مناجات نویسی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
مناجاتنویسی، مناجات سخنانی به نظم و نثر در بیان راز و نیاز با خداوند و پوزش و بازگشت از گناهان است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 2857.</ref>. در [[فارسی|زبان فارسی]]، معنی دعا، نیایش و مناجات با یکدیگر آمیختهاند. در متون ادب فارسی نیز گاه از مناجات به دعا تعبیر کردهاند. دعا و مناجات از نیازهای روحی بشر در طول تاریخ بوده است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 27 و 45.</ref>. در [[ایران باستان]]، موضوع دعا و مناجات از اهمیت خاصی برخوردار بود، چنان که بخشهایی از ''اوستا'' به نیایش اختصاص یافت<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص.43.</ref>. | مناجاتنویسی، مناجات سخنانی به نظم و نثر در بیان راز و نیاز با خداوند و پوزش و بازگشت از گناهان است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 2857.</ref>. در [[فارسی|زبان فارسی]]، معنی دعا، نیایش و مناجات با یکدیگر آمیختهاند. در متون ادب فارسی نیز گاه از مناجات به دعا تعبیر کردهاند. دعا و مناجات از نیازهای روحی بشر در طول تاریخ بوده است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 27 و 45.</ref>. در [[ایران باستان]]، موضوع دعا و مناجات از اهمیت خاصی برخوردار بود، چنان که بخشهایی از ''[[اوستا]]'' به نیایش اختصاص یافت<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص.43.</ref>. | ||
دین مبین اسلام در میدان وسیع مناجات بهترین دستورالعمل را به مؤمنان ابلاغ کرده است و کلام خداوند در [[قرآن|''قرآن'' کریم]] و سخنان پیامبر (ص) و امامان اطهار (ع) مؤید این معناست<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص. 47.</ref>. در ''[[قرآن]]''، آیات بسیاری خطاب بندگان با خداست. این گفتگوها و خطابها غالباً با الفاظ «رَبّ» و «رَبّنا» آغاز شدهاند<ref>شریفی اصفهانی، مهین. «فرهنگ نیایش در ''قرآن'' کریم»، '''''فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث'''''. دانشگاه الزهراء، س 1، ش 1 (بهار 1383)، ص 9.</ref>. در میان امامان شیعه، امام چهارم، [[امام زین العابدین(ع)|حضرت سجّاد (ع)]] دعاهای ارزشمندی به نام ''[[صحیفه سجادیه|صحیفه سجادیّه]]'' دارد<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 56.</ref>. [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|امیرالمؤمنان علی (ع)]] نیز سخنانی در مناجات دارد<ref>شیخ بهائی، بهاءالدین محمد. '''''کشکول''''' . ترجمه ابوالقاسم آیت الهی، تهران: توکا، 1357، ج.1، ص 446ـ 447.</ref>. از آن حضرت مناجاتهای منظوم هم دیده شده است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 58.</ref>. | دین مبین [[اسلام]] در میدان وسیع مناجات بهترین دستورالعمل را به مؤمنان ابلاغ کرده است و کلام خداوند در [[قرآن|''قرآن'' کریم]] و سخنان پیامبر (ص) و امامان اطهار (ع) مؤید این معناست<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص. 47.</ref>. در ''[[قرآن]]''، آیات بسیاری خطاب بندگان با خداست. این گفتگوها و خطابها غالباً با الفاظ «رَبّ» و «رَبّنا» آغاز شدهاند<ref>شریفی اصفهانی، مهین. «فرهنگ نیایش در ''قرآن'' کریم»، '''''فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث'''''. دانشگاه الزهراء، س 1، ش 1 (بهار 1383)، ص 9.</ref>. در میان امامان شیعه، امام چهارم، [[امام زین العابدین(ع)|حضرت سجّاد (ع)]] دعاهای ارزشمندی به نام ''[[صحیفه سجادیه|صحیفه سجادیّه]]'' دارد<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 56.</ref>. [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|امیرالمؤمنان علی (ع)]] نیز سخنانی در مناجات دارد<ref>شیخ بهائی، بهاءالدین محمد. '''''کشکول''''' . ترجمه ابوالقاسم آیت الهی، تهران: توکا، 1357، ج.1، ص 446ـ 447.</ref>. از آن حضرت مناجاتهای منظوم هم دیده شده است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 58.</ref>. | ||
