اطلاعات: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''اطلاعات،''' | '''اطلاعات،''' روزنامه اقتصادی، ادبی، اخباری که به مدیر مسئولی و صاحب امتیازی عباس مسعودی با قطعی بزرگ، از تاریخ 19 تیر 1305ش [[استان تهران|تهران]] منتشر میشد. میرزا عباسخان مسعودی (1353-1274ش) فرزند سوم حاج محمدعلی بود. او تحصیلات اولیهاش را در مدرسه محمدیه گذراند، سپس برای ادامه تحصیل به دارالفنون وارد گشت. در 1302ش «مرکز [[اطلاعات]] [[ایران]]» را به اتفاق آقایان: علیاکبر سلیمی، جهانگیر مصور رحمانی، باقر نیکانجام و علی صادقی (صادقزاده) بنیاد نهاد. همچنین او نماینده [[استان تهران|تهران]] در دورههای 10، 11، 12، 13، 14، 15 در [[مجلس شورای ملی|مجلس شورای اسلامی]] بود. (شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران، ج4، ص493، 506؛ و نیز برای اطلاع رک: مسعودی، فرهاد، ''پیروزی لبخند''، اغلب صفحات؛ و نیز صدرهاشمی، ج1، ص9-208)<ref>'''''نخبگان سیاسی ایران''''' (از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی). زهرا شجیعی. انتشارات سخن، تهران: 1372. ج4 ص493.506</ref><ref>پیروزی لبخند. فرهاد مسعودی. انتشارات اطلاعات، تهران: 1354. اغلب صفحات</ref><ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ج1 ص 208.209</ref>. | ||
در ابتدا درخواست امتیاز | در ابتدا درخواست امتیاز روزنامه [[نهضت مقاومت ملی|نهضت ملی]] را ـ که شامل مطالب اقتصادی، ادبی، سیاسی و اخباری بود ـ تحت عنوان «[[اطلاعات]]» به اداره انطباعات وزارت معارف در تاریخ 4 آذر 1304ش/8 جمادیالاول 1344ق فرستاد. (رک: بیات و کوهستانینژاد، ''اسناد مطبوعات''، ج1، ص77؛ و نیز: صدرهاشمی، ج1، ص202)<ref>'''''اسناد مطبوعات'''''. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.ج1 ص77</ref><ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ج1 ص202</ref>. | ||
اداره معارف پیشنهاد را در چهل و نهمین جلسه شورای عالی معارف، مورخه چهارشنبه 15 تیرماه 1305ش مطرح و امتیاز جریده [[اطلاعات]] به وی اعطا گردید (رک: اسناد مطبوعات، ص7-126)<ref name=":0">'''''اسناد مطبوعات'''''. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران. ص126.127</ref>. | |||
در تاریخ 18 تیر 1305ش وزارت معارف نوشت | در تاریخ 18 تیر 1305ش وزارت معارف نوشت که آقای میرزا عباسخان مسعودی از وزارتخانه تقاضای امتیاز جریدهای به نام اطلاعات را نموده که در مرکز با مسلک اقتصادی، ادبی، سیاسی و اخباری منتشر نماید مدارک قانونی را هم تهیه و تقدیم داشته، چون مطابق مدارک مذبور تقاضا کننده واجد شرایط قانونی میباشد وزارت معارف پیشنهاد میکند که امتیاز جریده اطلاعات به میرزا عباسخان مسعودی اعطا گردد. (رک: پیشین، ص7-126)<ref name=":0" />. | ||
در ابتدا | در ابتدا روزنامه [[اطلاعات]] در «مرکز [[اطلاعات]] [[ایران]]» ـ که اساس کارش انتشار مطبوعات [[فارسی]] در [[تهران مصور|تهران]] بود ـ نشر و چاپ میشد. به علت اهمیت خبر، جمعآوری و انتقال آن به اکثریت مردم در این دوره؛ و نیز لزوم تمرکز اخبار داخلی و خارجی در مرکز منسجمی که اطلاعات را از همه مناطق کشور جذب و سپس آن را به روزنامهها و جراید در [[تهران مصور|تهران]] ارسال کند این مؤسسه ایجاد شد و به سرعت جای خود را به عنوان یک مرکز خبری باز کرد. بنابراین به عنوان یک منبع مهم، با خبرگزاریهای مهمی چون هاوس فرانس، رویتر انگلستان، و تاس [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] در زمان خود همکاری میکرد. همچنین این مؤسسه مترجمینی به چند زبان در اختیار داشت. روزنامه اطلاعات نیز به جهت عضویت عباس مسعودی در مرکز طبع و نشر میشد. عباس مسعودی در سرمقاله شماره اول روزنامه خود شرح مفصلی از کار این مرکز درج کرده بود (رک: روزنامه اطلاعات، سال اول، شماره 1، (19 تیر 1305ش/30 ذیحجه 1344ق، تهران و نیز: صدرهاشمی، ج1، ص203)<ref>روزنامه اطلاعات، سال اول، شماره 1، (19 تیر 1305/ 30 ذیحجه 1344)، تهران.