پرش به محتوا

پنبه: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Setayesh (بحث | مشارکت‌ها)
۳۵۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Setayesh (بحث | مشارکت‌ها)
۳۵۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
پنبه از مهمترین محصولات لیفی ایران می‌باشدکه به مصارف مختلف می‌رسد. از الیاف آن پارچه بافته می‌شود. از دانه‌های آن روغن می‌گیرند و از کنجاله آن برای مصارف دام و نیز از ساقه‌های آن برای تیر چوبی فشرده (نئوپان) استفاده می‌شود. پنبه در نواحی‌گرمسیری که درجه حرارت تابستانی آن بین ۲۵ تا ۳۰ درجه باشد به خوبی رشد می‌کند. دمای کمتر از ۱۴ درجه برای پنبه نامطلوب و خاک مناسب برای پنبه کاری، رُسیِ شنی و خاکهای دلتایی است. این محصول در دوره رشد به آبیاری‌کافی نیاز دارد.
پنبه از مهمترین محصولات لیفی ایران می‌باشدکه به مصارف مختلف می‌رسد. از الیاف آن پارچه بافته می‌شود. از دانه‌های آن روغن می‌گیرند و از کنجاله آن برای مصارف دام و نیز از ساقه‌های آن برای تیر چوبی فشرده (نئوپان) استفاده می‌شود. پنبه در نواحی‌گرمسیری که درجه حرارت تابستانی آن بین ۲۵ تا ۳۰ درجه باشد به خوبی رشد می‌کند. دمای کمتر از ۱۴ درجه برای پنبه نامطلوب و خاک مناسب برای پنبه کاری، رُسیِ شنی و خاکهای دلتایی است. این محصول در دوره رشد به آبیاری‌کافی نیاز دارد.


تاریخ دقیق شروع کشت پنبه در ایران روشن نیست ولی از شواهد موجود برمی‌آید که کشت پنبه قبل از میلاد مسیح در برخی نواحی ایران رواج داشته و تا مدتی به «پشم سفید» معروف بوده است.ایران به جهت خصوصیات طبیعی، تقریباً در بیشتر نواحی، استعداد به عمل آوردن انواع مختلف پنبه را دارد. کشت این محصول در ایران تا قبل از [https://iranology-e.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84 جنگ جهانی اول] تقریباً منحصر به نوع بومی آن بود ولی پس از [https://iranology-e.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84 جنگ جهانی اول] چند نوع پنبه امریکایی به ایران آورده شد و کشت آن به سرعت رواج یافت. پس از جنگ دوم جهانی نیز انواع دیگری در ایران آزمایش شد و کشت آنها رایج گشت. در حال حاضر معروفترین انواع پنبه که در ایران کشت می‌شود عبارتند از:
تاریخ دقیق شروع کشت پنبه در ایران روشن نیست ولی از شواهد موجود برمی‌آید که کشت پنبه قبل از میلاد مسیح در برخی نواحی ایران رواج داشته و تا مدتی به «پشم سفید» معروف بوده است.ایران به جهت خصوصیات طبیعی، تقریباً در بیشتر نواحی، استعداد به عمل آوردن انواع مختلف پنبه را دارد. کشت این محصول در ایران تا قبل از [[جنگ جهانی اول]] تقریباً منحصر به نوع بومی آن بود ولی پس از [[جنگ جهانی اول]] چند نوع پنبه امریکایی به ایران آورده شد و کشت آن به سرعت رواج یافت. پس از جنگ دوم جهانی نیز انواع دیگری در ایران آزمایش شد و کشت آنها رایج گشت. در حال حاضر معروفترین انواع پنبه که در ایران کشت می‌شود عبارتند از:


=== پنبه بومی ===
=== پنبه بومی ===
این پنبه در برخی نواحی ایران از جمله آذربایجان و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اصفهان] کشت می‌شود. تولید این نوع پنبه نسبت به انواع دیگر آن کمتر بوده و بیشتر به مصارف محلی می‌رسد. پنبه خالص این نوع %۲۶ است.
این پنبه در برخی نواحی ایران از جمله [[آذربایجان شرقی|آذربایجان]] و [[اصفهان]] کشت می‌شود. تولید این نوع پنبه نسبت به انواع دیگر آن کمتر بوده و بیشتر به مصارف محلی می‌رسد. پنبه خالص این نوع %۲۶ است.