در ادب فارسی، مناجات بیشتر یک موضوع ادبی و نه یک نوع ادبی به شمار میرود. در هر حال، ماهیت آن از دیدگاه ادبی، غنایی است. مناجات و ادعیه در ادبیات فارسی بیشتر منثور است. مناجات شعر گونه خواجه عبدالله انصاری(د 481ق / 1088م) بهترین نمونه مناجات است<ref> شمیسا، سیروس''. '''انواع''''' '''''ادبی'''''. تهران: فردوس، 1381، ج.9، ص 252.</ref>. مناجات خواجه عبدالله شامل بیش از 120 فراز: «الهی...» است. مانند الهی، عذر ما بپذیر و بر عیبهای ما مگیر<ref>ربانی، حامد. '''''مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاری'''''. تهران: گنجینه، بی تا، ص 2 و 5.</ref>. کمالالدین حسین خوارزمی (مق 840ق / 1436م) در شرحی که با نام ''جواهرالاسرار و زواهرالانوار'' بر [[مثنوی معنوی|''مثنوی'' مولوی]] نوشته است، مطالبی همراه با شعر در مناجات با خداوند دارد<ref>خوارزمی، حسین. '''''جواهرالاسرار و زواهر الانوار'''''. به کوشش محمدجواد شریعت، اصفهان: مشعل، 1360، ج 1، ص 9.</ref>. از آغاز سرایش شعر فارسی تا سده 8ق مناجاتهای منظومی در [[شعر فارسی]]، به ویژه در سرودههای شاعران عارف وجود دارد. بیشترین این مناجاتها در قالب مثنوی است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 83 و 100.</ref>. از [[رودکی]] شاعر مشهور (سده 4ق) بیتی در مناجات به بحر هزج مسدس بازمانده است. ابوشکور بلخی | در ادب فارسی، مناجات بیشتر یک موضوع ادبی و نه یک نوع ادبی به شمار میرود. در هر حال، ماهیت آن از دیدگاه ادبی، غنایی است. مناجات و ادعیه در ادبیات فارسی بیشتر منثور است. مناجات شعر گونه خواجه عبدالله انصاری(د 481ق / 1088م) بهترین نمونه مناجات است<ref> شمیسا، سیروس''. '''انواع''''' '''''ادبی'''''. تهران: فردوس، 1381، ج.9، ص 252.</ref>. مناجات خواجه عبدالله شامل بیش از 120 فراز: «الهی...» است. مانند الهی، عذر ما بپذیر و بر عیبهای ما مگیر<ref>ربانی، حامد. '''''مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاری'''''. تهران: گنجینه، بی تا، ص 2 و 5.</ref>. کمالالدین حسین خوارزمی (مق 840ق / 1436م) در شرحی که با نام ''جواهرالاسرار و زواهرالانوار'' بر [[مثنوی معنوی|''مثنوی'' مولوی]] نوشته است، مطالبی همراه با شعر در مناجات با خداوند دارد<ref>خوارزمی، حسین. '''''جواهرالاسرار و زواهر الانوار'''''. به کوشش محمدجواد شریعت، اصفهان: مشعل، 1360، ج 1، ص 9.</ref>. از آغاز سرایش [[شعر فارسی]] تا سده 8ق مناجاتهای منظومی در [[شعر فارسی]]، به ویژه در سرودههای شاعران عارف وجود دارد. بیشترین این مناجاتها در قالب مثنوی است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 83 و 100.</ref>. از [[رودکی]] شاعر مشهور (سده 4ق) بیتی در مناجات به بحر هزج مسدس بازمانده است. ابوشکور بلخی (سده 4ق) و [[دقیقی|ابومنصور دقیقی طوسی]] (سده 4ق) شاعران متقدم نیز ابیاتی در نیایش خداوند سرودهاند<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 101.</ref>. [[فردوسی|ابوالقاسم فردوسی]] (د 411 یا 416ق / 1020 یا 1025م) هم در میان داستانهای ''[[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]]''، 160 بیت به نیایش اختصاص داده است. زبان نیایش شاعر در این داستانها ساده و صمیمی است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی.''''' یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 103 و 105.</ref>. | ||