</ref><ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. انتشارات کمال، اصفهان: 1363. ج1 ص203</ref>. | ||
نخستین | نخستین شماره روزنامه [[اطلاعات]] در دو صفحه، در 19 تیرماه 1305ش با شکلی ساده و فاقد آرم منتشر شد. نام روزنامه در وسط تحت عنوان «نامه [[اطلاعات]]»، و در سمت راست بالا، شماره، سال انتشار، نام صاحب امتیاز و مدیر مسئول، درج شده بود. در خط پایانی محل اداره کل «خیابان لالهزار ـ کوچه وثوقنظام» آمده بود. در زیر آن: «تک نسخه چهار شاهی» مشاهده میشود. در سمت چپ بالا، تاریخ روزنامه به شمسی و قمری؛ در زیر آن به همان سبک سمت راست خط جداکننده قرینه که در زیر آن قیمت روزنامه آمده است. | ||
در شمارههای | در شمارههای اولیه این روزنامه اساس اخبار، رویدادهای سیاسی ـ اجتماعی ـ اقتصادی [[ایران]] و [[جهان نو|جهان]] را تشکیل میداد. همچنین اخباری از وضع هوا، وضعیت پست و حرکت آن، افتتاح راهها، اخباری از شهرهای [[ایران]] درج شده بود. از شماره دوم در شکل و فرم تغییراتی ایجاد شد و عباس مسعودی در سرمقاله شماره دوم اطلاع میدهد که از امروز [[اطلاعات]] مرتباً عصرها منتشر میشود. (روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، 19 مرداد 1305ش/2 صفر 1344ق، ص1)<ref name=":1">روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، ( 19 مردادماه 1305/ 2 صفر 1344). ص1</ref>. | ||
انتشار | انتشار روزنامه روزانهای که هر روز عصر به صورت مرتب منتشر شود، تا این زمان بیسابقه بود. بنابراین، کسی باور نمیکرد که میرزا عباسخان مسعودی موفق به چنین کاری شود. بالاخص که این روزنامه تکیهگاه مالی و فروش نداشت. (رک: روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، 19 مرداد 1305/2 صفر 1344 ونیز: روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، 19 مرداد 1305/ 2صفر، 1344)<ref name=":1" />. روزنامه اطلاعات از روزنامههای مهم این دوره محسوب میشد که به علت تنوع اطلاعات، استفاده از روشهای نوین روزنامهنگاری، همچنین روش میانهروی و بیطرفی در اطلاعرسانی ـ که از ویژگیهای صاحب امتیازش بود ـ از روزنامههای با ثبات به حساب میآمد. (صدرهاشمی، ص203)<ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ص 203</ref>. | ||
این روزنامه علاوه بر درج اخبار و رویدادهای داخلی، اطلاعات و وقایع خارجی را نیز منتشر | این روزنامه علاوه بر درج اخبار و رویدادهای داخلی، اطلاعات و وقایع خارجی را نیز منتشر میکرد. همچنین مقالات متنوعی از نویسندگان صاحب نام این دوره در این روزنامه منتشر میشد. از ویژگی این روزنامه در مقایسه با دیگر روزنامههای منتشره این زمان، درج اخبار جدید، منسجم، متنوع و مفصلی از غالب نقاط کشور و حتی نقاط دورافتاده کشور بود که به علت بعد مسافت، دورافتادگی، نبودن راههای مناسبت و فقدان وسایل حمل و نقل از یکدیگر بیاطلاع بودند. | ||
