قوم کُرد: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۳

کُرد، از اقوام ایرانی پراکنده در ایران، عراق، ترکیه و چند کشور دیگر.

معانی و وجه تسمیه

فرهنگ‌های فارسی واژه کُرد را بیابانگرد، چوپان، گوسفندچران و چادرنشین و بدوی معنا کرده‌اند^[۱]. برخی واژه کُرد را مأخوذ از واژه گُرد فارسی و به معنای دلیر و پهلوان آورده‌اند. بر اساس داستان‌های شاهنانه 400 جوانی که از بیم کشته شدن، از دست ضحاک گریخته و به کوهستان‌ها و بیابان پناه برده بودند، کٌرد (= فراری و کوه‌نشین) نامیده شدند^[۲]^[۱]^[۳].

اصل و نسب و خاستگاه

برخی اصل و نسب کردها را همان 400 جوان ایرانی که از دست ضحاک به کوهستان گریخته بودند، دانسته‌اند^[۲]^[۴]. منابع تاریخی دوره اسلامی نیز کردها را ایرانی‌الاصل و از نسل کُرد بن اسفندیار بن منوچهر دانسته‌اند^[۵]. در این باره نظرات دیگری هم وجود دارد: مثلاً برخی کردها را اصلاً عرب می‌دانند و ادعای خود را با روایت داستان‌هایی بر مبنای فقه‌اللغه عامیانه توجیه می‌کنند^[۶]^[۷].

تقریباً همه منابعی که به شناسایی تاریخ کهن کردها پرداخته‌اند، کوهستان‌های زاگرس و سرزمین‌های اطراف آن را از نخستین خاستگاه کردها عنوان کرده‌اند. بنابراین پژوهشگران برای شناسایی خاستگاه نخستین کردها به توصیف تاریخ حکومت‌های باستانی سده‌های پیش از میلاد مانند سومر، اکد، آشور و بابل و... می‌پردازند که مناطق مختلف و مردم بومی سرزمین‌های زاگرس را زیر سلطه خود داشتند. مثلاً چون در کتیبه سومری که قدمتی در حدود 2000 سال قبل از میلاد دارد از اقوامی به نام کَرْدَکَ یا قَرْدَکَ، ساکن سرزمین‌های جنوب دریاچه وان، نام برده شده است، پژوهشگران این اقوام را اصل و نسب کردها و سرزمین آن‌ها را خاستگاه نخستینشان دانسته‌اند^[۸]. همچنین استرابو، به نواحی اطراف دجله که محل سکونت گروه‌هایی موسوم به کردوئن (گردوئن) کرد وفی بود، اشاره می‌کند. برخی پژوهشگران کردشناس کردوئن (گردوئن) یا کرد وفی‌ها را همان کردها دانسته‌اند^[۹]. رشید یاسمی‌بارد همه نظراتی که درباره اصل و منشاء کردها وجود دارد، خود نظر تازه‌ای ارائه می‌کند. همو می‌نویسد: در زمان‌های کهن در ناحیه «جزیره ابن عمر» کنونی منطقه‌ای به نام «قِرْدو» وجود داشت. طوایف ماد و پارس به آن منطقه مهاجرت کردند و آن‌جا را تحت تصرف خود درآوردند و بومیان منطقه زیر نفوذ آن‌ها قرار گرفتند. از این‌رو طوایف ماد و پارس به نام آن محل قِردو (کِردو) یا کٌرد نامیده‌ شدند^[۱۰].

پیشینه تاریخی

آن‌چه درباره پیشینه تاریخی کردها در دوره پیش از ورود اسلام به ایران وجود دارد، نظراتی است که به خاستگاه و اصل و نسب آن‌ها اشاره می‌کند، که قسمت‌هایی از آن‌ آورده شد. بنابراین می‌توان پیشینه تاریخی کردها را از زمانی که نامشان به صورت «اکراد» در متون تاریخی دوره اسلامی ذکر شد، دانست.

