استان کرمانشاه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۹

کرمانشاه، استانی در غرب کشور و به مرکزیت شهری به همین نام است.

این استان از شمال با استان کردستان، از شرق با استان همدان و از جنوب شرق با استان لرستان و از جنوب غرب با استان ایلام و از غرب با کشور عراق همسایه است^[۱]. استان کرمانشاه با مختصات جغرافیایی 41َ˚33 تا 17َ˚35 عرض شمالی و 24َ˚45 تا 06˚48 طول شرقی و وسعت 24641کم، 5/1 درصد از مساحت ایران را تشکیل می‌دهد^[۲]. این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 14 شهرستان، 29 بخش، 85 دهستان و 28 شهر است. شهرستان‌های استان کرمانشاه عبارتند از: اسلام‌آباد غرب، کرمانشاه، پاوه، جوانرود، صَحنه، قصر شیرین، گیلان غرب، هَرسین، ثلاث باباجانی، سُنْقُر، سَرِ پُلِ ذَهاب، کَنْگاوَر، روانسر و دالاهو (به مرکزیت کِرِند غربی)^[۳].

استان کرمانشاه، به لحاظ شکل ظاهری زمین به سه واحد کوه، دشت و تپه ماهور تقسیم می‌شود^[۴]:

کوه‌های استان که بخشی از ارتفاعات رشته جبال زاگرس هستند و مانند زاگرس جهت‌شان شمالی غرب ـ جنوب شرقی است. شاهو، پرآو، بیستون، دالاخانی و اَمرولِه بلندترین ارتفاعات استان کرمانشاه هستند که بیشتر آنها قله‌هایی به ارتفاع بیش از 3000م‌ دارند و مجموعه آنها زاگرس مرتفع را شکل می‌دهند؛ کوه سفید، دالاهو، قلعه قاضی، آتشگاه و ... که ارتفاع آنها از 2000 تا 3000م‌ است و بیشتر آنها از نواحی مرکزی استان دیده می‌شوند و به زاگرس چین خورده شهرت دارند؛ و بالاخره کوه‌های بازی دراز، آق داغ، دانه خشک و برخی دیگر که دارای ارتفاعی کمتر از 2000م‌ هستند و به تدریج و با کاهش ارتفاع به جلگه بین‌النهرین در کشور عراق منتهی می‌شوند. این کوه‌ها نیز جزیی از زاگرس چین خورده شناخته می‌شوند.
دشت‌های استان که به لحاظ ارتفاع به دو دسته تقسیم می‌شوند: الف. دشت‌هایی مرتفع مانند کُلیایی، ماهیدشت، سنجابی، کرمانشاه، بیونیژ، حسن آباد و دینِوَر که به لحاظ حاصلخیزی خاک و آب و هوای مناسب، از مناطق مساعد برای کشاورزی و دامپروری و حیات انسانی به شمار می‌آیند. دشت‌های کم ارتفاع مانند دشت ذُهاب، سومار و گیلان غرب که غالباً دارای شرایط مناسب برای کشاورزی هستند.
تپه ماهور که بخشی از ناهمواری‌های استان کرمانشاه هستند و در قسمت جنوب غربی استان واقع شده‌اند. تپه ماهورهای اطراف قصر شیرین و سومار از آن جمله‌اند.

استان کرمانشاه در زیرحوضه کرخه و زیرحوضه مرزی غرب (از حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان) قرار دارد. در این زیرحوضه‌ها رودخانه‌های متعددی جاری است که تعدادی از آنها مانند کِرِند، گاماسیاب، قَره سو، زیمَکان، تَنْگاب و... در پهنه جغرافیایی استان کرمانشاه قرار دارند^[۵].