با | با اینکه تیراژ روزنامه توسط صاحب امتیازش دو هزار نسخه درج شده بود، اما به علت محدود بودن ماشین چاپ در کشور، تیراژ آن از پانصد تا ششصد شماره تجاوز نمیکرد، که در چاپخانه روشنایی، بوسفور و کوشش انجام میشد. اما بعدها این روزنامه در چاپخانهای مخصوص به خود چاپ شد. (رک: اسناد مطبوعات، ص125)<ref>'''''اسناد مطبوعات'''''. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.ص125</ref>. | ||
با درج اخبار مجلس ـ | با درج اخبار مجلس ـ که توسط خود عباس مسعودی تهیه میشد ـ خیلی زود این روزنامه جایش را در محافل سیاسی باز کرد و تیراژش تا آبان همان سال از 500 به 700 رسید که هم به لحاظ مالی و هم وزنه سیاسی اهمیت زیادی در این دوران داشت. این امر هم به لحاظ طرز نگارش و هم تهیه و تنظیم خبر کاملاً تازگی داشت، زیرا تا این زمان کمتر خبر به صورت رپرتاژ تهیه میشد. از جمله اخباری که در این دوره بدین شکل تهیه گردید، خبر حمله به [[حسن مدرس|آیتالله مدرس]] بود که به قسمتهای مختلف تقسیم، و برای هر قسمت سرتیتری تعیین شد. این امر شهرت بسیاری برای این روزنامه اطلاعات فراهم ساخت<ref>روزنامه اطلاعات، سال اول، 7 آبان 1305. همچنین رک: به سالهای مختلف روزنامه اطلاعات.</ref>. (روزنامه اطلاعات، سال اول، 7 آبان 1305) | ||
روزنامه اطلاعات از زمان انتشار تاکنون از ادوار مختلف تاریخ گذر کرده است: 1) دوره آغازین که مقارن حکومت [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] بود 2) دوره حکومت محمدرضا شاه که خود دو دوره مهم را در برمیگیرد: الف) از 1320 تا شهریور 1332ش ب) از شهریور 1332ش تا پایان حکومت [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]]؛ 3) از آغاز [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] تاکنون | |||
شاید | شاید یکی از دلایلی که این روزنامه توانست زمانی طولانی و مستمری را پایدار بماند اتخاذ روش میانهروی در اطلاعرسانی و عدم جهتگیری خاص در انتشار اخبارش بود. | ||
البته روش و خطمشی این روزنامه مورد انتقاد بسیاری از روزنامهها با جناحبندیهای مختلف قرار گرفت. | البته روش و خطمشی این روزنامه مورد انتقاد بسیاری از روزنامهها با جناحبندیهای مختلف قرار گرفت. چنانکه روزنامههای چپ و تندرو در ادوار مختلف تاریخی سیاستهای اتخاذ شده مطبوعاتی این روزنامه را شدیداً به باد انتقاد میگرفتند. | ||
این روزنامه به علت خطمشی | این روزنامه به علت خطمشی که داشت نسبت به سایر روزنامهها و مطبوعات [[کشور ایران|کشور]] کمتر مورد ارعاب و تهدید جدی که دیگران با آن درگیر بودند، قرار گرفت. البته باید خاطر نشان کرد که این روزنامه نیز سنوات مختلف برای مدتی کوتاه مانند دیگر روزنامهها توقیف شد. چنانچه در 1307ش به علت درج ابلاغیه دائر به مناسبات میان [[ایران]] و دولت ترکیه که انتشار و اشاعه آن مقتضی نبود، انتشار روزنامه از طرف اداره نظمیه قدغن میشود. (اسناد مطبوعات، ص127)<ref>'''''اسناد مطبوعات'''''. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.ص127</ref>. | ||
تنها زمان نسبتاً طولانی توقیف این روزنامه، مصادف با وقایع 17 آذر 1321ش (در این روز در | تنها زمان نسبتاً طولانی توقیف این روزنامه، مصادف با وقایع 17 آذر 1321ش (در این روز در نتیجه نارضایتی مردم از کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوامالسلطنه]] و اختلاف موجود بین [[محمدرضا شاه پهلوی|شاه]] و نخستوزیر، مردم شورش کردند، عدهای از دانشجویان دانشکده حقوق در [[مجلس شورای ملی]] مجتمع شده و سپس عدهای از مردم به آنان پیوستند. در جریان این واقعه روزنامه [[اطلاعات]] 43 روز تعطیل شد. (روزنامه اطلاعات، 16 آذر 1321، ص1)<ref>روزنامه اطلاعات، 16 آذر 1321.