در منظومه ''ویس و رامین'' از فخرالدین اسعد گرگانی | در منظومه ''[[ویس و رامین]]'' از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] (سده 5ق) هم دو مناجات وجود دارد<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 107.</ref>. [[ناصر خسرو|ناصرخسرو قبادیانی]](د 481ق / 1088م) نیز در پایان مثنوی ''روشنایی نامه'' که منسوب بدوست، یک مثنوی کوتاه در مناجات سروده است. زبان او در این مناجات ساده و صمیمی است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص.110-111.</ref>. بخشی از رباعیات منسوب به [[ابوسعید ابوالخیر|شیخ ابوسعید ابوالخیر]] (د 440ق / 1048م) را نیز دعا تشکیل میدهد<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 208.</ref>. به [[باباطاهر همدانی]] (د ح 410ق / 1019م) نیز رباعیات اندکی در مناجات نسبت دادهاند<ref>مقصود، جواد. ''شرح '''احوال و آثار دوبیتیهای باباطاهر عریان'''''. تهران: انجمن آثار ملی، بی تا، 1384، ص 184.</ref>. [[سنایی غزنوی|سنایی]] (د 353ق / 964م) هم مناجاتی در 214 بیت و در قالب مثنوی در ''[[حديقه الحقیقه|حدیقه الحقیقه]]، سناییآباد'' و ''طریقالتحقیق'' دارد. زبان نیایش [[سنایی غزنوی|سنایی]] ساده است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 111ـ 113.</ref>. برای نخستین بار، [[نظامی گنجوی]] (د 614ق / 1217م) نیز در آغاز ''[[مخزن الاسرار|مخزنالاسرار]]، [[خسرو و شیرین]]، [[لیلی و مجنون|لیلی و مجنون]]، [[هفت پیکر]]'' و ''[[اسکندرنامه]]'' خود مناجاتهایی بلند و مستقل آورده است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 116 ـ 132.</ref>. در ''[[شرف نامه|شرفنامه]]'' او هم مناجاتی ضبط شده است<ref>نظامی گنجوی، الیاس. '''''شرفنامه'''''. به کوشش حسن وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان، 1316، ص11.</ref>. | ||
[[عطار نیشابوری|فریدالدین عطار نیشابوری]] (د 618ق / 1221م) بیش از شاعران دیگر به مناجات پرداخته است. او در چند قصیده و در مثنویهای ''[[منطق الطیر|منطقالطیر]]، [[الهی نامه|الهینامه]]، [[اسرارنامه]]'' و ''مصیبتنامه'' و همچنین در رباعی ''[[مختارنامه]]'' ابیاتی در مناجات دارد<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 134 ـ 135، 182 و 206.</ref>. [[سعدی|سعدی شیرازی]] (د 691 یا 694ق / 1292 یا 1295م) در پایان ''[[بوستان سعدی|بوستان]]'' مناجاتی آورده است. کلام وی در نیایش صمیمی و زبانش بدون تکلف است. وی همچنین قصیدهای در توحید خداوند ومدح رسول (ص) دارد. اوحدی مراغهای (د 738ق / 1337م) در مثنویهای خود و انوری ابیوردی | [[عطار نیشابوری|فریدالدین عطار نیشابوری]] (د 618ق / 1221م) بیش از شاعران دیگر به مناجات پرداخته است. او در چند قصیده و در مثنویهای ''[[منطق الطیر|منطقالطیر]]، [[الهی نامه|الهینامه]]، [[اسرارنامه]]'' و ''مصیبتنامه'' و همچنین در رباعی ''[[مختارنامه]]'' ابیاتی در مناجات دارد<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 134 ـ 135، 182 و 206.</ref>. [[سعدی|سعدی شیرازی]] (د 691 یا 694ق / 1292 یا 1295م) در پایان ''[[بوستان سعدی|بوستان]]'' مناجاتی آورده است. کلام وی در نیایش صمیمی و زبانش بدون تکلف است. وی همچنین قصیدهای در توحید خداوند ومدح رسول (ص) دارد. اوحدی مراغهای (د 738ق / 1337م) در مثنویهای خود و [[انوری|انوری ابیوردی]] (د 587ق / 1191م) و کمالالدین اسماعیل اصفهانی (د 635ق / 1238م) نیز مناجات و نیایشهایی ساده و بی تکلّف دارند<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 162، 178 ـ 180.