استان کرمانشاه دارای دو ناحیه متفاوت آب و هوایی معتدل کوهستانی در ناحیه کوهستانی و گرم و نیمه خشک در ناحیه پست و کم ارتفاع است. متوسط بارندگی سالانه استان از 300 م‌م در نواحی پستِ نزدیک مرز عراق شروع می‌شود و به 800 م‌م در نواحی کوهستانی مرکز استان می‌رسد^[۶]. بخش عمده‌ای از پهنه استان کرمانشاه در منطقه زلزله‌خیز کشور با درجه‌بندی خطر خیلی بالا، خطر بالا و خطر متوسط قرار دارد^[۷]. گُسل صَحنه، گُسل مروارید، گُسل جنوب شهر کرمانشاه، گُسل روانسر، گُسل کِرِند از گُسل‌های فعّال و خطرناک در استان بوده‌اند که در یک‌صد سال اخیر موجب بروز زلزله‌هایی حتی با قدرت 7 درجه ریشتر شده‌اند^[۸].

استان کرمانشاه به دلیل آب و هوای نسبتاً مساعد و وجود امکانات طبیعی زیست انسانی، همواره از مناطق دارای جمعیت ساکن و نیز برخوردار از فرهنگ و مدنیت تاریخی در ایران بوده است. در منابع تاریخی و جغرافیایی به کرّات از آن با نام‌های بیت همبان، خورمهین، قرماسین یا قَرْمیسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و... یاد شده است^[۹].

حمدالله مستوفی، «شرح کرمانشاهان» را در باب دهم کتاب خود و در ذکر بقاع کردستان آورده و آن را شهری یاد کرده است که بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی آن را ساخت^[۱۰]. بارتولد کرمانشاهان را پایتخت کردستان ایران می‌داند که وَره ران (بهرام) چهارم پادشاه ساسانی آن را بنیاد نهاد، زیرا: «بهرام قبل از جلوس به سلطنت حکمران کرمان بود و بدین جهت لقب کرمانشاه داشت...»^[۱۱].

در زمان شاه عباس اول صفوی، کرمانشاهان و کَلْهُر یکی از ایالت‌های ایران بود. به هنگام حکمرانی کریمخان زند، کرمانشاه، دارالشوکت کرمانشاهان نام داشت. در دوره قاجار کرمانشاهان یکی از ولایت‌های ایران بود و در عصر پهلوی همراه با چند شهرستان دیگر در استانی به نام استان غرب جای گرفت و سپس همراه با ایلام، کردستان و همدان در محدوده استان پنجم قرارگرفت و بالاخره در 1339ش با نام تاریخی خود استان کرمانشاهان نامیده شد^[۱۲].

استان کرمانشاه به دلیل موقعیت مرزی خود، همواره برای کشور دارای اهمیت سیاسی و ارتباطی بوده است. اکنون نیز به احداث راه‌های ارتباطی میان این استان با استان‌های مجاور و نیز ارتباط زمینی با کشور عراق از طریق پایانه مرزی، بر اهمیت آن افزوده شده است. در جنگ‌های اول و دوم جهانی و نیز در جنگ عراق با ایران، صدمات و خسارات بسیاری بر این استان و مردم آن وارد آمد؛ اما در اندک زمانی پس از جنگ مرحله بازسازی ویرانه‌های ناشی از جنگ آغاز گردید و جمعیت مهاجر آن مجدداً به زادگاه خود بازگشتند. در 1375 جمعیت استان 1778525 تن بود که طبق پیش‌بینی‌ها در 1384 به 1938061 تن افزایش یافت^[۱۳].

استان کرمانشاه افزون بر جاذبه‌ها و زیبایی‌های طبیعی، به لحاظ داشتن آثار ارزشمند تاریخی قبل از اسلام و بعد از آن، برای گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی دارای اهمیت بوده است^[۱۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان کرمانشاه). چ1، تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384، ص1.
↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. چ2. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص47.
↑ دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1384.
↑ سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. جغرافیای استان کرمانشاه. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص 7- 5.
↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور. ج4: حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 19-17 و 60-59 و نقشه‌های ضمیمه.
↑ جغرافیای استان کرمانشاه. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 14-10.
↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). چ1. تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 45.
↑ جغرافیای استان کرمانشاه. تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 49.
↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ1. مشهد: آستان قدس رضوی، 1378، 240 و 241.
↑ مستوفی قزوینی، حمدالله. نزهۀالقلوب. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص163.
↑ بارتولد، و. تذکره جغرافیایی تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور. چ3. تهران: توس، 1372، ص 207 و 208.
↑ امیراحمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص70، 78، 81، 85، 89، 98.
↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 175 و 177.
↑ جغرافیای استان کرمانشاه. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 69-40.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

[1] سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان کرمانشاه). چ1، تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384، ص1.