براساس متون تاریخی اعراب در 16ق/637م با فتح تکریت و حلوان به سرزمین کردها دست یافتند^[۱۱]. کردها در سال‌های نخست فتوحات اسلامی بارها بر اعراب شوریدند و خواهان تشکیل حکومت مستقل کرد بودند. شورش‌های استقلال‌ طلبانه کردها غالباً سرکوب می‌شد. کردها در زمان‌های منصور و المعتصم عباسی شورش‌های زیادی به پاکردند. همچنین آن‌ها در زمان قیام یعقوب‌ لیث صفاری وی را در لشکرکشی به بغداد یاری رساندند^[۱۲]. نهایتاً کردها توانستند در 348ق به سرکردگی حسنویه بن حسین و به یاری آل‌بویه در سر ماج بیستون حکومتی مستقل بنا نهند. حکومت کردان حسنویه با کشته شدن بدر بن حسنویه در 405ق از میان رفت. در زمان زمامداری سلجوقیان سرزمین‌های کردنشین جزء قلمرو سلجوقیان شد و تمام امارت‌های کرد که در دوره‌های پیشین اندک استقلالی به دست آورده بودند از میان رفتند. در زمان سلجوقیان استان کردستان به مرکزیت بهار به رسمیت شناخته شد^[۱۳]. چون صلاح‌الدین ایوبی مؤسس و فرمانروای سلسه ایوبیان از کردان طایفه روادی بود، در دروه حکومت ایوبیان کردها باز هم به امارت رسیدند و در امور حکومت دخالت داده شدند^[۱۴]^[۱۵].

در دوره‌های حکومت خوارزمشاهیان و ایلخانیان کردستان عرصه تاخت و تاز مغول‌ها بود. چون کردها از این حکومت‌ها تبعیت نکردند، شمار زیادی از آن‌ها در سال‌های مختلف کشته شدند. در زمان حکومت صفویان، کردستان تا 3 قرن عرصه تاخت و تاز و جنگ میان پادشاهان صفوی و سلاطین عثمانی بود. کردها در زمان نادرشاه افشار زمانی به یاری او می‌شتافتند و زمانی از فرمان او سر می‌تافتند. از این‌رو بسیاری از گروه‌های کرد مانند کردهای چَمُشْگِزَکْ (که بعدها به زعفرانلو معروف شدند) به نواحی شمالِ شرق و خراسان کوچانده شدند^[۱۶].

زند را یکی از طایفه‌های مهم کرد به شمار آورده‌اند. کریم‌خان زند با پشتیبانی چند طایفه کرد حکومت زندیه را تأسیس کرد. در زمان کریم‌خان زند چند طایفه کرد به شیراز مهاجرت کردند^[۱۷]^[۱۸].

در دوره قاجار معاهده 1346ق/1847م موسوم به ارزروم، ذهاب کردستان به دو قسمت ایرانی و عثمانی تقسیم شد و سلیمانیه به ترک‌ها رسید.

با آغاز قرن بیستم بحث تحدید مرزها بین دولت‌های ترکیه، عراق و ایران مطرح شد. از این‌رو در 1925م موصل به عراق واگذار شد و طی کنفرانس‌های سور و لوزان، صاحب منصبان کُرد متصدی پست‌های فرمانداری و ریاست دادگستری شدند و در سراسر سرزمین کردستان زبان رسمی تمام ادارات کردی شد.

در دوره حکومت پهلوی کشورهای سوریه، لبنان، فلسطین، اردن و عراق از داخل امپراتوری عثمانی تأسیس شدند و نظام سلطنتی امپراتوری عثمانی برچیده شد و از بقایای آن کشور ترکیه به وجود آمد. از این جهت کردها درسرزمین‌های قطعه قطعه شده و زیر سلطه چندین دولت کوچک و بزرگ قرار گرفتند. در این دوره کردهای زیادی در جنبش‌های استقلال‌طلبانه شرکت کردند. کردها اتحادیه‌های بومی کُرد را در این دوره تشکیل دادند. در 1927م کردها اتحادیه ملی «خوی‌بون= استقلال) را به فرماندهی احسان نوری پاشا تأسیس کردند. تلاش برای استقلال نهایتاً در 1946م/1325ش نتیجه داد. جمهوری خودمختار کرد به رهبری قاضی محمد در مهاباد تشکیل شد. این دولت مستقل کرد به وسیله کمک‌های دولت‌های خارجی از جمله اتحاد جماهیر شوروی سابق تأسیس شد. حکومت‌ پهلوی برای مقابله با این جمهوری خودمختار با تأسیس شرکت تولید نفت توسط روس‌ها در ایران، منافع دولت شوروی را تأمین کرد. از این‌رو حمایت شوروی از جمهوری مهاباد سلب شد و دولت کرد خودمختار در همان سال سقوط کرد^[۱۹]^[۲۰]^[۲۱].