</ref>. از [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]] (د 688ق / 1289م) دو قصیده باقی مانده است. زبان او در این قصاید پیچیده و عاری از سادگی است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 186 ـ 187.</ref>. در دیوان کبیر [[مولوی، جلال الدین محمد|جلالالدین محمد مولوی]] (د 672ق / 1273م)، پنج غزل در نیایش با خداوند دیده میشود. این غزلها شامل موسیقی کلام، تصویرهای زیبا و زبان ساده و بی تکلف است<ref>ملک ثابت، مهدی. '''''بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی'''''. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 199 ـ 200.</ref>. جز شاعران و عرفای یاد شده در آثار نظم و نثر بزرگان دیگر نیز مناجاتهایی وجود دارد. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[شعر فارسی]] | |||
* [[فارسی]] | |||
* [[منطق الطیر|منطقالطیر]] | |||
* [[الهی نامه|الهینامه]] | |||
* [[اسرارنامه]] | |||
* [[مختارنامه]] | |||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | |||
[[رده:ادبیات]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۹
مناجاتنویسی، مناجات سخنانی به نظم و نثر در بیان راز و نیاز با خداوند و پوزش و بازگشت از گناهان است[۱]. در زبان فارسی، معنی دعا، نیایش و مناجات با یکدیگر آمیختهاند. در متون ادب فارسی نیز گاه از مناجات به دعا تعبیر کردهاند. دعا و مناجات از نیازهای روحی بشر در طول تاریخ بوده است[۲]. در ایران باستان، موضوع دعا و مناجات از اهمیت خاصی برخوردار بود، چنان که بخشهایی از اوستا به نیایش اختصاص یافت[۳].
دین مبین اسلام در میدان وسیع مناجات بهترین دستورالعمل را به مؤمنان ابلاغ کرده است و کلام خداوند در قرآن کریم و سخنان پیامبر (ص) و امامان اطهار (ع) مؤید این معناست[۴]. در قرآن، آیات بسیاری خطاب بندگان با خداست. این گفتگوها و خطابها غالباً با الفاظ «رَبّ» و «رَبّنا» آغاز شدهاند[۵]. در میان امامان شیعه، امام چهارم، حضرت سجّاد (ع) دعاهای ارزشمندی به نام صحیفه سجادیّه دارد[۶]. امیرالمؤمنان علی (ع) نیز سخنانی در مناجات دارد[۷]. از آن حضرت مناجاتهای منظوم هم دیده شده است[۸].
در ادب فارسی، مناجات بیشتر یک موضوع ادبی و نه یک نوع ادبی به شمار میرود. در هر حال، ماهیت آن از دیدگاه ادبی، غنایی است. مناجات و ادعیه در ادبیات فارسی بیشتر منثور است. مناجات شعر گونه خواجه عبدالله انصاری(د 481ق / 1088م) بهترین نمونه مناجات است[۹]. مناجات خواجه عبدالله شامل بیش از 120 فراز: «الهی...» است. مانند الهی، عذر ما بپذیر و بر عیبهای ما مگیر[۱۰]. کمالالدین حسین خوارزمی (مق 840ق / 1436م) در شرحی که با نام جواهرالاسرار و زواهرالانوار بر مثنوی مولوی نوشته است، مطالبی همراه با شعر در مناجات با خداوند دارد[۱۱]. از آغاز سرایش شعر فارسی تا سده 8ق مناجاتهای منظومی در شعر فارسی، به ویژه در سرودههای شاعران عارف وجود دارد. بیشترین این مناجاتها در قالب مثنوی است[۱۲]. از رودکی شاعر مشهور (سده 4ق) بیتی در مناجات به بحر هزج مسدس بازمانده است. ابوشکور بلخی (سده 4ق) و ابومنصور دقیقی طوسی (سده 4ق) شاعران متقدم نیز ابیاتی در نیایش خداوند سرودهاند[۱۳]. ابوالقاسم فردوسی (د 411 یا 416ق / 1020 یا 1025م) هم در میان داستانهای شاهنامه، 160 بیت به نیایش اختصاص داده است. زبان نیایش شاعر در این داستانها ساده و صمیمی است[۱۴].