[2] سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. چ2. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص47.

[3] دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1384.

[4] سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. جغرافیای استان کرمانشاه. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص 7- 5.

[5] سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور. ج4: حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 19-17 و 60-59 و نقشه‌های ضمیمه.

[6] جغرافیای استان کرمانشاه. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 14-10.

[7] سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). چ1. تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 45.

[8] جغرافیای استان کرمانشاه. تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 49.

[9] چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ1. مشهد: آستان قدس رضوی، 1378، 240 و 241.

[10] مستوفی قزوینی، حمدالله. نزهۀالقلوب. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص163.

[11] بارتولد، و. تذکره جغرافیایی تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور. چ3. تهران: توس، 1372، ص 207 و 208.

[12] امیراحمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص70، 78، 81، 85، 89، 98.

[13] مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 175 و 177.

[14] جغرافیای استان کرمانشاه. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 69-40.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''كرمانشاه،''' استاني در غرب كشور و به مركزيت شهري به همين نام (← كرمانشاه).
+[[کرمانشاه]]، استانی در غرب کشور و به مرکزیت شهری به همین نام است.
+[[پرونده:طاق بستان در استان کرمانشاه.jpg|بندانگشتی|طاق بستان در استان کرمانشاه، قابل بازیابی از<nowiki/>https://radmanminer.com/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87/]]
+این استان از شمال با استان کردستان، از شرق با [[استان همدان]] و از جنوب شرق با [[استان لرستان]] و از جنوب غرب با [[استان ایلام]] و از غرب با کشور عراق همسایه است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان کرمانشاه).''''' چ1، تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384، ص1.</ref>. [[استان کرمانشاه]] با مختصات جغرافیایی 41َ˚33 تا 17َ˚35 عرض شمالی و 24َ˚45 تا 06˚48 طول شرقی و وسعت 24641کم، 5/1 درصد از مساحت ایران را تشکیل می‌دهد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استان‌های ایران.''''' چ2. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص47.</ref>. این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 14 شهرستان، 29 بخش، 85 دهستان و 28 شهر است. شهرستان‌های استان کرمانشاه عبارتند از: اسلام‌آباد غرب، [[کرمانشاه]]، پاوه، جوانرود، صَحنه، قصر شیرین، گیلان غرب، هَرسین، ثلاث باباجانی، سُنْقُر، سَرِ پُلِ ذَهاب، کَنْگاوَر، روانسر و دالاهو (به مرکزیت کِرِند غربی)<ref>دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری.''''' تهران: وزارت کشور، 1384.</ref>.