=== پنبه فیلستانی ===
=== پنبه فیلستانی ===
خط ۱۲: خط ۱۲:
کشت این پنبه در سالهای اخیر در ایران تا حد وسیعی رواج یافته و هم اکنون قسمت اعظم پنبه ایران (حدود ۹۰%) را تشکیل می‌دهد. درجه خلوص این نوع پنبه ۳۴% تا %۳۶ است.
کشت این پنبه در سالهای اخیر در ایران تا حد وسیعی رواج یافته و هم اکنون قسمت اعظم پنبه ایران (حدود ۹۰%) را تشکیل می‌دهد. درجه خلوص این نوع پنبه ۳۴% تا %۳۶ است.


همان طور که گفته شد بجز نواحی سردسیر کوهستانی، کویری و بیابانی ایران، بیشتر مناطق قابلیت کشت پنبه را در صورت وجود آب کافی دارند. از این رو در نواحی‌[https://iranology-e.ir/%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 گرگان]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 مازندران]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C خراسان]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C استان مرکزی]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 فارس]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 کرمان]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اصفهان] و [https://iranology-e.ir/%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C آذربایجان شرقی] کشتزارهای کم و بیش وسیع پنبه وجود دارد. ولی مهمترین استانهای تولید کننده پنبه [https://iranology-e.ir/%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 گرگان]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 مازندران]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C خراسان]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 فارس] و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 تهران] می‌باشند.
همان طور که گفته شد بجز نواحی سردسیر کوهستانی، کویری و بیابانی ایران، بیشتر مناطق قابلیت کشت پنبه را در صورت وجود آب کافی دارند. از این رو در نواحی‌[[گرگان]]، [[مازندرانی|مازندران]]، خراسان، [[استان مرکزی]]، [[فارسی|فارس]]، [[کرمان]]، [[اصفهان]] و [[آذربایجان شرقی]] کشتزارهای کم و بیش وسیع پنبه وجود دارد. ولی مهمترین استانهای تولید کننده پنبه [[گرگان]]، [[مازندرانی|مازندران]]، خراسان، فارس و [[تهران مصور|تهران]] می‌باشند.


