سید ضیاءالدین طباطبائی( رجال سیاسی)
طباطبایی، سید ضیاءالدین، (1278-1348ش)، رهبر سیاسی کودتای سوم اسفند 1299 و نخستوزیر ایران.
در شیراز به دنیا آمد. فرزند آقا سید علی یزدی، روحانی سرشناس عصر ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار بود. کمتر از یک سال داشت که همراه خانواده به تبریز رفت. تحصیلات مقدماتی را نزد پدر گذراند و سپس در مدرسه ثریای تبریز به فرا گرفتن علوم جدید و زبانهای روسی و فرانسه مشغول شد[۱]. مدتی بعد به شیراز بازگشت و در آنجا به تحصیل علوم قدیم و زبان انگلیسی پرداخت. در جریان جنبش مشروطه* نزد پدرش به تهران رفت و به مشروطهخواهان پیوست. با پیروزی جنبش مشروطه روزنامههای اسلام و ندای اسلام را در شیراز منتشر کرد. پس از کودتای محمدعلیشاه و به توپ بستن مجلس، به تهران رفت و با شرکت در اجتماعی مخفی به نام کمیته جهانگیر به مبارزه برای اعاده مشروطه پرداخت.
به هنگام فتح تهران توسط مشروطهخواهان در تیر 1288ش فرماندهی دستهای از مبارزان را به عهده داشت. پس از برقراری مجدد مشروطه روزنامههای شرق و برق را در تهران منتشر کرد. سپس مدتی به فرانسه و انگلستان رفت و در بحبوحه جنگ جهانی اول به ایران بازگشت و به انتشار روزنامه رعد اقدام کرد[۲]. در کشمکش مربوط به قرارداد 1919م میان دولت وثوقالدوله و بریتانیا، از معدود کسانی بود که از قرارداد دفاع میکرد[۳]. پس از شکست قرارداد، در کودتایی که سفارت بریتانیا در تهران برای بر سر کار آوردن دولتی مقتدر طراحی کرده بود، نقش رهبری سیاسی را به عهده گرفت و روز سوم اسفند 1299ش به همراه فوج قزاق به فرماندهی رضا خان میرپنج وارد تهران شد[۴].
روز بعد فرمان رئیس الوزرایی خود را از احمدشاه قاجار گرفت و دولتی تشکیل داد که به کابینه سیاه شهرت یافت[۵]. حدود سه ماه بعد دولتش سقوط کرد و ناچار شد ایران را ترک کند[۶]. حدود 22 سال عمدتاً در فلسطین به سر برد تا اینکه پس از اشغال ایران توسط متفقین و برکناری رضاشاه، در 1322ش به کشور بازگشت[۷]. ابتدا حزب وطن (بعداً اراده ملی) را تشکیل داد، روزنامه رعد امروز را منتشر کرد و با حمایت سفارت انگلستان به نقشآفرینی در صحنه سیاست ایران مشغول شد، سپس به نمایندگی از مردم یزد به دوره چهاردهم مجلس وارد شد[۸]. عمده فعالیتهایش در این سالها مخالفت با حزب توده بود[۹]. به تدریج به حاشیه صحنه سیاست رانده شد و به کارهای کشاورزی و دامداری پرداخت و در هشتم شهریور 1348ش در اثر سکته قلبی درگذشت[۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مهدینیا، جعفر. زندگی سیاسی سید ضیاءالدین طباطبایی. چ 1، تهران: امید فردا، 1379، ص 19-21.
- ↑ مهدینیا، جعفر. زندگی سیاسی سید ضیاءالدین طباطبایی. چ 1، تهران: امید فردا، 1379 . ص 20-22.
- ↑ همایون کاتوزیان، محمدعلی. دولت و جامعه در ایران؛ انقراض قاجار و استقرار پهلوی. ترجمه حسن افشار، چ 1، تهران: نشر مرکز، 1379، ص 151.
- ↑ غنی، سیروس. ایران؛ برآمدن رضاخان. ترجمه حسن کامشاد، چ 3، تهران: نیلوفر، 1380، ص 176-177.
- ↑ غنی، سیروس. ایران؛ برآمدن رضاخان. ترجمه حسن کامشاد، چ 3، تهران: نیلوفر، 1380، ص 176-177.
- ↑ غنی، سیروس. ایران؛ برآمدن رضاخان. ترجمه حسن کامشاد، چ 3، تهران: نیلوفر، 1380 . ص 239-240.
- ↑ عاقلی، باقر. روزشمار تاریخ ایران؛ از مشروطه تا انقلاب اسلامی. ج 1، چ 5، تهران: نشر گفتار، زمستان 1379 . ص 358-359.
- ↑ آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتّاحی ولیلایی، چ 8، تهران: 1382، ص 235-239 و 246.
- ↑ آبادیان، حسین. دو دهه واپسین حکومت پهلوی. چ 1، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1383، ص 104.
- ↑ عاقلی، باقر. روزشمار تاریخ ایران؛ از مشروطه تا انقلاب اسلامی. ج 1، چ 5، تهران: نشر گفتار، زمستان 1379. ص 233.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
امید پارسانژاد