-اين استان از شمال با استان كردستان، از شرق با استان همدان و از جنوب شرق با استان لرستان و از جنوب غرب با استان عيلام و از غرب با كشور عراق همسايه است.<sup>1</sup> استان كرمانشاه با مختصات جغرافيايي 41َ˚33 تا 17َ˚35 عرض شمالي و 24َ˚45 تا 06˚48 طول شرقي و وسعت 24641كم، 5/1 درصد از مساحت ايران را تشكيل مي‌دهد.<sup>2</sup> اين استان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري، داراي 14 شهرستان، 29 بخش، 85 دهستان و 28 شهر است. شهرستان‌هاي استان كرمانشاه عبارتند از: اسلام‌آباد غرب، كرمانشاه، پاوه، جوانرود، صَحنه، قصر شيرين، گيلان غرب، هَرسين، ثلاث باباجاني، سُنْقُر، سَرِ پُلِ ذَهاب، كَنْگاوَر، روانسر و دالاهو (به مركزيت كِرِند غربي).<sup>3</sup>
+استان کرمانشاه، به لحاظ شکل ظاهری زمین به سه واحد کوه، دشت و تپه ماهور تقسیم می‌شود<ref>سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان کرمانشاه.''''' چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص 7- 5.</ref>:
-استان كرمانشاه، به لحاظ شكل ظاهري زمين به سه واحد كوه، دشت و تپه ماهور تقسيم مي‌شود: <sup>4</sup>
+# کوه‌های استان که بخشی از ارتفاعات رشته جبال [[زاگرس]] هستند و مانند [[زاگرس]] جهت‌شان شمالی غرب ـ جنوب شرقی است. شاهو، پرآو، [[بیستون]]، دالاخانی و اَمرولِه بلندترین ارتفاعات استان کرمانشاه هستند که بیشتر آنها قله‌هایی به ارتفاع بیش از 3000م‌ دارند و مجموعه آنها [[زاگرس]] مرتفع را شکل می‌دهند؛ کوه سفید، دالاهو، قلعه قاضی، آتشگاه و ... که ارتفاع آنها از 2000 تا 3000م‌ است و بیشتر آنها از نواحی مرکزی استان دیده می‌شوند و به [[زاگرس]] چین خورده شهرت دارند؛ و بالاخره کوه‌های بازی دراز، آق داغ، دانه خشک و برخی دیگر که دارای ارتفاعی کمتر از 2000م‌ هستند و به تدریج و با کاهش ارتفاع به جلگه بین‌النهرین در کشور عراق منتهی می‌شوند. این کوه‌ها نیز جزیی از [[زاگرس]] چین خورده شناخته می‌شوند.
+# دشت‌های استان که به لحاظ ارتفاع به دو دسته تقسیم می‌شوند: الف. دشت‌هایی مرتفع مانند کُلیایی، ماهیدشت، سنجابی، کرمانشاه، بیونیژ، حسن آباد و دینِوَر که به لحاظ حاصلخیزی خاک و آب و هوای مناسب، از مناطق مساعد برای کشاورزی و دامپروری و حیات انسانی به شمار می‌آیند. دشت‌های کم ارتفاع مانند دشت ذُهاب، سومار و گیلان غرب که غالباً دارای شرایط مناسب برای کشاورزی هستند.
+# تپه ماهور که بخشی از ناهمواری‌های استان کرمانشاه هستند و در قسمت جنوب غربی استان واقع شده‌اند. تپه ماهورهای اطراف قصر شیرین و سومار از آن جمله‌اند.
-.  كوه‌هاي استان كه بخشي از ارتفاعات رشته جبال زاگرس هستند و مانند زاگرس جهت‌شان شمالي غرب ـ جنوب شرقي است. شاهو، پرآو، بيستون، دالاخاني و اَمرولِه بلندترين ارتفاعات استان كرمانشاه هستند كه بيشتر آنها قله‌هايي به ارتفاع بيش از 3000م‍ دارند و مجموعة آنها زاگرس مرتفع را شكل مي‌دهند؛ كوه سفيد، دالاهو، قلعه قاضي، آتشگاه و ... كه ارتفاع آنها از 2000 تا 3000م‍ است و بيشتر آنها از نواحي مركزي استان ديده مي‌شوند و به زاگرس چين خورده شهرت دارند؛ و بالاخره كوه‌هاي بازي دراز، آق داغ، دانه خشك و برخي ديگر كه داراي ارتفاعي كمتر از 2000م‍ هستند و به تدريج و با كاهش ارتفاع به جلگه بين‌النهرين در كشور عراق منتهي مي‌شوند. اين كوه‌ها نيز جزيي از زاگرس چين خورده شناخته مي‌شوند.
+استان کرمانشاه در زیرحوضه کرخه و زیرحوضه مرزی غرب (از حوضه آبریز [[خلیج فارس]] و دریای عمان) قرار دارد. در این زیرحوضه‌ها رودخانه‌های متعددی جاری است که تعدادی از آنها مانند کِرِند، گاماسیاب، قَره سو، زیمَکان، تَنْگاب و... در پهنه جغرافیایی استان کرمانشاه قرار دارند<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''. ج4: حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان. چ1. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 19-17 و 60-59 و نقشه‌های ضمیمه.</ref>.