در سال ۱۳۵۶ سطح زیر کشت پنبه ۳۱۰,۸۰۰ هکتار و میزان کل تولید پنبه بالغ بر ۵۳۱,۳۰۰ تن بود. میزان عملکرد متوسط پنبه در این سال ۱۷۰۹ کیلوگرم در هر هکتار بوده است<ref>سالنامه آماری کشور سال ۵۹، تهران: مرکز آمار ایران.</ref>. اما به دلیل مشکلات عمومی مربوط به محصولات زراعی و تمرکز زمینهای زیر کشت در استان‌های [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 مازندارن] و [https://iranology-e.ir/%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 گرگان] و مسایل دیگری از جمله مالکیت اراضی پنبه کاری، فقدان برنامه در اداره واحدها و چگونگی به زیرکشت بردن آنها سطح زیرکشت این محصول رفته رفته کاهش یافت. به طوری که در سال زراعی 1373 تا 1374، سطح زیر کشت پنبه به ۲۷۲,۱۷۷ هکتار رسیدکه از این مقدار ۲۴۴,۹۵۷ هکتار زیرکشت آبی و ۲۷,۲۳۰ هکتار زیرکشت دیم بوده است. میزان تولید پنبه در این سال ۵۲۳,۲۶۱ تن و عملکرد متوسط آن ۱۹۲۳ کیلوگرم در هر هکتار بوده است<ref name=":0">آمارنامه کشاورزی سال زراعی 1373 تا 1374، تهران: وزارت کشاورزی.</ref>. از جمله استانهای مهم تولیدکننده پنبه در کشور در سال زراعی 1373 تا 1374 به ترتیب سطح زیر کشت و مقدار تولید عبارتند از:
در سال ۱۳۵۶ سطح زیر کشت پنبه ۳۱۰,۸۰۰ هکتار و میزان کل تولید پنبه بالغ بر ۵۳۱,۳۰۰ تن بود. میزان عملکرد متوسط پنبه در این سال ۱۷۰۹ کیلوگرم در هر هکتار بوده است<ref>سالنامه آماری کشور سال ۵۹، تهران: مرکز آمار ایران.</ref>. اما به دلیل مشکلات عمومی مربوط به محصولات زراعی و تمرکز زمینهای زیر کشت در استان‌های [[مازندرانی|مازندران]] و [[گرگان]] و مسایل دیگری از جمله مالکیت اراضی پنبه کاری، فقدان برنامه در اداره واحدها و چگونگی به زیرکشت بردن آنها سطح زیرکشت این محصول رفته رفته کاهش یافت. به طوری که در سال زراعی 1373 تا 1374، سطح زیر کشت پنبه به ۲۷۲,۱۷۷ هکتار رسیدکه از این مقدار ۲۴۴,۹۵۷ هکتار زیرکشت آبی و ۲۷,۲۳۰ هکتار زیرکشت دیم بوده است. میزان تولید پنبه در این سال ۵۲۳,۲۶۱ تن و عملکرد متوسط آن ۱۹۲۳ کیلوگرم در هر هکتار بوده است<ref name=":0">آمارنامه کشاورزی سال زراعی 1373 تا 1374، تهران: وزارت کشاورزی.</ref>. از جمله استانهای مهم تولیدکننده پنبه در کشور در سال زراعی 1373 تا 1374 به ترتیب سطح زیر کشت و مقدار تولید عبارتند از:


* [https://iranology-e.ir/%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 گرگان] و گنبد با ۱۲۰,۰۷۵ هکتار (۱/۴۴%) و ۲۱۶,۹۴۳ تن تولید (۵/۴۱%)؛
* [[گرگان]] و گنبد با ۱۲۰,۰۷۵ هکتار (۱/۴۴%) و ۲۱۶,۹۴۳ تن تولید (۵/۴۱%)؛
* [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C خراسان] با ۶۴,۵۵۹ هکتار (۷/۲۳%) و ۱۰۹,۸۸۸ تن تولید (۲۱%)؛
* خراسان با ۶۴,۵۵۹ هکتار (۷/۲۳%) و ۱۰۹,۸۸۸ تن تولید (۲۱%)؛
* [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 فارس] با ۱۵,۷۴۳ هکتار (۸/۵%) و ۴۲,۸۹۴ تن تولید (۲/۸%)؛
* فارس با ۱۵,۷۴۳ هکتار (۸/۵%) و ۴۲,۸۹۴ تن تولید (۲/۸%)؛
* استانهای [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 تهران] و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 مازندران] هر کدام با سطح زیرکشتی معادل ۱۴,۰۰۰ هکتار (۳/۵%) و تولیدی حدود (به ترتیب) ۳۱,۲۲۶ تن و ۲۸,۶۹۱ تن از دیگر استانهای عمده تولید کننده پنبه بوده‌اند.
* استانهای [[تهران مصور|تهران]] و [[مازندرانی|مازندران]] هر کدام با سطح زیرکشتی معادل ۱۴,۰۰۰ هکتار (۳/۵%) و تولیدی حدود (به ترتیب) ۳۱,۲۲۶ تن و ۲۸,۶۹۱ تن از دیگر استانهای عمده تولید کننده پنبه بوده‌اند.