پس از سقوط جمهوری خودمختار کرد تا وقوع انقلاب اسلامی و برچیده‌ شدن حکومت پهلوی کردستان تقریباً در آرامش نسبی بود. با شروع انقلاب اسلامی و شروع جنگ ایران و عراق، احزاب خودمختار فراوانی در کردستان تشکیل شد. مانند حزب دموکرات کردستان عراق به رهبری بارزانی که علیه دولت بغداد مبارزه می‌کرد و احزات دموکرات کردستان ایران، کومله، اتحادیه میهنی کردستان که مبارزات خود را در جهت ایجاد دولت مستقل از سرگرفتند. از این‌رو کردستان عرصه جنگ و درگیری‌ میان ایران و عراق و احزاب کرد موافق و مخالف این دولت‌ها شد. از وقایع مهم دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد، کشتار روستائیان کرد حلبچه است. در روزهای پایانی جنگ ایران و عراق دولت عراق برای سرکوب کردهای روستایی شمال کشورش با بمباران شیمیایی قتل عام کرد.

در 1997م ارتش ترکیه به کردهای خاک خود و حمله و آن‌ها را سرکوب کرد. در 1998-1997م اختلاف آمریکا و عراق به اوج خود رسید و دولت عراق با کارشکنی در فعالیت‌های کمیته نظارت سازمان ملل بر خلع سلاح عراق کارشکنی کرد. از این‌رو آمریکا و برخی دولت‌های اروپایی برای از میان برداشتن رژیم صدام حسین در عراق مصمم شدند. آمریکا با اجرای قانون «آزادسازی عراق» که در اکتبر 1998م به تصویب سنای آمریکا رسید کمک‌های مالی و نظامی فراوانی در اختیار احزاب کٌرد مخالف دولت عراق قرار داد. رهبران دو گروه کُرد عراق یعنی اتحادیه میهنی کردستان و حزب دموکرات کردستان به آمریکا دعوت شدند و برای اداره شمال عراق به دست کردها با آمریکا به توافق رسیدند^[۲۲].

پراکندگی و تقسیم‌بندی قومی

کردها امروزه میان سرزمین‌های چند کشور مانند ایران، ترکیه، عراق، ارمنستان، سوریه، اردن، لبنان و... پراکنده هستند. کردهای ایران اکثراً در مناطق غرب کشور در استان‌های کردستان آذربایجان غربی، کرمانشاه و نیز خراسان در شرق ایران سکونت دارند. کردهای خراسان از زمان شاه تهماسب صفوی و نادرشاه افشار از کردستان به این نواحی کوچانده شدند^[۲۳].

کردها به چندین گروه و شاخه تقسیم می‌شوند. شرفنامه کردها را به چهار شاخه بزرگ کرمانج، لر، کلهر، گوران تقسیم می‌کند. که در نواحی دریاچه وان، ولایت، اردلان، شمال غربی و جنوبی کرمانشاه به سر می‌برند^[۲۴].

سون(soane) نیز کردها را به گروه‌های عشایر کردستان مرکزی یا ترکیه (شامل هکاری، بتلیس و عشایر کرد ارمنستان)، عشایر کردستان جنوبی یا عراق (شامل بابان و همه‌وند) و عشایر کردستان ایران (شامل مُکری، بنی‌اردلان، جاف و کلهر) تقسیم می‌کند. هر کدام از این گروه‌ها به شاخه‌ها و تیره و طوایف متعددی تقسیم می‌شوند که نهایتاً قوم کرد را تشکیل می‌دهند^[۲۵].

جمعیت

از آن‌جا که در سرشماری نفوس کردها را از سایر اقوام کشورهای محل سکونتشان جداگانه محاسبه نمی‌کنند، برآورد شمار جمعیت آن‌ها بسیار دشوار است. همچنین شناسایی کردها با ملاک‌ها و ضوابط موجود امری ناقص و سطحی است. یعنی نمی‌توانیم فقط مردمی را که کردی صحبت می‌کنند یا آن‌هایی که اصلاً نمی‌توانند ترکی صحبت کنند را کرد بدانیم. بنابراین به نظر دانشمندان بایستی تعریف صحیحی از کرد ارائه شود تا بعد شمار جمعیت آن‌ها تخمین زده شود. در هر حال براساس سرشماری نتایج تفصیلی کشورهای ترکیه، عراق و ایران در 1975م، جمعیت کردها به ترتیب 5/6، 5/2، 8/5 میلیون نفر برآورد شده است^[۲۶].

