صنایع ریختهگری
دانش و حرفه ریختهگری از زمانکشف آتش و شناخت فلزاتی چون طلا، نقره، سرب و روی، با بشر همراه بوده و به مدد آن توانسته است نیازهای خود را برآورده کند. اما در دوران رنسانس ریختهگری گلولههای توپ و تفنگ برای مصارف جنگی، این صنعت را به یک صنعت پایه و مادر تبدیل کرد و توانایی در این صنعت، ملاک اصلی قدرت صنعتی کشورها محسوب شد. در ایران نیز ریختهگری (به مفهوم امروزی) برای نخستین بار به همین منظور ایجاد شد و در واقع ساخت اولین توپ جنگی ارتش ایران، توسط برادران شِرلی در زمان شاهعباس صفوی، را میتوان آغاز ریختهگری در ایران دانست.
اولین کارخانه ریختهگری ایران در حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ سال قبل در شهرستان نور آغاز به کار کرد. بعدها با پیگیری عباس میرزا - ولیعهد لایق فتحعلی شاه قاجار -گروهی برای کسب فنون جدید این صنعت به خارج فرستاده شدند که این اقدام به تاسیس کارخانههای توپریزی در اصفهان، قزوین، شیراز و بندرعباس انجامید. تاسیس اولین پلی تکنیک ایران _ دارالفنون - توسط امیرکبیر صدراعظم با کفایت و اندیشمند ناصرالدین شاه قاجار تاثیر بسزایی در اعتلای دانش ریختهگری ایفا کرد. از جمله افراد موثر در این زمینه باید از حاجامین الضرب، تاجر و صنعتگر خوشنام ایرانی نام برد که اولین کوره ذوب فلزات کشور را - با خرید تجهیزاتی از فرانسه _ پایهگذاری کرد.
در سالهای بعد و در اوایل قرن جاری با احداث کارخانه ذوبآهن ایران، واحد ریختهگری، حضرت عبدالعظیم (شهر ری) و کارگاههای ریختهگری شرکت نفت ایران و انگلیس در آبادان توسط رضاخان، صنعت ریختهگری کشور وارد مرحله تازهای از دوران حیات خود شد. در طول چند دهه اخیر نیز ایجاد کارخانههای زیادی ازجمله واحدهای بزرگ ماشینسازی، اراک و تبریز، صنایع مس کرمان، ریختهگری صنایع چدن و ابزاران (۱۳۴۸) ... و صدها شرکت دیگر که تا کنون به بهرهبرداری رسیدهاند؛ آغازی بر تحولات کیفی و کمی صنعت ریختهگری کشور به شمار میرود. تولید سالانه کل این واحدهای ریختهگری در سالهای قبل از انقلاب به حدود ۱۵۰ هزار تن بالغ میگردید.
در حال حاضر بیش از ۱۳۰۰ واحد صنعتی ریختهگری در کشور فعالیت میکند. حجم تولید سالانه آنها در سالهای پیش از برنامه اول توسعه کشور به حدود ۱۹۰ هزار تن بالغ میشد. پس از جنگ و از زمان آغاز برنامههای توسعه کشور این صنعت به طور جدی مورد بازبینی و حمایت دولت قرار گرفته است. هماکنون برخی از واحدهای عمده دولتی را که در صنعت ریختهگری فعالیت دارند، نام میبریم:
- شرکت تامین ماسه ریختهگری با ظرفیت تولید ۶۰,۰۰۰ تن ماسه ریختهگری و ماسه صنعتی در یک شیفت کاری؛
- شرکت ماشینسازی اراک (واحد ریختهگری) با ظرفیت تولید ۱۰,۵۰۰ تن قطعات فولادی و چدنی در یک شیفتکاری؛
- شرکت نورد و تولید قطعات فولادی با ظرفیت تولید ۳۰۰۰ تن قطعات فولادی و اِسلَب در یک شیفت کاری؛
- شرکت پروفیل نیمه سبک با ظرفیت تولید ۴۲,۰۰۰ تن انواع قطعات فولادی، اسلَب، قطعات صنعتی چدنی و لوله و پروفیل در یک شیفتکاری؛
- شرکت صنایع ریختهگری ایران با ظرفیت تولید ۵,۵۰۰ تن قطعات چدنی در یک شیفت کاری؛
- شرکت ماشینسازی تبریز با ظرفیت تولید ۷,۰۰۰ تن قطعات صنعتی چدنی در یک شیفت کاری؛
- شرکت ابزاران با ظرفیت تولید ۱۰۰۰ تن انواع ابزارآلات در یک شیفتکاری؛
- شرکت نورد و لوله اهواز با ظرفیت تولید ۷۰,۰۰۰ تن انواع لوله و پروفیل در یک شیفت کاری؛
- شرکت ریختهگری تراکتورسازی ایران با ظرفیت تولید ۱۲,۰۰۰ تن قطعات صنعتی چدنی در یک شیفتکاری.