ص1</ref> و مدیر مسئول روزنامه دستگیر شد. شرح ماجرا و بازداشت کارمندان و حریق روزنامه اطلاعات توسط مسعودی در روزنامه اطلاعات، 30 دی 1321ش شرح داده است. البته لازم به ذکر است که در همین زمان اغلب جراید کشور از [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و انتشار ممنوع شدند و فقط یک روزنامه از طرف دولت طبع و نشر میشد<ref>صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ج1 ص203.206</ref>. (صدرهاشمی، ج1، ص203-206) | ||
این روزنامه مطالبش را به | این روزنامه مطالبش را به سبکی جدید و خالی از هرگونه آرایش متن، و به شیوهای ابداعی ارائه میکرد. چنانچه در شماره دهم مصاحبهای با مخبر وزیر فواید عامه مخبرالسلطنه درج کرده که به نظر میرسد این اولین مصاحبه این روزنامه باشد. زیرا تا قبل از آن سؤالات فرستاده میشد و افراد به آن پاسخ میدادند<ref>روزنامه اطلاعات، سال دوم 1306.</ref>. (روزنامه اطلاعات، سال دوم، 1306). | ||
اطلاعات اولین روزنامهای بود | [[اطلاعات]] اولین روزنامهای بود که نمایندگیهایی، در سراسر کشور در 1308ش ایجاد نمود. اولین اقدام و تجربه در شهرهای قزوین، [[قم]]، [[اراک]] انجام گرفت که ابتدا نمایندگانی از [[تهران مصور|تهران]] تعیین و سپس نماینده و خبرنگارانی را از داوطلبان و بومیان همان شهرها برگزید. دفاتر کوچکی در شهرها دایر کرد و بودجهای برای تهیه وسایل، تلفن و لوازمالتحریر در اختیارشان قرار داد تا مردم را به خواندن روزنامه ترغیب نمایند. البته موفق نبود، به همین سبب هیأتی از [[تهران مصور|تهران]] مأمور شده تا برای چند روز در شهرستانها مقیم گردند و طبقات مختلف مردم را به دفاتر نمایندگی دعوت کرده، شمارههای مختلف روزنامه را برای مطالعه در اختیارشان قرار دهند. این امر با موفقیت همراه بود، (پیروزی لبخند، ص73-77)<ref>پیروزی لبخند. فرهاد مسعودی. انتشارات اطلاعات، تهران: 1354.ص73.77</ref>. | ||
با | با اینکه خطمشی مدیر مسئول درج اخبار اقتصادی، ادبی، سیاسی و خبری بود، اما در ابتدا مطالب بسیار جدی منتشر میشد، بهطوری که اولویت و اهمیت خبر با نطقهای طولانی نمایندگان [[مجلس شورای ملی|مجلس]] و ریاست وزرا ـ بود، و اخبار اقتصادی ـ اجتماعی در درجه دوم اهمیت قرار داشتند، و حوادث نیز در آخرین مرحله درج میشد. به مرور این روزنامه از شکل سیاسی خشک و جدی اولیهاش بیرون آمد، و قسمت اعظم مطالب خود را به مسائل اقتصادی ـ اجتماعی و حتی مسائل روزانه مردم اختصاص داد. بنابراین طی سالیان متمادی خطمشی روزنامه نیز به تناسب تعدیل یافت و بیشتر جنبه اطلاعرسانی پیدا کرد. به این ترتیب مطالبی پیرامون مسائل اجتماعی از جمله قانون مهاجرت به [[ایران]]، بورس بروات، مسائل پیرامون تعویق حقوق کارمندان، اعلانهای مناقصه و مزایده، ورزش، مسائل تاریخی، نمایشگاهها، تصادفات، مسائل کشورهای دیگر اعم از اجتماعی ـ سیاسی ـ هنری ـ اقتصادی درج شده است. مسائل مربوط به اطباء، امراض و علاج آن مانند مالاریا، و همچنین اخباری درباره اختلاس، ولگردیهای شهر، اعدام دزدان، شکایت مردم از قیمت [[نان]]، انتخابات، بلدیه [[آبادان]] در روزنامه مشاهده میگردد و نیمی از مطالب روزنامه را نیز در برمیگرفت. | ||
محل این روزنامه در ابتدا خیابان لالهزار، | محل این روزنامه در ابتدا خیابان لالهزار، کوچه وثوقنظام بود، سپس به خیابان [[خیام]] منتقل شد. در حال حاضر این روزنامه به مدیر مسئولی سیدمحمود دعایی و در ساختمان جدید در خیابان [[میرداماد]]، خیابان نفت جنوبی همچنان به انتشار خود ادامه میدهد. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[خیام]] | |||