سوریه نیز در 1975م 600/000 نفر کرد داشته است. دایره المعارف بریتانیکا در 2004م جمعیت کردهای سه کشور ترکیه، عراق و ایران را 15 میلیون نفر گزارش کرده است^[۲۷].

مذهب

به گزارش منابع متعدد کردها پیش از اسلام مانند دیگر ایرانیان پیرو آئین زرتشت بودند. پس از ورود اسلام به ایران مسلمان شدند. اکثر کردها سنی شافعی هستند. به غیر از اسلام طریقت‌های صوفیگری بسیاری در سرزمین‌ کردستان به وجود آمده است که پیروان زیادی دارند. این طریقت‌ها براساس اصولی عامه‌پسند بنا شده‌اند و اکثر پیروان آن‌ها گروه‌های صنعتگر، کشاورز و بی‌سواد‌های روستایی هستند. برخی پژوهشگران رواج این طریقت‌ها را در کردستان از سده 6ق به بعد دانسته‌اند. طریقت‌های قادریه^*، نقشبندیه^*، اهل حق^* و یزیدی‌ها^* از جمله مهم‌ترین فرق مذهبی کردستان است^[۲۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ معین، محمد. برهان قاطع. 3/1615، فرهنگ معین. 3/2938.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ فردوسی. شاهنامه. به کوشش برتلس، مسکو: 19، ص 1/53.
↑ نیکیتین، و، کرد و کردستان. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص65.
↑ دینوری، ابوحنیفه. اخبار الطوال. ترجمه صادق نشأت، تهران: 1346، ص5.
↑ مسعودی، علی بن حسین. التنبیه و الاشراف. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص84.
↑ مسعودی، علی بن حسین. التنبیه و الاشراف. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص85.
↑ دهخدا، ذیل «کُرد».
↑ Encyclopedia of Islam,. New edition, Vol v , "kurd , Kurdistan", p , 447.
↑ Strabo, The Geography of strabo, tr, Horace Leonard Jones, London, 1966, vol, VII, 231
↑ یاسمی، رشید. کرد و پیوستگی‌ نژادی و تاریخی او. تهران: 1363، ص94-95.
↑ مسعودی. مروج الذهب. ج1/676.
↑ ابن‌اثیر. الکامل. به کوشش ، مصر: ، ج7/264.
↑ ابن‌اثیر. الکامل. به کوشش ، مصر: ، 10/374، ص377-426.
↑ ابن‌اثیر. الکامل. به کوشش ، مصر: ، ص377-426. 11/34.
↑ بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.
↑ EI², V/ 455- 458.
↑ EI², V/ 461
↑ بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.424.
↑ ایگلتون، ویلیام جونیر. جمهوری 1946 کردستان. ترجمه سید محمد صمدی، آکسفورد: 1963م، سراسر کتاب.
↑ احمدی، حمید. قومیت و قوم‌گرایی در ایران. تهران: 1378، ص339.
↑ EI¹ / V / 461
↑ احمدی، حمید. قومیت و قوم‌گرایی در ایران. تهران: 1378، ص308-317.
↑ بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص424-425.
↑ بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص23-24.
↑ نیکیتین، واسیلی. کرد و کردستان. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص344-377.
↑ برویین‌سن، مارتین‌وان. جامعه‌شناسی مردم کرد. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1378، ص25-27.
↑ Britanica, 2004.
↑ ادموندز، سیسیل‌جی. کردها، ترک‌ها، عرب‌ها. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1367، ص76.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

فاطمه ابراهیمی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ معین، محمد. برهان قاطع. 3/1615، فرهنگ معین. 3/2938.

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ فردوسی. شاهنامه. به کوشش برتلس، مسکو: 19، ص 1/53.

[3] نیکیتین، و، کرد و کردستان. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص65.

[4] دینوری، ابوحنیفه. اخبار الطوال. ترجمه صادق نشأت، تهران: 1346، ص5.

[5] مسعودی، علی بن حسین. التنبیه و الاشراف. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص84.

[6] مسعودی، علی بن حسین. التنبیه و الاشراف. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص85.

[7] دهخدا، ذیل «کُرد».

[:2-8] Encyclopedia of Islam,. New edition, Vol v , "kurd , Kurdistan", p , 447.

[9] Strabo, The Geography of strabo, tr, Horace Leonard Jones, London, 1966, vol, VII, 231

[10] یاسمی، رشید. کرد و پیوستگی‌ نژادی و تاریخی او. تهران: 1363، ص94-95.