در منظومه ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی (سده 5ق) هم دو مناجات وجود دارد[۱۵]. ناصرخسرو قبادیانی(د 481ق / 1088م) نیز در پایان مثنوی روشنایی نامه که منسوب بدوست، یک مثنوی کوتاه در مناجات سروده است. زبان او در این مناجات ساده و صمیمی است[۱۶]. بخشی از رباعیات منسوب به شیخ ابوسعید ابوالخیر (د 440ق / 1048م) را نیز دعا تشکیل میدهد[۱۷]. به باباطاهر همدانی (د ح 410ق / 1019م) نیز رباعیات اندکی در مناجات نسبت دادهاند[۱۸]. سنایی (د 353ق / 964م) هم مناجاتی در 214 بیت و در قالب مثنوی در حدیقه الحقیقه، سناییآباد و طریقالتحقیق دارد. زبان نیایش سنایی ساده است[۱۹]. برای نخستین بار، نظامی گنجوی (د 614ق / 1217م) نیز در آغاز مخزنالاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه خود مناجاتهایی بلند و مستقل آورده است[۲۰]. در شرفنامه او هم مناجاتی ضبط شده است[۲۱].
فریدالدین عطار نیشابوری (د 618ق / 1221م) بیش از شاعران دیگر به مناجات پرداخته است. او در چند قصیده و در مثنویهای منطقالطیر، الهینامه، اسرارنامه و مصیبتنامه و همچنین در رباعی مختارنامه ابیاتی در مناجات دارد[۲۲]. سعدی شیرازی (د 691 یا 694ق / 1292 یا 1295م) در پایان بوستان مناجاتی آورده است. کلام وی در نیایش صمیمی و زبانش بدون تکلف است. وی همچنین قصیدهای در توحید خداوند ومدح رسول (ص) دارد. اوحدی مراغهای (د 738ق / 1337م) در مثنویهای خود و انوری ابیوردی (د 587ق / 1191م) و کمالالدین اسماعیل اصفهانی (د 635ق / 1238م) نیز مناجات و نیایشهایی ساده و بی تکلّف دارند[۲۳]. از فخرالدین عراقی (د 688ق / 1289م) دو قصیده باقی مانده است. زبان او در این قصاید پیچیده و عاری از سادگی است[۲۴]. در دیوان کبیر جلالالدین محمد مولوی (د 672ق / 1273م)، پنج غزل در نیایش با خداوند دیده میشود. این غزلها شامل موسیقی کلام، تصویرهای زیبا و زبان ساده و بی تکلف است[۲۵]. جز شاعران و عرفای یاد شده در آثار نظم و نثر بزرگان دیگر نیز مناجاتهایی وجود دارد.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 2857.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 27 و 45.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص.43.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص. 47.
- ↑ شریفی اصفهانی، مهین. «فرهنگ نیایش در قرآن کریم»، فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث. دانشگاه الزهراء، س 1، ش 1 (بهار 1383)، ص 9.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 56.
- ↑ شیخ بهائی، بهاءالدین محمد. کشکول . ترجمه ابوالقاسم آیت الهی، تهران: توکا، 1357، ج.1، ص 446ـ 447.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 58.
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی. تهران: فردوس، 1381، ج.9، ص 252.
- ↑ ربانی، حامد. مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاری. تهران: گنجینه، بی تا، ص 2 و 5.
- ↑ خوارزمی، حسین. جواهرالاسرار و زواهر الانوار. به کوشش محمدجواد شریعت، اصفهان: مشعل، 1360، ج 1، ص 9.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 83 و 100.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 101.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 103 و 105.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 107.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص.110-111.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 208.
- ↑ مقصود، جواد. شرح احوال و آثار دوبیتیهای باباطاهر عریان. تهران: انجمن آثار ملی، بی تا، 1384، ص 184.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 111ـ 113.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 116 ـ 132.
- ↑ نظامی گنجوی، الیاس. شرفنامه. به کوشش حسن وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان، 1316، ص11.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 134 ـ 135، 182 و 206.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 162، 178 ـ 180.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 186 ـ 187.
- ↑ ملک ثابت، مهدی. بررسی و تحلیل مناجاتهای منظوم فارسی. یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول، 1381، ج.1، ص 199 ـ 200.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر