدگرد اول، بهرام چوبین و خسرو پرویز، با یهودیان به نیكی و تسامح رفتار می‌كردند و شاهانی، چون: یزدگرد دوم با ایشان به ستیزه می‌پرداختند و ضمن كشتار، برخی از كنیسه‌های ایشان را ویران می‌كردند^[۱۰].

پس از ورود اسلام به ایران، یهودیان در شمار اهل ذمه^*، ملزم به پرداخت خراج و جزیه شدند؛ در عوض در اجرای شعائر دینی خود، انتخاب شغل و محل زندگی آزاد بودند^[۱۱]. این آرامش و رفاه یهودیان ایران تا دوره حمله مغولان ادامه یافت. در آن زمان، آن‌ها نیز مانند سایر ایرانیان دچار غارت و كشتار به دست مغولان شدند، اما با آغاز سلطنت ایلخانان، بار دیگر آرامش خود را باز یافتند^[۱۲]. در دوره صفوی، یهودیان تحت تعقیب و آزار قرار گرفتند كه در نتیجه شمار بسیاری از آنان به كشور عثمانی مهاجرت كردند^[۱۳]. در دوره قاجاریه نیز اوضاع تا نهضت مشروطیت ایران به همان منوال ادامه یافت. از این زمان به بعد یهودیان ایران كه دیگر با نام «كلیمی» خوانده می‌شدند، مشمول قوانین مدنی گشتند و توانستند همچون سده‌های پیش به اجرای احكام شرعی در مراسم مذهبی خود بپردازند^[۱۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ كتاب مقدس، عهد عتیق، «سفر خروج»، 11/3-4.
↑ كتاب مقدس، عهد عتیق، «سفر خروج»، 20/1-18.
↑ گئِر، جوزف(1340). سرگذشت دین‌های بزرگ. ترجمه ایرج پزشک نیا، تهران: جامی،ص. 172-173.
↑ دقیقیان، شیرین‌دخت. نردبانی به آسمان. تهران: 1379، ص 61؛ Greenberg, Moshe. «Judaism, Biblical Judaism», Encyclopaedia Britannica. 1995, Vol. 22, p. 385.
↑ دقیقیان، شیرین‌دخت. نردبانی به آسمان. تهران: 1379، ص 66-68؛ Greenberg, art. cit., p. 383.
↑ Epstein, op. cit., p. 37.
↑ Greenberg, p. 386-387.
↑ Roth, J., «The History of Jewish People», Encyclopedia Judaica, New York, 1989, Vol. 13, p. 308.
↑ رهبر، پرویز. تاریخ یهود. تهران: 1325، ص 14-22.
↑ دقیقیان، شیرین‌دخت. نردبانی به آسمان. تهران: 1379، ص 273-276.
↑ Eban, A., My People, The Story of Jews, New York, 1988, p. 139-140.
↑ Roth, art. cit., p. 312.
↑ Fichel, W. J., The Jews in Mediaeval Iran from the 16^th to the 18^th Centuries, ed. Sh. Shaked, Jerusalem, 1982, p. 283.
↑ مصطفوی، علی‌اصغر. ایرانیان یهودی. تهران: 1369، ص 129-132.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محبوبه هادنیا

[1] كتاب مقدس، عهد عتیق، «سفر خروج»، 11/3-4.

[2] كتاب مقدس، عهد عتیق، «سفر خروج»، 20/1-18.

[3] گئِر، جوزف(1340). سرگذشت دین‌های بزرگ. ترجمه ایرج پزشک نیا، تهران: جامی،ص. 172-173.

[4] دقیقیان، شیرین‌دخت. نردبانی به آسمان. تهران: 1379، ص 61؛ Greenberg, Moshe. «Judaism, Biblical Judaism», Encyclopaedia Britannica. 1995, Vol. 22, p. 385.

[5] دقیقیان، شیرین‌دخت. نردبانی به آسمان. تهران: 1379، ص 66-68؛ Greenberg, art. cit., p. 383.

[6] Epstein, op. cit., p. 37.

[7] Greenberg, p. 386-387.

[8] Roth, J., «The History of Jewish People», Encyclopedia Judaica, New York, 1989, Vol. 13, p. 308.

[9] رهبر، پرویز. تاریخ یهود. تهران: 1325، ص 14-22.

[10] دقیقیان، شیرین‌دخت. نردبانی به آسمان. تهران: 1379، ص 273-276.

[11] Eban, A., My People, The Story of Jews, New York, 1988, p. 139-140.

[12] Roth, art. cit., p. 312.

[13] Fichel, W. J., The Jews in Mediaeval Iran from the 16^th to the 18^th Centuries, ed. Sh. Shaked, Jerusalem, 1982, p. 283.

[14] مصطفوی، علی‌اصغر. ایرانیان یهودی. تهران: 1369، ص 129-132.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''يهودي، دين'''، كهن‌ترين دين توحيدي در ميان اديان بزرگ موجود در جهان.
+'''[[دین یهودی|یهودی، دین]]'''، كهن‌ترین دین توحیدی در میان ادیان بزرگ موجود در جهان.
-ظهور اين دين به قرن 13 ق م باز مي‌گردد، زماني كه پيامبري در ميان عبرانيان ساكن در مصر مبعوث، و ضمن دعوت آنان به پرستش خداي واحد مأمورِ هدايت قوم به سوي سرزمين موعود گرديد.<sup>1</sup> يهوه ـ خداي بني اسرائيل ـ با پيامبر خود، موسي (ع)، در دامنة كوه سينا، سخن گفت و احكام خود را در 10 عبارت كوتاه و روشن بيان نمود.<sup>2</sup> اين احكام در سنت يهود به 10 فرمان مشهور و مبناي شريعت يهود و هستة مركزي كتاب مقدس ايشان، ''تورات''<sup>*</sup>، گشت. همچنين يهوه با بني اسرائيل پيماني منعقد ساخت تا در برابر بندگي و خلوص، آنان را بركت دهد و حفظ كند.<sup>3</sup>
+ظهور این دین به قرن 13 ق م باز می‌گردد، زمانی كه پیامبری در میان عبرانیان ساكن در مصر مبعوث، و ضمن دعوت آنان به پرستش خدای واحد مأمورِ هدایت قوم به سوی سرزمین موعود گردید<ref>كتاب مقدس، عهد عتیق، «سفر خروج»، 11/3-4.</ref>. یهوه ـ خدای بنی اسرائیل ـ با پیامبر خود، [[موسی (ع)]]، در دامنه كوه سینا، سخن گفت و احكام خود را در 10 عبارت كوتاه و روشن بیان نمود<ref>كتاب مقدس، عهد عتیق، «سفر خروج»، 20/1-18.</ref>. این احكام در سنت یهود به 10 فرمان مشهور و مبنای شریعت یهود و هسته مركزی كتاب مقدس ایشان، ''[[تورات]]''<sup>*</sup>، گشت. همچنین یهوه با بنی اسرائیل پیمانی منعقد ساخت تا در برابر بندگی و خلوص، آنان را بركت دهد و حفظ كند<ref>گئِر، جوزف(1340). سرگذشت دین‌های بزرگ. ترجمه ایرج پزشک نیا، تهران: جامی،ص. 172-173.</ref>
-پس از آن، قوم يهود شاهدِ بعث انبيايي بود كه در همگرايي هدايت به سوي يهوه، تلاش مي‌كردند؛<sup>4</sup> آثار ايشان ـ همراه با تورات ـ ضمن مجموعة ''كتاب مقدس'' عبراني (نزد مسيحيان، با عنوان ''عهد عتيق'') محفوظ مانده است.
+پس از آن، قوم یهود شاهدِ بعث انبیایی بود كه در همگرایی هدایت به سوی یهوه، تلاش می‌كردند؛<ref>دقیقیان، شیرین‌دخت. '''''نردبانی به آسمان'''''. تهران: 1379، ص 61؛  Greenberg, Moshe. «Judaism, Biblical Judaism», '''''Encyclopaedia Britannica'''''. 1995, Vol. 22, p. 385.</ref> آثار ایشان ـ همراه با [[تورات]] ـ ضمن مجموعه ''كتاب مقدس'' عبرانی (نزد [[مسیحی، دین|مسیحیان]]، با عنوان ''عهد عتیق'') محفوظ مانده است.
-نخستين وحدت سياسي قوم يهود در 1030 ق م و به همت شائول شكل گرفت و در زمان سليمان بن داوود اين قوم به اوج شكوه و اقتدار خود رسيد؛ در اين زمان معبد اصلي و مركزي يهود بنا گرديد.<sup>5</sup> اين دورة طلايي با بروز اختلافاتي داخلي كه پس از سليمان، براي قوم روي نمود، پايان گرفت و در نتيجه كشور ايشان به دو بخش يهودا (جنوب) و اسرائيل (شمال) تقسيم شد.<sup>6</sup>
+نخستین وحدت سیاسی قوم یهود در 1030 ق م و به همت شائول شكل گرفت و در زمان سلیمان بن داوود این قوم به اوج شكوه و اقتدار خود رسید؛ در این زمان معبد اصلی و مركزی یهود بنا گردید<ref>دقیقیان، شیرین‌دخت. '''''نردبانی به آسمان'''''. تهران: 1379، ص 66-68؛  Greenberg, art. cit., p. 383.</ref>. این دوره طلایی با بروز اختلافاتی داخلی كه پس از سلیمان، برای قوم روی نمود، پایان گرفت و در نتیجه كشور ایشان به دو بخش یهودا (جنوب) و اسرائیل (شمال) تقسیم شد<ref>Epstein, op. cit., p. 37.</ref>.