[11] مسعودی. مروج الذهب. ج1/676.

[12] ابن‌اثیر. الکامل. به کوشش ، مصر: ، ج7/264.

[13] ابن‌اثیر. الکامل. به کوشش ، مصر: ، 10/374، ص377-426.

[14] ابن‌اثیر. الکامل. به کوشش ، مصر: ، ص377-426. 11/34.

[15] بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.

[16] EI², V/ 455- 458.

[17] EI², V/ 461

[18] بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.424.

[19] ایگلتون، ویلیام جونیر. جمهوری 1946 کردستان. ترجمه سید محمد صمدی، آکسفورد: 1963م، سراسر کتاب.

[20] احمدی، حمید. قومیت و قوم‌گرایی در ایران. تهران: 1378، ص339.

[21] EI¹ / V / 461

[22] احمدی، حمید. قومیت و قوم‌گرایی در ایران. تهران: 1378، ص308-317.

[23] بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص424-425.

[24] بدلیسی، شرف‌الدین. شرفنامه. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص23-24.

[25] نیکیتین، واسیلی. کرد و کردستان. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص344-377.

[26] برویین‌سن، مارتین‌وان. جامعه‌شناسی مردم کرد. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1378، ص25-27.

[27] Britanica, 2004.

[28] ادموندز، سیسیل‌جی. کردها، ترک‌ها، عرب‌ها. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1367، ص76.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''کُرد،''' از اقوام ایرانی پراکنده در [[ایران]]، عراق، ترکیه و چند کشور دیگر.
+'''کُرد،''' از اقوام ایرانی پراکنده در [[ایران]]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]، ترکیه و چند کشور دیگر.
-'''معانی و وجه تسمیه،''' فرهنگ‌های [[فارسی]] واژه [[قوم کُرد|کُرد]] را بیابانگرد، چوپان، گوسفندچران و چادرنشین و بدوی معنا کرده‌اند<ref name=":0">معین، محمد. '''''برهان قاطع'''''. 3/1615، فرهنگ معین. 3/2938.</ref>. برخی واژه کُرد را مأخوذ از واژه گُرد فارسی و به معنای دلیر و پهلوان آورده‌اند. بر اساس داستان‌های شاهنانه 400 جوانی که از بیم کشته شدن، از دست ضحاک گریخته و به کوهستان‌ها و بیابان پناه برده بودند، کٌرد (= فراری و کوه‌نشین) نامیده شدند<ref name=":1">فردوسی. '''''شاهنامه'''''. به کوشش برتلس، مسکو: 19، ص 1/53.</ref><ref name=":0" /><ref>نیکیتین، و، '''''کرد و کردستان'''''. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص65.</ref>.
+=== معانی و وجه تسمیه ===
+فرهنگ‌های [[فارسی]] واژه [[قوم کُرد|کُرد]] را بیابانگرد، چوپان، گوسفندچران و چادرنشین و بدوی معنا کرده‌اند<ref name=":0">معین، محمد. '''''برهان قاطع'''''. 3/1615، فرهنگ معین. 3/2938.</ref>. برخی واژه کُرد را مأخوذ از واژه گُرد فارسی و به معنای دلیر و پهلوان آورده‌اند. بر اساس داستان‌های شاهنانه 400 جوانی که از بیم کشته شدن، از دست ضحاک گریخته و به کوهستان‌ها و بیابان پناه برده بودند، کٌرد (= فراری و کوه‌نشین) نامیده شدند<ref name=":1">فردوسی. '''''شاهنامه'''''. به کوشش برتلس، مسکو: 19، ص 1/53.</ref><ref name=":0" /><ref>نیکیتین، و، '''''کرد و کردستان'''''. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص65.</ref>.
