پرچم: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۵

پرچم، بیرق یا درفش نماد و نشان اصلی یک ملت، قوم، دولت، و گروه دینی، اجتماعی و سیاسی. پرچم معمولاً به کناره نیزه یا ریسمانی متصل است. به طوری که در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شکل و اندازه آن متفاوت، ولی اغلب به شکل مستطیل یا مربع است^[۱]. در کاوش‌های 1350ش در منطقه شهداد (نزدیکی کرمان) پرچمی فلزی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد به دست آمد. این پرچم از میله و صفحه مربع شکل فلزی تشکیل شده است. بر سر میله مجسمه عقاب و روی صفحه فلزی، نقش الهه‌ای نشسته بر تخت و چند تصویر دیگر کنده‌کاری شده است^[۲]. از دوره هخامنشیان استفاده از پرچم‌های امپراتوری رایج بوده است و استفاده از نشان‌های خانوادگی بر روی درفش‌های زمینداران با نفوذ در دوره پارت‌ها و ساسانیان دیده می‌شود^[۳]. درفش‌ کاویان، پرچم اسطوره‌ای ایرانیان در دوره ساسانیان است که دارای زمینه ارغوانی مرصع و نوارهای قرمز، طلایی، و ارغوانی با نشان ستاره بوده است که به آن «اختر کاویان» نیز گفته‌اند^[۴].

پرچم غزنویان معمولاً قرمز بود و نقش همای طلایی رنگ یا شیر داشت و سلجوقیان از پرچم‌هایی با رنگ‌های سبز، زرد و قرمز استفاده می‌کردند. از قرن ششم نقش خورشید در صورت فلکی اسد در منطقه البروج نقشی رایج و نمادین شد و از سده هفتم به بعد نقش شیر و خورشید که تلفیقی از سنن کهن ایران، عرب، ترک و مغول بود، بر روی آثار مختلف هنری و سکه‌ها و پرچم‌ها دیده شد. با تشکیل دولت صفوی و رسمی شدن مذهب تشیع، بیشتر نقش شیر و خورشید بر روی پرچم‌ها رایج گردید؛ به طوری که در زمان شاه عباس صفوی این نقش، نشان شناخته شده ایران بوده است^[۵]. نماد شیر و خورشید همواره پیوند نزدیکی با سلطنت و شاهنشاهی در ایران داشته است. در زمان نادرشاه (حک 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچه‌ای راه راه به رنگ‌های قرمز، آبی، سفید و زرد بود و گاه نقش شیر و خورشید داشت^[۶].

در دوره فتحعلی‌قاجار، ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید گردید^[۷]. اصل پنجم متمم قانون اساسی 1326ش، پرچم ایران را «متشکل از سه رنگ (با نوارهایی به پهنا و طول برابر) سبز، سفید و قرمز با نشان یک شیر (شمشیر در دست و در حال حرکت) و خورشید» تعیین کرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمی کشور و صفای روح و باطن، رنگ سفید نشان صلح و آرامش طلبی و قرمز نشان مشروطیت ایران و دفاع از استقلال و آزادی و شیر نشان شجاعت و استقامت تفسیر شد^[۸]. در دوران رضاشاه استفاده از این طرح همچنان ادامه یافت، هر چند شیر معمولاً چهره واقعی‌تری به خود گرفت و چهره زنانه خورشید از آن گرفته شد و فقط با شعاع‌‌های نور نشان داده شد. در موارد بسیار، نظیر موقعیت‌های نظامی، نقش تاج پهلوی نیز به نشان‌های پرچم اضافه شد^[۹].