* [[مجلس شورای ملی]] | |||
* [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] | |||
* [[احمد قوام السلطنه|قوامالسلطنه]] | |||
* [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] | |||
* [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] | |||
* [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] | |||
* [[حسن مدرس|آیتالله مدرس]] | |||
== مآخذ == | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
سعاد پیرا | سعاد پیرا | ||
نسخهٔ ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۷
اطلاعات، روزنامه اقتصادی، ادبی، اخباری که به مدیر مسئولی و صاحب امتیازی عباس مسعودی با قطعی بزرگ، از تاریخ 19 تیر 1305ش تهران منتشر میشد. میرزا عباسخان مسعودی (1353-1274ش) فرزند سوم حاج محمدعلی بود. او تحصیلات اولیهاش را در مدرسه محمدیه گذراند، سپس برای ادامه تحصیل به دارالفنون وارد گشت. در 1302ش «مرکز اطلاعات ایران» را به اتفاق آقایان: علیاکبر سلیمی، جهانگیر مصور رحمانی، باقر نیکانجام و علی صادقی (صادقزاده) بنیاد نهاد. همچنین او نماینده تهران در دورههای 10، 11، 12، 13، 14، 15 در مجلس شورای اسلامی بود. (شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران، ج4، ص493، 506؛ و نیز برای اطلاع رک: مسعودی، فرهاد، پیروزی لبخند، اغلب صفحات؛ و نیز صدرهاشمی، ج1، ص9-208)[۱][۲][۳].
در ابتدا درخواست امتیاز روزنامه نهضت ملی را ـ که شامل مطالب اقتصادی، ادبی، سیاسی و اخباری بود ـ تحت عنوان «اطلاعات» به اداره انطباعات وزارت معارف در تاریخ 4 آذر 1304ش/8 جمادیالاول 1344ق فرستاد. (رک: بیات و کوهستانینژاد، اسناد مطبوعات، ج1، ص77؛ و نیز: صدرهاشمی، ج1، ص202)[۴][۵].
اداره معارف پیشنهاد را در چهل و نهمین جلسه شورای عالی معارف، مورخه چهارشنبه 15 تیرماه 1305ش مطرح و امتیاز جریده اطلاعات به وی اعطا گردید (رک: اسناد مطبوعات، ص7-126)[۶].
در تاریخ 18 تیر 1305ش وزارت معارف نوشت که آقای میرزا عباسخان مسعودی از وزارتخانه تقاضای امتیاز جریدهای به نام اطلاعات را نموده که در مرکز با مسلک اقتصادی، ادبی، سیاسی و اخباری منتشر نماید مدارک قانونی را هم تهیه و تقدیم داشته، چون مطابق مدارک مذبور تقاضا کننده واجد شرایط قانونی میباشد وزارت معارف پیشنهاد میکند که امتیاز جریده اطلاعات به میرزا عباسخان مسعودی اعطا گردد. (رک: پیشین، ص7-126)[۶].
در ابتدا روزنامه اطلاعات در «مرکز اطلاعات ایران» ـ که اساس کارش انتشار مطبوعات فارسی در تهران بود ـ نشر و چاپ میشد. به علت اهمیت خبر، جمعآوری و انتقال آن به اکثریت مردم در این دوره؛ و نیز لزوم تمرکز اخبار داخلی و خارجی در مرکز منسجمی که اطلاعات را از همه مناطق کشور جذب و سپس آن را به روزنامهها و جراید در تهران ارسال کند این مؤسسه ایجاد شد و به سرعت جای خود را به عنوان یک مرکز خبری باز کرد. بنابراین به عنوان یک منبع مهم، با خبرگزاریهای مهمی چون هاوس فرانس، رویتر انگلستان، و تاس روسیه در زمان خود همکاری میکرد. همچنین این مؤسسه مترجمینی به چند زبان در اختیار داشت. روزنامه اطلاعات نیز به جهت عضویت عباس مسعودی در مرکز طبع و نشر میشد. عباس مسعودی در سرمقاله شماره اول روزنامه خود شرح مفصلی از کار این مرکز درج کرده بود (رک: روزنامه اطلاعات، سال اول، شماره 1، (19 تیر 1305ش/30 ذیحجه 1344ق، تهران و نیز: صدرهاشمی، ج1، ص203)[۷][۸].