-. دشت‌هاي استان كه به لحاظ ارتفاع به دو دسته تقسيم مي‌شوند: الف. دشت‌هايي مرتفع مانند كُليايي، ماهيدشت، سنجابي، كرمانشاه، بيونيژ، حسن آباد و دينِوَر كه به لحاظ حاصلخيزي خاك و آب و هواي مناسب، از مناطق مساعد براي كشاورزي و دامپروري و حيات انساني به شمار مي‌آيند. ب. دشت‌هاي كم ارتفاع مانند دشت ذُهاب، سومار و گيلان غرب كه غالباً داراي شرايط مناسب براي كشاورزي هستند.
+استان کرمانشاه دارای دو ناحیه متفاوت آب و هوایی معتدل کوهستانی در ناحیه کوهستانی و گرم و نیمه خشک در ناحیه پست و کم ارتفاع است. متوسط بارندگی سالانه استان از 300 م‌م در نواحی پستِ نزدیک مرز عراق شروع می‌شود و به 800 م‌م در نواحی کوهستانی مرکز استان می‌رسد<ref>'''''جغرافیای استان کرمانشاه.''''' تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 14-10.</ref>. بخش عمده‌ای از پهنه استان کرمانشاه در منطقه زلزله‌خیز کشور با درجه‌بندی خطر خیلی بالا، خطر بالا و خطر متوسط قرار دارد<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران).''''' چ1. تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 45.</ref>. گُسل صَحنه، گُسل مروارید، گُسل جنوب [[کرمانشاه|شهر کرمانشاه]]، گُسل روانسر، گُسل کِرِند از گُسل‌های فعّال و خطرناک در استان بوده‌اند که در یک‌صد سال اخیر موجب بروز زلزله‌هایی حتی با قدرت 7 درجه ریشتر شده‌اند<ref>'''''جغرافیای استان کرمانشاه.''''' تهران: سازمان نقشه برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 49.</ref>.
-. تپه ماهور كه بخشي از ناهمواري‌هاي استان كرمانشاه هستند و در قسمت جنوب غربي استان واقع شده‌اند. تپه ماهورهاي اطراف قصر شيرين و سومار از آن جمله‌اند.
+استان کرمانشاه به دلیل آب و هوای نسبتاً مساعد و وجود امکانات طبیعی زیست انسانی، همواره از مناطق دارای جمعیت ساکن و نیز برخوردار از فرهنگ و مدنیت تاریخی در ایران بوده است. در منابع تاریخی و جغرافیایی به کرّات از آن با نام‌های بیت همبان، خورمهین، قرماسین یا قَرْمیسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و... یاد شده است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور.''''' چ1. مشهد: آستان قدس رضوی، 1378، 240 و 241.</ref>.
-استان كرمانشاه در زيرحوضة كرخه و زيرحوضة مرزي غرب (از حوضة آبريز خليج فارس و درياي عمان) قرار دارد. در اين زيرحوضه‌ها رودخانه‌هاي متعددي جاري است كه تعدادي از آنها مانند كِرِند، گاماسياب، قَره سو، زيمَكان، تَنْگاب و... در پهنة جغرافيايي استان كرمانشاه قرار دارند.<sup>5</sup>
+[[حمدالله مستوفی]]، «شرح کرمانشاهان» را در باب دهم کتاب خود و در ذکر بقاع [[استان کردستان|کردستان]] آورده و آن را شهری یاد کرده است که بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی آن را ساخت<ref>مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزهۀالقلوب.''''' به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص163.</ref>. بارتولد کرمانشاهان را پایتخت [[استان کردستان|کردستان]] ایران می‌داند که وَره ران (بهرام) چهارم پادشاه [[ساسانیان|ساسانی]] آن را بنیاد نهاد، زیرا: «بهرام قبل از جلوس به سلطنت حکمران کرمان بود و بدین جهت لقب [[کرمانشاه]] داشت...»<ref>بارتولد، و. '''''تذکره جغرافیایی تاریخی ایران'''''. ترجمه حمزه سردادور. چ3. تهران: توس، 1372، ص 207 و 208.</ref>.