ابعاد و شکل دقیق پرچم ایران در 1336ش دوباره تعیین شد^[۱۰] و تا انقلاب اسلامی ایران بدون تغییر باقی ماند. در این زمان نشان پرچم جای خود را به طرحی شبیه به واژه الله داد [که مانند لاله سرخی است که از خون شهیدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبیه به هلال و جزء قائم میانی یادآور شمشیر به نشانه قدرت و ایستادگی ملت مسلمان ایران است و مجموعاً «کلمه توحید» (لااله‌الا‌الله) را تشکیل می‌دهد]. همچنین عبارت «الله‌اکبر» 22 بار در حاشیه پایین نوار سبز رنگ و حاشیه بالای نوار قرمز رنگ تکرار شده است که نماد 22 بهمن 1357، روز به پیروزی انقلاب است^[۱۱].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ مصاحب، غلامحسین. فارسی. ذیل پرچم.
↑ فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم.
↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/12
↑ فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.
↑ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، دانشنامه جهان اسلام. 5/537- 538.
↑ فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.
↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/22
↑ ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.
↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/25- 26
↑ ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ38، آذر 1344، ص 23.
↑ شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز: Shapur. Shahabazi. x/26.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

بهارعلی فتحی

[1] مصاحب، غلامحسین. فارسی. ذیل پرچم.

[2] فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم.

[3] .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/12

[4] فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.

[5] نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، دانشنامه جهان اسلام. 5/537- 538.

[6] فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.

[7] .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/22

[8] ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.

[9] .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/25- 26

[10] ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ38، آذر 1344، ص 23.