نخستین شماره روزنامه اطلاعات در دو صفحه، در 19 تیرماه 1305ش با شکلی ساده و فاقد آرم منتشر شد. نام روزنامه در وسط تحت عنوان «نامه اطلاعات»، و در سمت راست بالا، شماره، سال انتشار، نام صاحب امتیاز و مدیر مسئول، درج شده بود. در خط پایانی محل اداره کل «خیابان لالهزار ـ کوچه وثوقنظام» آمده بود. در زیر آن: «تک نسخه چهار شاهی» مشاهده میشود. در سمت چپ بالا، تاریخ روزنامه به شمسی و قمری؛ در زیر آن به همان سبک سمت راست خط جداکننده قرینه که در زیر آن قیمت روزنامه آمده است.
در شمارههای اولیه این روزنامه اساس اخبار، رویدادهای سیاسی ـ اجتماعی ـ اقتصادی ایران و جهان را تشکیل میداد. همچنین اخباری از وضع هوا، وضعیت پست و حرکت آن، افتتاح راهها، اخباری از شهرهای ایران درج شده بود. از شماره دوم در شکل و فرم تغییراتی ایجاد شد و عباس مسعودی در سرمقاله شماره دوم اطلاع میدهد که از امروز اطلاعات مرتباً عصرها منتشر میشود. (روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، 19 مرداد 1305ش/2 صفر 1344ق، ص1)[۹].
انتشار روزنامه روزانهای که هر روز عصر به صورت مرتب منتشر شود، تا این زمان بیسابقه بود. بنابراین، کسی باور نمیکرد که میرزا عباسخان مسعودی موفق به چنین کاری شود. بالاخص که این روزنامه تکیهگاه مالی و فروش نداشت. (رک: روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، 19 مرداد 1305/2 صفر 1344 ونیز: روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، 19 مرداد 1305/ 2صفر، 1344)[۹]. روزنامه اطلاعات از روزنامههای مهم این دوره محسوب میشد که به علت تنوع اطلاعات، استفاده از روشهای نوین روزنامهنگاری، همچنین روش میانهروی و بیطرفی در اطلاعرسانی ـ که از ویژگیهای صاحب امتیازش بود ـ از روزنامههای با ثبات به حساب میآمد. (صدرهاشمی، ص203)[۱۰].
این روزنامه علاوه بر درج اخبار و رویدادهای داخلی، اطلاعات و وقایع خارجی را نیز منتشر میکرد. همچنین مقالات متنوعی از نویسندگان صاحب نام این دوره در این روزنامه منتشر میشد. از ویژگی این روزنامه در مقایسه با دیگر روزنامههای منتشره این زمان، درج اخبار جدید، منسجم، متنوع و مفصلی از غالب نقاط کشور و حتی نقاط دورافتاده کشور بود که به علت بعد مسافت، دورافتادگی، نبودن راههای مناسبت و فقدان وسایل حمل و نقل از یکدیگر بیاطلاع بودند.
با اینکه تیراژ روزنامه توسط صاحب امتیازش دو هزار نسخه درج شده بود، اما به علت محدود بودن ماشین چاپ در کشور، تیراژ آن از پانصد تا ششصد شماره تجاوز نمیکرد، که در چاپخانه روشنایی، بوسفور و کوشش انجام میشد. اما بعدها این روزنامه در چاپخانهای مخصوص به خود چاپ شد. (رک: اسناد مطبوعات، ص125)[۱۱].