-استان كرمانشاه داراي دو ناحية متفاوت آب و هوايي معتدل كوهستاني در ناحية كوهستاني و گرم و نيمه خشك در ناحية پست و كم ارتفاع است. متوسط بارندگي سالانة استان از 300 مم‍ در نواحي پستِ نزديك مرز عراق شروع مي‌شود و به 800 مم‍ در نواحي كوهستاني مركز استان مي‌رسد.<sup>6</sup> بخش عمده‌اي از پهنة استان كرمانشاه در منطقة زلزله‌خيز كشور با درجه‌بندي خطر خيلي بالا، خطر بالا و خطر متوسط قرار دارد.<sup>7</sup> گُسل صَحنه، گُسل مرواريد، گُسل جنوب شهر كرمانشاه، گُسل روانسر، گُسل كِرِند از گُسل‌هاي فعّال و خطرناك در استان بوده‌اند كه در يك‌صد سال اخير موجب بروز زلزله‌هايي حتي با قدرت 7 درجه ريشتر شده‌اند.<sup>8</sup>
+در زمان [[عباس یکم صفوی|شاه عباس اول صفوی]]، کرمانشاهان و کَلْهُر یکی از ایالت‌های ایران بود. به هنگام حکمرانی [[کریم خان زند|کریمخان زند]]، کرمانشاه، دارالشوکت کرمانشاهان نام داشت. در [[قاجاریه|دوره قاجار]] کرمانشاهان یکی از ولایت‌های ایران بود و در [[سلسله پهلوی|عصر پهلوی]] همراه با چند شهرستان دیگر در استانی به نام استان غرب جای گرفت و سپس همراه با [[ایلام]]، [[استان کردستان|کردستان]] و [[همدان]] در محدوده استان پنجم قرارگرفت و بالاخره در 1339ش با نام تاریخی خود استان کرمانشاهان نامیده شد<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص70، 78، 81، 85، 89، 98.</ref>.
-استان كرمانشاه به دليل آب و هواي نسبتاً مساعد و وجود امكانات طبيعي زيست انساني، همواره از مناطق داراي جمعيت ساكن و نيز برخوردار از فرهنگ و مدنيت تاريخي در ايران بوده است. در منابع تاريخي و جغرافيايي به كرّات از آن با نام‌هاي بيت همبان، خورمهين، قرماسين يا قَرْميسين، كامبادان، كرماچان، كرماشان و... ياد شده است.<sup>9</sup>
+استان کرمانشاه به دلیل موقعیت مرزی خود، همواره برای کشور دارای اهمیت سیاسی و ارتباطی بوده است. اکنون نیز به احداث راه‌های ارتباطی میان این استان با استان‌های مجاور و نیز ارتباط زمینی با [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 کشور عراق] از طریق پایانه مرزی، بر اهمیت آن افزوده شده است. در [[جنگ جهانی اول|جنگ‌های اول و دوم جهانی]] و نیز در جنگ [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] با ایران، صدمات و خسارات بسیاری بر این استان و مردم آن وارد آمد؛ اما در اندک زمانی پس از جنگ مرحله بازسازی ویرانه‌های ناشی از جنگ آغاز گردید و جمعیت مهاجر آن مجدداً به زادگاه خود بازگشتند. در 1375 جمعیت استان 1778525 تن بود که طبق پیش‌بینی‌ها در 1384 به 1938061 تن افزایش یافت<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور.''''' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 175 و 177.</ref>.
-حمدالله مستوفي، «شرح كرمانشاهان» را در باب دهم كتاب خود و در ذكر بقاع كردستان آورده و آن را شهري ياد كرده است كه بهرام بن شاپور ذوالاكتاف ساساني آن را ساخت.<sup>10</sup> بارتولد كرمانشاهان را پايتخت كردستان ايران مي‌داند كه وَره ران (بهرام) چهارم پادشاه ساساني آن را بنياد نهاد، زيرا: «بهرام قبل از جلوس به سلطنت حكمران كرمان بود و بدين جهت لقب كرمانشاه داشت...».<sup>11</sup>
+استان کرمانشاه افزون بر جاذبه‌ها و زیبایی‌های طبیعی، به لحاظ داشتن آثار ارزشمند تاریخی قبل از [[اسلام]] و بعد از آن، برای گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی دارای اهمیت بوده است<ref>'''''جغرافیای استان کرمانشاه.''''' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 69-40.</ref>.