[11] شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز: Shapur. Shahabazi. x/26.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''پرچم،''' بيرق يا درفش نماد و نشان اصلي يك ملت، قوم، دولت، و گروه ديني، اجتماعي و سياسي. پرچم معمولاً به كنارة نيزه يا ريسماني متصل است. به طوري كه در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شكل و اندازة آن متفاوت، ولي اغلب به شكل مستطيل يا مربع است.<sup>1</sup> در كاوش‌هاي 1350ش در منطقة شهداد (نزديكي كرمان) پرچمي فلزي از حدود سه هزار سال پيش از ميلاد به دست آمد. اين پرچم از ميله و صفحة مربع شكل فلزي تشكيل شده است. بر سر ميله مجسمة عقاب و روي صفحة فلزي، نقش الهه‌اي نشسته بر تخت و چند تصوير ديگر كنده‌كاري شده است.<sup>2</sup> از دورة هخامنشيان استفاده از پرچم‌هاي امپراتوري رايج بوده است و استفاده از نشان‌هاي خانوادگي بر روي درفش‌هاي زمينداران با نفوذ در دورة پارت‌ها و ساسانيان ديده مي‌شود.<sup>3</sup> درفش‌ كاويان، پرچم اسطوره‌اي ايرانيان در دورة ساسانيان است كه داراي زمينة ارغواني مرصع و نوارهاي قرمز، طلايي، و ارغواني با نشان ستاره بوده است كه به آن «اختر كاويان» نيز گفته‌اند.<sup>4</sup> پرچم غزنويان معمولاً قرمز بود و نقش هماي طلايي رنگ يا شير داشت و سلجوقيان از پرچم‌هايي با رنگ‌هاي سبز، زرد و قرمز استفاده مي‌كردند. از قرن ششم نقش خورشيد در صورت فلكي اسد در منطقة البروج نقشي رايج و نمادين شد و از سدة هفتم به بعد نقش شير و خورشيد كه تلفيقي از سنن كهن ايران، عرب، ترك و مغول بود، بر روي آثار مختلف هنري و سكه‌ها و پرچم‌ها ديده شد. با تشكيل دولت صفوي و رسمي شدن مذهب تشيع، بيشتر نقش شير و خورشيد بر روي پرچم‌ها رايج گرديد؛ به طوري كه در زمان شاه عباس صفوي اين نقش، نشان شناخته شدة ايران بوده است.<sup>5</sup> نماد شير و خورشيد همواره پيوند نزديكي با سلطنت و شاهنشاهي در ايران داشته است. در زمان نادرشاه (حك 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچه‌اي راه راه به رنگ‌هاي قرمز، آبي، سفيد و زرد بود و گاه نقش شير و خورشيد داشت.<sup>6</sup> در دورة فتحعلي‌قاجار، ايران داراي پرچمي رسمي با نشان شير و خورشيد گرديد.<sup>7</sup> اصل پنجم متمم قانون اساسي 1326ش، پرچم ايران را «متشكل از سه رنگ (با نوارهايي به پهنا و طول برابر) سبز، سفيد و قرمز با نشان يك شير (شمشير در دست و در حال حركت) و خورشيد» تعيين كرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمي كشور و صفاي روح و باطن، رنگ سفيد نشان صلح و آرامش طلبي و قرمز نشان مشروطيت ايران و دفاع از استقلال و آزادي و شير نشان شجاعت و استقامت تفسير شد.<sup>8</sup>  در دوران رضاشاه استفاده از اين طرح همچنان ادامه يافت، هر چند شير معمولاً چهرة واقعي‌تري به خود گرفت و چهرة زنانة خورشيد از آن گرفته شد و فقط با شعاع‌‌هاي نور نشان داده شد. در موارد بسيار، نظير موقعيت‌هاي نظامي، نقش تاج پهلوي نيز به نشان‌هاي پرچم اضافه شد.<sup>9</sup> ابعاد و شكل دقيق پرچم ايران در 1336ش دوباره تعيين شد<sup>10</sup> و تا انقلاب اسلامي ايران بدون تغيير باقي ماند. در اين زمان نشان پرچم جاي خود را به طرحي شبيه به واژة الله داد [كه مانند لالة سرخي است كه از خون شهيدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبيه به هلال و جزء قائم مياني يادآور شمشير به نشانة قدرت و ايستادگي ملت مسلمان ايران است و مجموعاً «كلمة توحيد» (لااله‌الا‌الله) را تشكيل مي‌دهد]. همچنين عبارت «الله‌اكبر» 22 بار در حاشية پايين نوار سبز رنگ و حاشية بالاي نوار قرمز رنگ تكرار شده است كه نماد 22 بهمن 1357، روز به پيروزي انقلاب است.<sup>11</sup>
+'''پرچم،''' بیرق یا درفش نماد و نشان اصلی یک ملت، قوم، دولت، و گروه دینی، اجتماعی و سیاسی. پرچم معمولاً به کناره نیزه یا ریسمانی متصل است. به طوری که در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شکل و اندازه آن متفاوت، ولی اغلب به شکل مستطیل یا مربع است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''فارسی'''''. ذیل پرچم.</ref>. در کاوش‌های 1350ش در منطقه شهداد (نزدیکی [[کرمان]]) پرچمی فلزی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد به دست آمد. این پرچم از میله و صفحه مربع شکل فلزی تشکیل شده است. بر سر میله مجسمه عقاب و روی صفحه فلزی، نقش الهه‌ای نشسته بر تخت و چند تصویر دیگر کنده‌کاری شده است<ref>'''''فرهنگنامه كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذیل پرچم.</ref>. از دوره هخامنشیان استفاده از پرچم‌های امپراتوری رایج بوده است و استفاده از نشان‌های خانوادگی بر روی درفش‌های زمینداران با نفوذ در دوره [[پارتیان|پارت‌ها]] و [[ساسانیان]] دیده می‌شود<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/12</ref>. درفش‌ کاویان، پرچم اسطوره‌ای ایرانیان در [[ساسانیان|دوره ساسانیان]] است که دارای زمینه ارغوانی مرصع و نوارهای قرمز، طلایی، و ارغوانی با نشان ستاره بوده است که به آن «اختر کاویان» نیز گفته‌اند<ref>فردوسی، ابوالقاسم. '''''شاهنامه'''''. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.</ref>.
+پرچم [[غزنویان]] معمولاً قرمز بود و نقش همای طلایی رنگ یا شیر داشت و [[سلجوقیان]] از پرچم‌هایی با رنگ‌های سبز، زرد و قرمز استفاده می‌کردند. از قرن ششم نقش خورشید در صورت فلکی اسد در منطقه البروج نقشی رایج و نمادین شد و از سده هفتم به بعد نقش شیر و خورشید که تلفیقی از سنن کهن ایران، عرب، ترک و [[مغول ها|مغول]] بود، بر روی آثار مختلف هنری و سکه‌ها و پرچم‌ها دیده شد. با تشکیل [[صفویان|دولت صفوی]] و رسمی شدن مذهب تشیع، بیشتر نقش شیر و خورشید بر روی پرچم‌ها رایج گردید؛ به طوری که در زمان شاه عباس صفوی این نقش، نشان شناخته شده ایران بوده است<ref>نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». '''''ایرانشهر'''''. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. 5/537- 538.</ref>. نماد شیر و خورشید همواره پیوند نزدیکی با سلطنت و شاهنشاهی در [[ایران]] داشته است. در زمان نادرشاه (حک 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچه‌ای راه راه به رنگ‌های قرمز، آبی، سفید و زرد بود و گاه نقش شیر و خورشید داشت<ref>'''''فرهنگنامه كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». '''''ایرانشهر'''''. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+در دوره [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی‌قاجار]]، ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید گردید<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/22</ref>. اصل پنجم متمم قانون اساسی 1326ش، پرچم ایران را «متشکل از سه رنگ (با نوارهایی به پهنا و طول برابر) سبز، سفید و قرمز با نشان یک شیر (شمشیر در دست و در حال حرکت) و خورشید» تعیین کرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمی کشور و صفای روح و باطن، رنگ سفید نشان صلح و آرامش طلبی و قرمز نشان [[نهضت مشروطه|مشروطیت]] [[ایران]] و دفاع از استقلال و آزادی و شیر نشان شجاعت و استقامت تفسیر شد<ref>ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.</ref>.  در دوران [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] استفاده از این طرح همچنان ادامه یافت، هر چند شیر معمولاً چهره واقعی‌تری به خود گرفت و چهره زنانه خورشید از آن گرفته شد و فقط با شعاع‌‌های نور نشان داده شد. در موارد بسیار، نظیر موقعیت‌های نظامی، نقش [[تاج]] [[سلسله پهلوی|پهلوی]] نیز به نشان‌های پرچم اضافه شد<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/25- 26</ref>.
-.       مصاحب، غلامحسين. '''''فارسي'''''. ذيل پرچم.
+ابعاد و شکل دقیق پرچم [[ایران]] در 1336ش دوباره تعیین شد<ref>ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ38، آذر 1344، ص 23.</ref> و تا [[انقلاب اسلامی ایران]] بدون تغییر باقی ماند. در این زمان نشان پرچم جای خود را به طرحی شبیه به واژه الله داد [که مانند لاله سرخی است که از خون شهیدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبیه به هلال و جزء قائم میانی یادآور شمشیر به نشانه قدرت و ایستادگی ملت مسلمان [[ایران]] است و مجموعاً «کلمه توحید» (لااله‌الا‌الله) را تشکیل می‌دهد]. همچنین عبارت «الله‌اکبر» 22 بار در حاشیه پایین نوار سبز رنگ و حاشیه بالای نوار قرمز رنگ تکرار شده است که نماد 22 بهمن 1357، روز به پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] است<ref>شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز:
-.       '''''فرهنگنامة كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذيل پرچم.
+ Shapur. Shahabazi. x/26.</ref>.
-.  Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/12.
+== نیز نگاه کنید به ==
-.       فردوسي، ابوالقاسم. '''''شاهنامه'''''. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.
+* [[پوستر]]
+* [[ساسانیان]]
-.       نيرنوري، حميد. «بيرق شير و خورشيد». '''''ايرانشهر'''''. تهران: كميسيون ملي يونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نيز: شاپور شهبازي، ع. «پرچم»، '''''دانشنامة جهان اسلام'''''. 5/537- 538.
+== مآخذ      ==
+<references />
-.       '''''فرهنگنامة كودكان و نوجوانان'''''. همانجا؛ نيرنوري، همانجا.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-.  Shapur. Shahabazi. x/22.
-.       ذكاء، يحيي. «تاريخچة تغييرات و تحولات درفش و علامت دولت ايران از آغاز سدة سيزدهم هجري قمري تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.
-.  Shapur. Shahabazi. x/25- 26.
-.    ذكاء. همان. شمـ38، آذر 1344، ص 23.
-.    شهبازي، شاپور. 5/542؛ نيز:
-  Shapur. Shahabazi. x/26.
+== نویسنده مقاله ==
 بهارعلی فتحی
+[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
+[[رده:ارتباطات]]