-'''اصل و نسب و خاستگاه،''' برخی اصل و نسب کردها را همان 400 جوان ایرانی که از دست ضحاک به کوهستان گریخته بودند، دانسته‌اند<ref name=":1" /><ref>دینوری، ابوحنیفه. '''''اخبار الطوال'''''. ترجمه صادق نشأت، تهران: 1346، ص5.</ref>. منابع تاریخی دوره اسلامی نیز کردها را ایرانی‌الاصل و از نسل کُرد بن اسفندیار بن منوچهر دانسته‌اند<ref>مسعودی، علی بن حسین. '''''التنبیه و الاشراف.''''' ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص84.</ref>. در این باره نظرات دیگری هم وجود دارد: مثلاً برخی کردها را اصلاً عرب می‌دانند و ادعای خود را با روایت داستان‌هایی بر مبنای فقه‌اللغه عامیانه توجیه می‌کنند<ref>مسعودی، علی بن حسین. '''''التنبیه و الاشراف.''''' ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص85.</ref><ref>دهخدا، ذیل «کُرد».</ref>.
+=== اصل و نسب و خاستگاه ===
+برخی اصل و نسب کردها را همان 400 جوان ایرانی که از دست ضحاک به کوهستان گریخته بودند، دانسته‌اند<ref name=":1" /><ref>دینوری، ابوحنیفه. '''''اخبار الطوال'''''. ترجمه صادق نشأت، تهران: 1346، ص5.</ref>. منابع تاریخی دوره اسلامی نیز کردها را ایرانی‌الاصل و از نسل کُرد بن اسفندیار بن منوچهر دانسته‌اند<ref>مسعودی، علی بن حسین. '''''التنبیه و الاشراف.''''' ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص84.</ref>. در این باره نظرات دیگری هم وجود دارد: مثلاً برخی کردها را اصلاً عرب می‌دانند و ادعای خود را با روایت داستان‌هایی بر مبنای فقه‌اللغه عامیانه توجیه می‌کنند<ref>مسعودی، علی بن حسین. '''''التنبیه و الاشراف.''''' ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: 1349، ص85.</ref><ref>دهخدا، ذیل «کُرد».</ref>.
-تقریباً همه منابعی که به شناسایی تاریخ کهن کردها پرداخته‌اند، کوهستان‌های زاگرس و سرزمین‌های اطراف آن را از نخستین خاستگاه کردها عنوان کرده‌اند. بنابراین پژوهشگران برای شناسایی خاستگاه نخستین کردها به توصیف تاریخ حکومت‌های باستانی سده‌های پیش از میلاد مانند سومر، اکد، آشور و بابل و... می‌پردازند که مناطق مختلف و مردم بومی سرزمین‌های زاگرس را زیر سلطه خود داشتند. مثلاً چون در کتیبه سومری که قدمتی در حدود 2000 سال قبل از میلاد دارد از اقوامی به نام کَرْدَکَ یا قَرْدَکَ، ساکن سرزمین‌های جنوب دریاچه وان، نام برده شده است، پژوهشگران این اقوام را اصل و نسب کردها و سرزمین آن‌ها را خاستگاه نخستینشان دانسته‌اند<ref name=":2">'''''Encyclopedia of Islam,.''''' New edition, Vol v , "kurd , Kurdistan", p , 447.</ref>. همچنین استرابو، به نواحی اطراف دجله که محل سکونت گروه‌هایی موسوم به کردوئن (گردوئن) کرد وفی بود، اشاره می‌کند. برخی پژوهشگران کردشناس کردوئن (گردوئن) یا کرد وفی‌ها را همان کردها دانسته‌اند<ref>Strabo, The Geography of strabo, tr, Horace Leonard Jones, London, 1966, vol, VII, 231</ref>. رشید یاسمی‌بارد همه نظراتی که درباره اصل و منشاء کردها وجود دارد، خود نظر تازه‌ای ارائه می‌کند. همو می‌نویسد: در زمان‌های کهن در ناحیه «جزیره ابن عمر» کنونی منطقه‌ای به نام «قِرْدو» وجود داشت. طوایف ماد و پارس به آن منطقه مهاجرت کردند و آن‌جا را تحت تصرف خود درآوردند و بومیان منطقه زیر نفوذ آن‌ها قرار گرفتند. از این‌رو طوایف ماد و پارس به نام آن محل قِردو (کِردو) یا کٌرد نامیده‌ شدند<ref>یاسمی، رشید. '''''کرد و پیوستگی‌ نژادی و تاریخی او'''''. تهران: 1363، ص94-95.</ref>.