با درج اخبار مجلس ـ که توسط خود عباس مسعودی تهیه میشد ـ خیلی زود این روزنامه جایش را در محافل سیاسی باز کرد و تیراژش تا آبان همان سال از 500 به 700 رسید که هم به لحاظ مالی و هم وزنه سیاسی اهمیت زیادی در این دوران داشت. این امر هم به لحاظ طرز نگارش و هم تهیه و تنظیم خبر کاملاً تازگی داشت، زیرا تا این زمان کمتر خبر به صورت رپرتاژ تهیه میشد. از جمله اخباری که در این دوره بدین شکل تهیه گردید، خبر حمله به آیتالله مدرس بود که به قسمتهای مختلف تقسیم، و برای هر قسمت سرتیتری تعیین شد. این امر شهرت بسیاری برای این روزنامه اطلاعات فراهم ساخت[۱۲]. (روزنامه اطلاعات، سال اول، 7 آبان 1305)
روزنامه اطلاعات از زمان انتشار تاکنون از ادوار مختلف تاریخ گذر کرده است: 1) دوره آغازین که مقارن حکومت رضاشاه بود 2) دوره حکومت محمدرضا شاه که خود دو دوره مهم را در برمیگیرد: الف) از 1320 تا شهریور 1332ش ب) از شهریور 1332ش تا پایان حکومت محمدرضا شاه؛ 3) از آغاز انقلاب اسلامی تاکنون
شاید یکی از دلایلی که این روزنامه توانست زمانی طولانی و مستمری را پایدار بماند اتخاذ روش میانهروی در اطلاعرسانی و عدم جهتگیری خاص در انتشار اخبارش بود.
البته روش و خطمشی این روزنامه مورد انتقاد بسیاری از روزنامهها با جناحبندیهای مختلف قرار گرفت. چنانکه روزنامههای چپ و تندرو در ادوار مختلف تاریخی سیاستهای اتخاذ شده مطبوعاتی این روزنامه را شدیداً به باد انتقاد میگرفتند.
این روزنامه به علت خطمشی که داشت نسبت به سایر روزنامهها و مطبوعات کشور کمتر مورد ارعاب و تهدید جدی که دیگران با آن درگیر بودند، قرار گرفت. البته باید خاطر نشان کرد که این روزنامه نیز سنوات مختلف برای مدتی کوتاه مانند دیگر روزنامهها توقیف شد. چنانچه در 1307ش به علت درج ابلاغیه دائر به مناسبات میان ایران و دولت ترکیه که انتشار و اشاعه آن مقتضی نبود، انتشار روزنامه از طرف اداره نظمیه قدغن میشود. (اسناد مطبوعات، ص127)[۱۳].
تنها زمان نسبتاً طولانی توقیف این روزنامه، مصادف با وقایع 17 آذر 1321ش (در این روز در نتیجه نارضایتی مردم از کابینه قوامالسلطنه و اختلاف موجود بین شاه و نخستوزیر، مردم شورش کردند، عدهای از دانشجویان دانشکده حقوق در مجلس شورای ملی مجتمع شده و سپس عدهای از مردم به آنان پیوستند. در جریان این واقعه روزنامه اطلاعات 43 روز تعطیل شد. (روزنامه اطلاعات، 16 آذر 1321، ص1)[۱۴] و مدیر مسئول روزنامه دستگیر شد. شرح ماجرا و بازداشت کارمندان و حریق روزنامه اطلاعات توسط مسعودی در روزنامه اطلاعات، 30 دی 1321ش شرح داده است. البته لازم به ذکر است که در همین زمان اغلب جراید کشور از چاپ و انتشار ممنوع شدند و فقط یک روزنامه از طرف دولت طبع و نشر میشد[۱۵]. (صدرهاشمی، ج1، ص203-206)
این روزنامه مطالبش را به سبکی جدید و خالی از هرگونه آرایش متن، و به شیوهای ابداعی ارائه میکرد. چنانچه در شماره دهم مصاحبهای با مخبر وزیر فواید عامه مخبرالسلطنه درج کرده که به نظر میرسد این اولین مصاحبه این روزنامه باشد. زیرا تا قبل از آن سؤالات فرستاده میشد و افراد به آن پاسخ میدادند[۱۶]. (روزنامه اطلاعات، سال دوم، 1306).
