ثریا
ثریا؛ هفتهنامه سیاسی، اجتماعی و ادبی که در 14 جمادیالآخر 1316ق / 2 نوامبر 1898م در قاهره تأسیس گردید و طی سه دوره به مدیریت علیمحمد خان کاشانی و سپس سیدفرجالله حسینی کاشانی در شهرهای قاهره، تهران و کاشان منتشر شد.
ثریای قاهره
این هفتهنامه در مصر در دو دوره انتشار یافته است: دوره اول، از 14 جمادیالآخر 1316ق / ؟م تا 20 محرم 1318ق / 20 مه 1900م شامل 16 تا 18 صفحه به صورت سربی انتشار مییافت. علیمحمد خان کاشانی، صاحب امتیاز و نویسنده و به شراکت سیدفرجالله حسینی کاشانی گردانندگان آن به شمار میآمدند. نام نشریه به خط نستعلیق درشت نوشته شده بود و در عنوان هر شماره این عبارتها به چشم میخورد:
«ثریا روزنامهای است که از هرگونه وقایع پولتیکی و سیاسی و علوم و فنون و صنایع و ادبیات و تجارت و غیره بحث میکند و نیز مقالاتی که به حال دولت و ملت باشد به کمال ممنونیت طبع و نشر مینماید».
نیز در همان صفحه عنوان قیمت آبونه سالیانه آن در ممالک ایران، عثمانی، قفقاز و سایر شهرهای روسیه و در ممالک فرنگستان و آمریکا و هندوستان و چین، مصر را ذکر میکرد.
علیمحمد خان درباره تأسیس و نشر روزنامه ثریا در اولین شماره سال اول، پس از «خطبه» در سبب نگارش ـ «میهن دوستی، تمدن، تربیت و آگاه کردن هموطنان را از سیاستهای غربیان» انگیزههای اصلی خود دانسته است. شمارههای 1 تا 50 در سال اول، در 16 صفحه و به صورت سربی طبع میگردید و با آنکه شماره 51 آغازگرِ سال دوم به شمار میآمد، امّا به دلیل مطابقت نمودن شماره اولِ سال دوم با تولّد مظفرالدین شاه، از شماره 51 صرفنظر کرده و به نفع مشترکین جزو سال اول محسوب کردند و شماره اول سال دوم به تاریخ 16 جمادیالثانی 1317ق / 25 اکتبر 1899م چاپ و منتشر شد با این تفاوت که تعداد صفحات ثریای سال دوم به 18 افزایش یافت. ظاهراً از سال دوم ثریا در مصر فقط 18 شماره منتشر و سپس توقیف و تعطیل شده است[۱].
از جمله مندرجات ثریا شامل حوادث ایران، اخبار مفصل ایران و در مواردی اخبار جهان بود. خبرهای ایران توسط خبرنگاران و موکّلان علیمحمد خان در ایران تهیه میشد.
بهار سبک نثر علیمحمد خان را به دلیل ذوق وی قابل توجه دانسته [۲]و درباره سبک نثر جراید دوره مشروطه بر این باور است که با وجودی که جراید فارسی پیش از مشروطه، غالباً به سبک قدیم بود و با توجه به این نکته که مقالات جراید آن عصر با شیوایی و لطافت، کم عمق بوده؛ اما مقالات علیمحمد خان را بسیار مؤثر، پر حرارت و مفید ارزیابی کرده و وی را در شمار نویسندگانی آورده است که لغات فرنگی، ترجمه واژگان و تعبیرات خارجی را وارد زبان فارسی کرده است[۳]. کسروی گفتارهای تند این نویسنده را ستوده و ارزش ثریا را قائم به وجود نویسنده آن دانسته است[۴] و نیز ادوارد براون، ثریا را گرانقدرترین و ارزشمندترین نشریه دوره استبداد محسوب کرده است[۵].
دوره دوم ثریا در مصر از 20 محرم 1318ق شروع به انتشار کرد صاحب امتیاز آن سیدفرجالله حسینی کاشانی، شریک سابق علیمحمد خان، بود. این هفتهنامه به سبک و سیاق سابق انتشار یافت. صدرهاشمی ثریا را تا شماره 36 سال دوم مورخ 20 جمادیالاول 1318ق دیده است و به نظر ایشان، این هفتهنامه، به علت توقیف در مصر منتشر نگردید[۱]؛ برخی گفتهاند انتشار ثریا تا 10 رجب همان سال ادمه داشته است[۶].
ثریای تهران
با مدیریت سیدفرجالله به تاریخ 22 رجب 1321ق[۱] و به روایتی 24 محرم 1321ق[۶] در تهران انتشار یافت و احتمالاً تا انقلاب مشروطه منتشر میشده است [۱]اما ناصرالدین پروین زمان خاتمه آن را 16 ذیحجه 1323ق آورده است. درباره ثریای تهران برخی از محققان معاصر نظر مساعد نداشتهاند و آن را نشریه مفید و وزینی به شمار نیاوردهاند[۶][۴].
ثریای کاشان
هفتهنامه ثریا در کاشان به مدیریت و دبیری سیدفرجالله حسینی کاشانی به تاریخ 25 ذیقعدهالحرام 1327ق، / 10 دسامبر 1909م در 4 صفحه به صورت سربی منتشر شد. انتشار ثریا در کاشان مصادف با دوازدهمین سال حیات ثریا بود و بدین علت، در عنوان هر شماره، سال دوازده هم ذکر شده است. سیدفرجالله در مقاله افتتاحیه شماره اول 1327ق پس از یادکردی از شهدای مشروطه «مدنیت، معرفت، حفظ مشروطه و آگاهی از وقایع و حوادث شهری» را از اهداف ثریا به شمار آورده است. ثریا پس از نشر چند شماره دچار تغییراتی اندک گردید و این تغییرات به مدیریت سیدفرجالله حسینی و دبیری فخرالواعظین انجامید. ثریا، در هر هفته، دو بار منتشر میشد و کوشش مدیر آن، یومیه کردن این هفتهنامه بود. محمد صدرهاشمی تا شماره 12 از سال دوازدهم، مورخ 6 صفر 1328ق را دیده و گزارش کرده است و از طول انتشار و خاتمه آن اظهار بیاطلاعی نموده است[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جرائد و مجلات ایران. اصفهان: 1363، ج 2، ص 155
- ↑ بهار. سبکشناسی. تهران: 1369، ج 3، ص 346
- ↑ هار. سبکشناسی. تهران: 1369، ج 3، ص 401
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ کسروی، احمد. تاریخ مشروطه ایران. تهران: 1349، ص 41
- ↑ براون، ادوارد. تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت. محمد عباسی، تهران: 1341، ص 305
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ پروین، ناصرالدین. تاریخ روزنامهنگاری ایرانیان و دیگر پارسینویسان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1379، ج 2، ص 402
- ↑ صدرهاشمی، محمد. تاریخ جرائد و مجلات ایران. اصفهان: 1363، ج 2،ص ۱۵۸
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جمیله اعظمیان