+تقریباً همه منابعی که به شناسایی تاریخ کهن کردها پرداخته‌اند، کوهستان‌های [[زاگرس]] و سرزمین‌های اطراف آن را از نخستین خاستگاه کردها عنوان کرده‌اند. بنابراین پژوهشگران برای شناسایی خاستگاه نخستین کردها به توصیف تاریخ حکومت‌های باستانی سده‌های پیش از میلاد مانند سومر، اکد، آشور و بابل و... می‌پردازند که مناطق مختلف و مردم بومی سرزمین‌های زاگرس را زیر سلطه خود داشتند. مثلاً چون در کتیبه سومری که قدمتی در حدود 2000 سال قبل از میلاد دارد از اقوامی به نام کَرْدَکَ یا قَرْدَکَ، ساکن سرزمین‌های جنوب دریاچه وان، نام برده شده است، پژوهشگران این اقوام را اصل و نسب کردها و سرزمین آن‌ها را خاستگاه نخستینشان دانسته‌اند<ref name=":2">'''''Encyclopedia of Islam,.''''' New edition, Vol v , "kurd , Kurdistan", p , 447.</ref>. همچنین استرابو، به نواحی اطراف دجله که محل سکونت گروه‌هایی موسوم به کردوئن (گردوئن) کرد وفی بود، اشاره می‌کند. برخی پژوهشگران کردشناس کردوئن (گردوئن) یا کرد وفی‌ها را همان کردها دانسته‌اند<ref>Strabo, The Geography of strabo, tr, Horace Leonard Jones, London, 1966, vol, VII, 231</ref>. رشید یاسمی‌بارد همه نظراتی که درباره اصل و منشاء کردها وجود دارد، خود نظر تازه‌ای ارائه می‌کند. همو می‌نویسد: در زمان‌های کهن در ناحیه «جزیره ابن عمر» کنونی منطقه‌ای به نام «قِرْدو» وجود داشت. طوایف ماد و پارس به آن منطقه مهاجرت کردند و آن‌جا را تحت تصرف خود درآوردند و بومیان منطقه زیر نفوذ آن‌ها قرار گرفتند. از این‌رو طوایف ماد و پارس به نام آن محل قِردو (کِردو) یا کٌرد نامیده‌ شدند<ref>یاسمی، رشید. '''''کرد و پیوستگی‌ نژادی و تاریخی او'''''. تهران: 1363، ص94-95.</ref>.
-'''پیشینه تاریخی،''' آن‌چه درباره پیشینه تاریخی کردها در دوره پیش از ورود اسلام به ایران وجود دارد، نظراتی است که به خاستگاه و اصل و نسب آن‌ها اشاره می‌کند، که قسمت‌هایی از آن‌ آورده شد. بنابراین می‌توان پیشینه تاریخی کردها را از زمانی که نامشان به صورت «اکراد» در متون تاریخی دوره اسلامی ذکر شد، دانست.
+=== پیشینه تاریخی ===
+آن‌چه درباره پیشینه تاریخی کردها در دوره پیش از ورود [[اسلام]] به [[کشور ایران|ایران]] وجود دارد، نظراتی است که به خاستگاه و اصل و نسب آن‌ها اشاره می‌کند، که قسمت‌هایی از آن‌ آورده شد. بنابراین می‌توان پیشینه تاریخی کردها را از زمانی که نامشان به صورت «اکراد» در متون تاریخی دوره اسلامی ذکر شد، دانست.
-براساس متون تاریخی اعراب در 16ق/637م با فتح تکریت و حلوان به سرزمین کردها دست یافتند<ref>مسعودی. '''''مروج الذهب'''''. ج1/676.</ref>. کردها در سال‌های نخست فتوحات اسلامی بارها بر اعراب شوریدند و خواهان تشکیل حکومت مستقل کرد بودند. شورش‌های استقلال‌ طلبانه کردها غالباً سرکوب می‌شد. کردها در زمان‌های منصور و المعتصم عباسی شورش‌های زیادی به پاکردند. همچنین آن‌ها در زمان قیام یعقوب‌ لیث صفاری وی را در لشکرکشی به بغداد یاری رساندند<ref>ابن‌اثیر. '''''الکامل'''''. به کوشش  ، مصر:  ، ج7/264.</ref>. نهایتاً کردها توانستند در 348ق به سرکردگی حسنویه بن حسین و به یاری آل‌بویه در سر ماج بیستون حکومتی مستقل بنا نهند. حکومت کردان حسنویه با کشته شدن بدر بن حسنویه در 405ق از میان رفت. در زمان زمامداری [[سلجوقیان]] سرزمین‌های کردنشین جزء قلمرو سلجوقیان شد و تمام امارت‌های کرد که در دوره‌های پیشین اندک استقلالی به دست آورده بودند از میان رفتند. در زمان سلجوقیان استان کردستان به مرکزیت بهار به رسمیت شناخته شد<ref>ابن‌اثیر. '''''الکامل'''''. به کوشش  ، مصر:  ، 10/374، ص377-426.