علاوه بر این واحدها باید به «گروه صنعتی سدید» اشاره کرد که یکی از واحدهای عظیم صنعتی در زمینه صنایع فلزی و ریختهگری به شمار میرود. اینگروه در سال ۱۳۴۶ ه ش با نام «شرکت پروفیل نیمهسبک» پایهگذاری شد و تولیدات آن به لولههای صنعتی و پروفیلهای ساختمانی محدود میشد. در حال حاضر، این گروه صنعتی از ۴ شرکت عمده تشکیل شده است که در زمینههای مختلف فعالیت میکنند:
شرکت لوله و پروفیل سدید
این شرکت در زمینه تولید انواع لوله و پروفیلهای، ساختمانی و صنعتی و لولههای قطور به روش اسپرال و نیز لولههای درز جوش مستقیم با ظرفیت تولید معادل ۴۰۰,۰۰۰ تن در سال فعالیت دارد. محصولات این شرکت برای انتقال نفت و گاز، طرحهای آبرسانی، اسکلهسازی، خودروسازی و ماشینآلات مصرف میشود.
شرکت سدید ریختهگر
این شرکت سه کوره ذوب ۱۶ تنی، دو کوره ذوب ۵ تنی و یک کوره ۸۰۰ کیلوگرمی (همگی القایی) دارد. شرکت سدید ریختهگر در سال ۱۳۷۰ ه ش در یک پروژه انتقال تکنولوژی با یک شرکت سوئدی شروع به همکاری نموده و دانش فنی تولید غلتکهای نورد فولاد را اخذ کرد. در حال حاضر این شرکت از تولیدکنندگان صاحب نام غلتکهای، نورد گرم فولاد جهان و نخستین آن در کشور محسوب میشود. ظرفیت تولید این شرکت ۱۲۰۰۰ تن (شامل ۵۰۰۰ تن غلتکهای نورد گرم و ۷۰۰۰ تن انواع قطعات) در سال است.
شرکت سدید ماشین
فعالیت این شرکت در زمینه طراحی و ساخت و تولید انواع گیربکسهای صنعتی، انواع بالابرهای صنعتی، شیرهای سوزنی، دریچههای مستقیم انحراف سد و تجهیزات هیدورمکانیک ماشینآلات ویژه فعالیت دارد. از جمله افتخارات و تواناییهای این شرکت باید به ساخت بیش از ۳,۲۰۰ تن ماشینآلات مورد نیاز مجتمع فولاد مبارکه و اجرای، سفارشهای سدهای مختلف کشور (مثل ساخت دریچههای انحراف سدهای کرخه و گدار لندر به وزن ۹۰۰ تن) اشاره کرد.
شرکت سدید تدبیر
که در زمینه خدمات مدیریتی و طراحی و مهندسی سیستمها فعالیت دارد. برنامهریزی و تدوین استراتژی سازمانها، طراحی سیستمهای اطلاعات مدیریت و سیستمهای جامع عملیاتی، انجام پروژههای مختلف مهندسی صنایع و بهبود روشها، طراحی و محاسبه و نظارت بر ساخت تجهیزات هیدرومکانیک سدها، تهیه تکنولوژی تِست مدل دریچههای هیدرومکانیک سدها، طراحی و محاسبه سازه و فونداسیون خط پوشش پلی اتیلن و اپوکسی لولههای اسپریل از جمله خدماتی هستند که این شرکت نه تنها به صنایع مختلف کشور بلکه به کشورهایی از جمله همسایگان ایران، بلغارستان و آلمان ارائه میکند.
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.