-سقوط كشور شمالي به دست آشوريان و سقوط كشور جنوبي به دست دولت بابل، ويراني شهرها، نابودي معابد و به اسارت رفتن گروه‌هاي كثيري از مردم به سمت شهرهاي ايران و بين‌النهرين را در پي داشت.<sup>7</sup>
+سقوط كشور شمالی به دست آشوریان و سقوط كشور جنوبی به دست دولت بابل، ویرانی شهرها، نابودی معابد و به اسارت رفتن گروه‌های كثیری از مردم به سمت شهرهای [[کشور ایران|ایران]] و بین‌النهرین را در پی داشت<ref>Greenberg, p. 386-387.</ref>.
-اين دوران كه به اسارت بابلي معروف است با ظهور كورش كبير<sup>*</sup> و فتح بابل توسط وي پايان يافت. به سبب تسامح و شفقت كورش و تمهيداتي كه براي يهوديان انديشيد، آنان توانستند به سرزمين خود بازگردند و معبد خويش را تجديد بنا كنند، اما بسياري نيز ترجيح دادند كه در همان سرزمين‌هاي اسكان داده شده بمانند.<sup>8</sup>
+این دوران كه به اسارت بابلی معروف است با ظهور [[کورش|كورش كبیر]]<sup>*</sup> و فتح بابل توسط وی پایان یافت. به سبب تسامح و شفقت كورش و تمهیداتی كه برای [[یهودیان]] اندیشید، آنان توانستند به سرزمین خود بازگردند و معبد خویش را تجدید بنا كنند، اما بسیاری نیز ترجیح دادند كه در همان سرزمین‌های اسكان داده شده بمانند<ref>Roth, J., «The History of Jewish People», '''''Encyclopedia Judaica''''', New York, 1989, Vol. 13, p. 308.</ref>.
-مراكز جمعيت يهودي در بين‌النهرين، در شهرهاي سورا، پومبديتا و تيسفون و در شهرهاي ديگر ايران از جمله در نهاوند، حلوان، اهواز، شوش، جندي شاپور و تستر و مناطق خراسان، قهستان و جرجان، بود.<sup>9</sup>
+مراكز جمعیت یهودی در بین‌النهرین، در شهرهای سورا، پومبدیتا و [[تیسفون]] و در شهرهای دیگر [[کشور ایران|ایران]] از جمله در نهاوند، حلوان، [[اهواز]]، [[شوش]]، [[گندی شاپور|جندی شاپور]] و تستر و مناطق خراسان، قهستان و جرجان، بود<ref>رهبر، پرویز. '''''تاریخ یهود'''''. تهران: 1325، ص 14-22.</ref>.
-در زمان هخامنشيان و اشكانيان، يهوديان در ايران از آسايش كافي برخوردار بودند، اما در زمان حكومت ساسانيان، آرامش آنان بر حسب سياست‌هاي متفاوت شاهان ساساني دستخوش تغيير و تحول بود. پادشاهاني چون: يزدگرد اول، بهرام چوبين و خسرو پرويز، با يهوديان به نيكي و تسامح رفتار مي‌كردند و شاهاني، چون: يزدگرد دوم با ايشان به ستيزه مي‌پرداختند و ضمن كشتار، برخي از كنيسه‌هاي ايشان را ويران مي‌كردند.<sup>10</sup>
+در زمان [[هخامنشیان]] و اشكانیان، [[یهودیان]] در ایران از آسایش كافی برخوردار بودند، اما در زمان حكومت [[ساسانیان]]، آرامش آنان بر حسب سیاست‌های متفاوت شاهان [[ساسانیان|ساسانی]] دستخوش تغییر و تحول بود. پادشاهانی چون: یزدگرد اول، بهرام چوبین و [[خسرو پرویز]]، با [[یهودیان]] به نیكی و تسامح رفتار می‌كردند و شاهانی، چون: یزدگرد دوم با ایشان به ستیزه می‌پرداختند و ضمن كشتار، برخی از كنیسه‌های ایشان را ویران می‌كردند<ref>دقیقیان، شیرین‌دخت. '''''نردبانی به آسمان'''''. تهران: 1379، ص 273-276.</ref>.