ایران در سالهای گذشته از صادرکنندگان این محصول به شمار می‌رفت. بیشترین پنبه به‌کشورهای شوروی سابق و اروپای شرقی صادر می‌شد، تا جایی که در سال ۱۳۵۴ بیشترین درآمد ارزی (حدود ۲/۱۳۶ میلیون دلار) از صادرات این محصول به دست آمد. اما در سالهای بعد بتدریج با افزایش مصارف داخلی این روند رو به کاهش نهاد و حتی منجر به افزایش واردات پارچه و منسوجات نیز شد.
ایران در سالهای گذشته از صادرکنندگان این محصول به شمار می‌رفت. بیشترین پنبه به‌کشورهای شوروی سابق و اروپای شرقی صادر می‌شد، تا جایی که در سال ۱۳۵۴ بیشترین درآمد ارزی (حدود ۲/۱۳۶ میلیون دلار) از صادرات این محصول به دست آمد. اما در سالهای بعد بتدریج با افزایش مصارف داخلی این روند رو به کاهش نهاد و حتی منجر به افزایش واردات پارچه و منسوجات نیز شد.
خط ۲۵: خط ۲۵:
== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==


* [https://iranology-e.ir/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کشاورزی در ایران]
* [[کشاورزی در ایران]]
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%85%D8%AF%D9%87_%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C محصولات عمده غذایی زراعتی]
* [[محصولات عمده غذایی زراعتی]]
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B1%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مرغداری در ایران]
* [[مرغداری در ایران]]
* [https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 شیلات در ایران]
* [[شیلات در ایران]]


== مآخد ==
== مآخد ==

نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۹

پنبه از مهمترین محصولات لیفی ایران می‌باشدکه به مصارف مختلف می‌رسد. از الیاف آن پارچه بافته می‌شود. از دانه‌های آن روغن می‌گیرند و از کنجاله آن برای مصارف دام و نیز از ساقه‌های آن برای تیر چوبی فشرده (نئوپان) استفاده می‌شود. پنبه در نواحی‌گرمسیری که درجه حرارت تابستانی آن بین ۲۵ تا ۳۰ درجه باشد به خوبی رشد می‌کند. دمای کمتر از ۱۴ درجه برای پنبه نامطلوب و خاک مناسب برای پنبه کاری، رُسیِ شنی و خاکهای دلتایی است. این محصول در دوره رشد به آبیاری‌کافی نیاز دارد.

تاریخ دقیق شروع کشت پنبه در ایران روشن نیست ولی از شواهد موجود برمی‌آید که کشت پنبه قبل از میلاد مسیح در برخی نواحی ایران رواج داشته و تا مدتی به «پشم سفید» معروف بوده است.ایران به جهت خصوصیات طبیعی، تقریباً در بیشتر نواحی، استعداد به عمل آوردن انواع مختلف پنبه را دارد. کشت این محصول در ایران تا قبل از جنگ جهانی اول تقریباً منحصر به نوع بومی آن بود ولی پس از جنگ جهانی اول چند نوع پنبه امریکایی به ایران آورده شد و کشت آن به سرعت رواج یافت. پس از جنگ دوم جهانی نیز انواع دیگری در ایران آزمایش شد و کشت آنها رایج گشت. در حال حاضر معروفترین انواع پنبه که در ایران کشت می‌شود عبارتند از:

پنبه بومی

این پنبه در برخی نواحی ایران از جمله آذربایجان و اصفهان کشت می‌شود. تولید این نوع پنبه نسبت به انواع دیگر آن کمتر بوده و بیشتر به مصارف محلی می‌رسد. پنبه خالص این نوع %۲۶ است.

پنبه فیلستانی

بذر این پنبه آمریکایی در سال ۱۳۰۵ به ایران آورده شد. این پنبه از انواع خوب محصولات ایران بوده و درجه خلوص آن %۳۰ است.