-در زمان شاه عباس اول صفوي، كرمانشاهان و كَلْهُر يكي از ايالت‌هاي ايران بود. به هنگام حكمراني كريمخان زند، كرمانشاه، دارالشوكت كرمانشاهان نام داشت. در دورة قاجار كرمانشاهان يكي از ولايت‌هاي ايران بود و در عصر پهلوي همراه با چند شهرستان ديگر در استاني به نام استان غرب جاي گرفت و سپس همراه با ايلام، كردستان و همدان در محدودة استان پنجم قرارگرفت و بالاخره در 1339ش با نام تاريخي خود استان كرمانشاهان ناميده شد.<sup>12</sup>
+== نیز نگاه کنید به ==
-استان كرمانشاه به دليل موقعيت مرزي خود، همواره براي كشور داراي اهميت سياسي و ارتباطي بوده است. اكنون نيز به احداث راه‌هاي ارتباطي ميان اين استان با استان‌هاي مجاور و نيز ارتباط زميني با كشور عراق از طريق پايانه مرزي، بر اهميت آن افزوده شده است. در جنگ‌هاي اول و دوم جهاني و نيز در جنگ عراق با ايران، صدمات و خسارات بسياري بر اين استان و مردم آن وارد آمد؛ اما در اندك زماني پس از جنگ مرحله بازسازي ويرانه‌هاي ناشي از جنگ آغاز گرديد و جمعيت مهاجر آن مجدداً به زادگاه خود بازگشتند. در 1375 جمعيت استان 1778525 تن بود كه طبق پيش‌بيني‌ها در 1384 به 1938061 تن افزايش يافت.<sup>13</sup>
+* [[استان همدان]]
+* [[استان لرستان]]
+* [[استان ایلام]]
-استان كرمانشاه افزون بر جاذبه‌ها و زيبايي‌هاي طبيعي، به لحاظ داشتن آثار ارزشمند تاريخي قبل از اسلام و بعد از آن، براي گردشگران و پژوهشگران داخلي و خارجي داراي اهميت بوده است.
+== مآخذ ==
+<references />
-'''مآخذ:'''
-.   سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مكاني''''' (استان كرمانشاه). چ1، تهران: سازمان نقشه برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1384، ص1.
-.   سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''اطلس راهنماي استان‌هاي ايران'''''. چ2. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص47.
-.   دفتر تقسيمات كشوري. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1384.
-.   سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان كرمانشاه'''''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص 7'''-''' 5.
-.   سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور'''''. ج4: حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان. چ1. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص 19-17 و 60-59 و نقشه‌هاي ضميمه.
-.   '''''جغرافياي استان كرمانشاه'''''. همان. ص 14-10.
-.   سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملي ايران)'''''. چ1. تهران: سازمان نقشه برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 45.
-.   '''''جغرافياي استان كرمانشاه'''''. همان. ص 49.
-.   ''چكنگي، عليرضا''. '''''فرهنگنامه تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ1. مشهد: آستان قدس رضوي، 1378، 240 و 241.
-.  مستوفي قزويني، حمدالله. '''''نزهۀالقلوب'''''. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، چ1، قزوين: حديث امروز، 1381، ص163.
-. بارتولد، و. '''''تذكره جغرافيايي تاريخي ايران'''''. ترجمه حمزه سردادور. چ3. تهران: توس، 1372، ص 207 و 208.
-. اميراحمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص70، 78، 81، 85، 89، 98.
-.  مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور)، 1382، ص 175 و 177.
-. '''''جغرافياي استان كرمانشاه'''''. همان. ص 69-40.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 غلامحسین تکمیل همایون
+[[رده:جغرافیا]]