اطلاعات اولین روزنامهای بود که نمایندگیهایی، در سراسر کشور در 1308ش ایجاد نمود. اولین اقدام و تجربه در شهرهای قزوین، قم، اراک انجام گرفت که ابتدا نمایندگانی از تهران تعیین و سپس نماینده و خبرنگارانی را از داوطلبان و بومیان همان شهرها برگزید. دفاتر کوچکی در شهرها دایر کرد و بودجهای برای تهیه وسایل، تلفن و لوازمالتحریر در اختیارشان قرار داد تا مردم را به خواندن روزنامه ترغیب نمایند. البته موفق نبود، به همین سبب هیأتی از تهران مأمور شده تا برای چند روز در شهرستانها مقیم گردند و طبقات مختلف مردم را به دفاتر نمایندگی دعوت کرده، شمارههای مختلف روزنامه را برای مطالعه در اختیارشان قرار دهند. این امر با موفقیت همراه بود، (پیروزی لبخند، ص73-77)[۱۷].
با اینکه خطمشی مدیر مسئول درج اخبار اقتصادی، ادبی، سیاسی و خبری بود، اما در ابتدا مطالب بسیار جدی منتشر میشد، بهطوری که اولویت و اهمیت خبر با نطقهای طولانی نمایندگان مجلس و ریاست وزرا ـ بود، و اخبار اقتصادی ـ اجتماعی در درجه دوم اهمیت قرار داشتند، و حوادث نیز در آخرین مرحله درج میشد. به مرور این روزنامه از شکل سیاسی خشک و جدی اولیهاش بیرون آمد، و قسمت اعظم مطالب خود را به مسائل اقتصادی ـ اجتماعی و حتی مسائل روزانه مردم اختصاص داد. بنابراین طی سالیان متمادی خطمشی روزنامه نیز به تناسب تعدیل یافت و بیشتر جنبه اطلاعرسانی پیدا کرد. به این ترتیب مطالبی پیرامون مسائل اجتماعی از جمله قانون مهاجرت به ایران، بورس بروات، مسائل پیرامون تعویق حقوق کارمندان، اعلانهای مناقصه و مزایده، ورزش، مسائل تاریخی، نمایشگاهها، تصادفات، مسائل کشورهای دیگر اعم از اجتماعی ـ سیاسی ـ هنری ـ اقتصادی درج شده است. مسائل مربوط به اطباء، امراض و علاج آن مانند مالاریا، و همچنین اخباری درباره اختلاس، ولگردیهای شهر، اعدام دزدان، شکایت مردم از قیمت نان، انتخابات، بلدیه آبادان در روزنامه مشاهده میگردد و نیمی از مطالب روزنامه را نیز در برمیگرفت.
محل این روزنامه در ابتدا خیابان لالهزار، کوچه وثوقنظام بود، سپس به خیابان خیام منتقل شد. در حال حاضر این روزنامه به مدیر مسئولی سیدمحمود دعایی و در ساختمان جدید در خیابان میرداماد، خیابان نفت جنوبی همچنان به انتشار خود ادامه میدهد.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
سعاد پیرا
- ↑ نخبگان سیاسی ایران (از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی). زهرا شجیعی. انتشارات سخن، تهران: 1372. ج4 ص493.506
- ↑ پیروزی لبخند. فرهاد مسعودی. انتشارات اطلاعات، تهران: 1354. اغلب صفحات
- ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ج1 ص 208.209
- ↑ اسناد مطبوعات. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.ج1 ص77
- ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ج1 ص202
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ اسناد مطبوعات. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران. ص126.127
- ↑ روزنامه اطلاعات، سال اول، شماره 1، (19 تیر 1305/ 30 ذیحجه 1344)، تهران.
- ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. انتشارات کمال، اصفهان: 1363. ج1 ص203
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ روزنامه اطلاعات، سال اول، ش2، ( 19 مردادماه 1305/ 2 صفر 1344). ص1
- ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ص 203
- ↑ اسناد مطبوعات. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.ص125
- ↑ روزنامه اطلاعات، سال اول، 7 آبان 1305. همچنین رک: به سالهای مختلف روزنامه اطلاعات.
- ↑ اسناد مطبوعات. به کوشش کاوه بیات ـ مسعود کوهستانینژاد، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.ص127
- ↑ روزنامه اطلاعات، 16 آذر 1321.ص1
- ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. انتشارات کمال، اصفهان: 1363.ج1 ص203.206
- ↑ روزنامه اطلاعات، سال دوم 1306.
- ↑ پیروزی لبخند. فرهاد مسعودی. انتشارات اطلاعات، تهران: 1354.ص73.77