-پس از ورود اسلام به ايران، يهوديان در شمار اهل ذمه<sup>*</sup>، ملزم به پرداخت خراج و جزيه شدند؛ در عوض در اجراي شعائر ديني خود، انتخاب شغل و محل زندگي آزاد بودند.<sup>11</sup> اين آرامش و رفاه يهوديان ايران تا دورة حملة مغولان ادامه يافت. در آن زمان، آن‌ها نيز مانند ساير ايرانيان دچار غارت و كشتار به دست مغولان شدند، اما با آغاز سلطنت ايلخانان، بار ديگر آرامش خود را باز يافتند.<sup>12</sup> در دورة صفوي، يهوديان تحت تعقيب و آزار قرار گرفتند كه در نتيجه شمار بسياري از آنان به كشور عثماني مهاجرت كردند.<sup>13</sup> در دورة قاجاريه نيز اوضاع تا نهضت مشروطيت ايران به همان منوال ادامه يافت. از اين زمان به بعد يهوديان ايران كه ديگر با نام «كليمي» خوانده مي‌شدند، مشمول قوانين مدني گشتند و توانستند همچون سده‌هاي پيش به اجراي احكام شرعي در مراسم مذهبي خود بپردازند.<sup>14</sup>
+پس از ورود [[اسلام]] به [[کشور ایران|ایران]]، [[یهودیان]] در شمار اهل ذمه<sup>*</sup>، ملزم به پرداخت خراج و جزیه شدند؛ در عوض در اجرای شعائر دینی خود، انتخاب شغل و محل زندگی آزاد بودند<ref>Eban, A., '''''My People, The Story of Jews''''', New York, 1988, p. 139-140.</ref>. این آرامش و رفاه [[یهودیان]] ایران تا دوره حمله [[مغول ها|مغولان]] ادامه یافت. در آن زمان، آن‌ها نیز مانند سایر ایرانیان دچار غارت و كشتار به دست [[مغول ها|مغولان]] شدند، اما با آغاز سلطنت [[ایلخانان]]، بار دیگر آرامش خود را باز یافتند<ref>Roth, art. cit., p. 312.</ref>. در [[صفویان|دوره صفوی]]، [[یهودیان]] تحت تعقیب و آزار قرار گرفتند كه در نتیجه شمار بسیاری از آنان به كشور عثمانی مهاجرت كردند<ref>Fichel, W. J., '''''The Jews in Mediaeval Iran from the 16<sup>th</sup> to the 18<sup>th</sup> Centuries''''', ed. Sh. Shaked, Jerusalem, 1982, p. 283.</ref>. در [[قاجاریه|دوره قاجاریه]] نیز اوضاع تا [[نهضت مشروطه|نهضت مشروطیت]] ایران به همان منوال ادامه یافت. از این زمان به بعد [[یهودیان]] ایران كه دیگر با نام «كلیمی» خوانده می‌شدند، مشمول قوانین مدنی گشتند و توانستند همچون سده‌های پیش به اجرای احكام شرعی در مراسم مذهبی خود بپردازند<ref>مصطفوی، علی‌اصغر. '''''ایرانیان یهودی'''''. تهران: 1369، ص 129-132.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
-'''مآخذ:'''
+* [[مندائی، دین]]
+* [[مسیحی، دین]]
+* [[مانوی، دین]]
+* [[تورات]]
+* [[یهودیان]]
-# '''''كتاب مقدس، عهد عتيق،''''' «سفر خروج»، 11/3-4.
+== '''مآخذ''' ==
-# «خروج». 20/1-18.
+<references />
-# گئِرَ، جوزف. '''''سرگذشت دين‌هاي بزرگ'''''. ترجمة ايرج پزشك‌نيا، تهران: 1340، ص 172-173؛  Epstein, Isidore. '''''Judaism'''''. A Historical Presentation, London, 1960, p. 19-23.
-# دقيقيان، شيرين‌دخت. '''''نردباني به آسمان'''''. تهران: 1379، ص 61؛  Greenberg, Moshe. «Judaism, Biblical Judaism», '''''Encyclopaedia Britannica'''''. 1995, Vol. 22, p. 385.
-# دقيقيان، شيرين‌دخت. '''''همان'''''. ص 66-68؛  Greenberg, art. cit., p. 383.
-# Epstein, op. cit., p. 37.
-# Greenberg, p. 386-387.
-# Roth, J., «The History of Jewish People», '''''Encyclopedia Judaica''''', New York, 1989, Vol. 13, p. 308.
-# رهبر، پرويز. '''''تاريخ يهود'''''. تهران: 1325، ص 14-22.
-# دقيقيان. '''''همان'''''. ص 273-276.
-# Eban, A., '''''My People, The Story of Jews''''', New York, 1988, p. 139-140.
-# Roth, art. cit., p. 312.
-# Fichel, W. J., '''''The Jews in Mediaeval Iran from the 16<sup>th</sup> to the 18<sup>th</sup> Centuries''''', ed. Sh. Shaked, Jerusalem, 1982, p. 283.
-# مصطفوي، علي‌اصغر. '''''ايرانيان يهودي'''''. تهران: 1369، ص 129-132.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 محبوبه هادنیا
+[[رده:ادیان و مذاهب]]
+[[رده:ادیان]]