کوکرس هاندرد ویلت(Kocker's 100 Wilt)

کشت این پنبه در سالهای اخیر در ایران تا حد وسیعی رواج یافته و هم اکنون قسمت اعظم پنبه ایران (حدود ۹۰%) را تشکیل می‌دهد. درجه خلوص این نوع پنبه ۳۴% تا %۳۶ است.

همان طور که گفته شد بجز نواحی سردسیر کوهستانی، کویری و بیابانی ایران، بیشتر مناطق قابلیت کشت پنبه را در صورت وجود آب کافی دارند. از این رو در نواحی‌گرگان، مازندران، خراسان، استان مرکزی، فارس، کرمان، اصفهان و آذربایجان شرقی کشتزارهای کم و بیش وسیع پنبه وجود دارد. ولی مهمترین استانهای تولید کننده پنبه گرگان، مازندران، خراسان، فارس و تهران می‌باشند.

در سال ۱۳۵۶ سطح زیر کشت پنبه ۳۱۰,۸۰۰ هکتار و میزان کل تولید پنبه بالغ بر ۵۳۱,۳۰۰ تن بود. میزان عملکرد متوسط پنبه در این سال ۱۷۰۹ کیلوگرم در هر هکتار بوده است[۱]. اما به دلیل مشکلات عمومی مربوط به محصولات زراعی و تمرکز زمینهای زیر کشت در استان‌های مازندران و گرگان و مسایل دیگری از جمله مالکیت اراضی پنبه کاری، فقدان برنامه در اداره واحدها و چگونگی به زیرکشت بردن آنها سطح زیرکشت این محصول رفته رفته کاهش یافت. به طوری که در سال زراعی 1373 تا 1374، سطح زیر کشت پنبه به ۲۷۲,۱۷۷ هکتار رسیدکه از این مقدار ۲۴۴,۹۵۷ هکتار زیرکشت آبی و ۲۷,۲۳۰ هکتار زیرکشت دیم بوده است. میزان تولید پنبه در این سال ۵۲۳,۲۶۱ تن و عملکرد متوسط آن ۱۹۲۳ کیلوگرم در هر هکتار بوده است[۲]. از جمله استانهای مهم تولیدکننده پنبه در کشور در سال زراعی 1373 تا 1374 به ترتیب سطح زیر کشت و مقدار تولید عبارتند از:

  • گرگان و گنبد با ۱۲۰,۰۷۵ هکتار (۱/۴۴%) و ۲۱۶,۹۴۳ تن تولید (۵/۴۱%)؛
  • خراسان با ۶۴,۵۵۹ هکتار (۷/۲۳%) و ۱۰۹,۸۸۸ تن تولید (۲۱%)؛
  • فارس با ۱۵,۷۴۳ هکتار (۸/۵%) و ۴۲,۸۹۴ تن تولید (۲/۸%)؛
  • استانهای تهران و مازندران هر کدام با سطح زیرکشتی معادل ۱۴,۰۰۰ هکتار (۳/۵%) و تولیدی حدود (به ترتیب) ۳۱,۲۲۶ تن و ۲۸,۶۹۱ تن از دیگر استانهای عمده تولید کننده پنبه بوده‌اند.

ایران در سالهای گذشته از صادرکنندگان این محصول به شمار می‌رفت. بیشترین پنبه به‌کشورهای شوروی سابق و اروپای شرقی صادر می‌شد، تا جایی که در سال ۱۳۵۴ بیشترین درآمد ارزی (حدود ۲/۱۳۶ میلیون دلار) از صادرات این محصول به دست آمد. اما در سالهای بعد بتدریج با افزایش مصارف داخلی این روند رو به کاهش نهاد و حتی منجر به افزایش واردات پارچه و منسوجات نیز شد.

نیز نگاه کنید به

مآخد

  1. ↑ سالنامه آماری کشور سال ۵۹، تهران: مرکز آمار ایران.
  2. ↑ آمارنامه کشاورزی سال زراعی 1373 تا 1374، تهران: وزارت کشاورزی.

منبع اصلی

مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

سیاوش مریدی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=پنبه&oldid=12983»