</ref>. چون صلاح‌الدین ایوبی مؤسس و فرمانروای سلسه ایوبیان از کردان طایفه روادی بود، در دروه حکومت ایوبیان کردها باز هم به امارت رسیدند و در امور حکومت دخالت داده شدند<ref>ابن‌اثیر. '''''الکامل'''''. به کوشش ، مصر: ، ص377-426. 11/34.</ref><ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.</ref>.
+براساس متون تاریخی اعراب در 16ق/637م با فتح تکریت و حلوان به سرزمین کردها دست یافتند<ref>مسعودی. '''''مروج الذهب'''''. ج1/676.</ref>. کردها در سال‌های نخست فتوحات اسلامی بارها بر اعراب شوریدند و خواهان تشکیل حکومت مستقل کرد بودند. شورش‌های استقلال‌ طلبانه کردها غالباً سرکوب می‌شد. کردها در زمان‌های منصور و المعتصم عباسی شورش‌های زیادی به پاکردند. همچنین آن‌ها در زمان قیام یعقوب‌ لیث صفاری وی را در لشکرکشی به بغداد یاری رساندند<ref>ابن‌اثیر. '''''الکامل'''''. به کوشش  ، مصر:  ، ج7/264.</ref>. نهایتاً کردها توانستند در 348ق به سرکردگی حسنویه بن حسین و به یاری آل‌بویه در سر ماج بیستون حکومتی مستقل بنا نهند. حکومت کردان حسنویه با کشته شدن بدر بن حسنویه در 405ق از میان رفت. در زمان زمامداری [[سلجوقیان]] سرزمین‌های کردنشین جزء قلمرو [[سلجوقیان]] شد و تمام امارت‌های کرد که در دوره‌های پیشین اندک استقلالی به دست آورده بودند از میان رفتند. در زمان [[سلجوقیان]] [[استان کردستان]] به مرکزیت بهار به رسمیت شناخته شد<ref>ابن‌اثیر. '''''الکامل'''''. به کوشش  ، مصر:  ، 10/374، ص377-426.</ref>. چون صلاح‌الدین ایوبی مؤسس و فرمانروای سلسه ایوبیان از کردان طایفه روادی بود، در دروه حکومت ایوبیان کردها باز هم به امارت رسیدند و در امور حکومت دخالت داده شدند<ref>ابن‌اثیر. '''''الکامل'''''. به کوشش ، مصر: ، ص377-426. 11/34.</ref><ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.</ref>.
-در دوره‌های حکومت خوارزمشاهیان و ایلخانیان کردستان عرصه تاخت و تاز مغول‌ها بود. چون کردها از این حکومت‌ها تبعیت نکردند، شمار زیادی از آن‌ها در سال‌های مختلف کشته شدند. در زمان حکومت صفویان، کردستان تا 3 قرن عرصه تاخت و تاز و جنگ میان پادشاهان صفوی و سلاطین عثمانی بود. کردها در زمان نادرشاه افشار زمانی به یاری او می‌شتافتند و زمانی از فرمان او سر می‌تافتند. از این‌رو بسیاری از گروه‌های کرد مانند کردهای چَمُشْگِزَکْ (که بعدها به زعفرانلو معروف شدند) به نواحی شمالِ شرق و خراسان کوچانده شدند<ref>EI<sup>2</sup>, V/ 455- 458.</ref>.
+در دوره‌های حکومت [[خوارزمشاهیان]] و [[ایلخانان|ایلخانیان]] [[استان کردستان|کردستان]] عرصه تاخت و تاز [[مغول ها|مغول‌ها]] بود. چون کردها از این حکومت‌ها تبعیت نکردند، شمار زیادی از آن‌ها در سال‌های مختلف کشته شدند. در زمان حکومت [[صفویان]]، کردستان تا 3 قرن عرصه تاخت و تاز و جنگ میان پادشاهان [[صفویان|صفوی]] و سلاطین عثمانی بود. کردها در زمان [[نادرشاه افشار]] زمانی به یاری او می‌شتافتند و زمانی از فرمان او سر می‌تافتند. از این‌رو بسیاری از گروه‌های کرد مانند کردهای چَمُشْگِزَکْ (که بعدها به زعفرانلو معروف شدند) به نواحی شمالِ شرق و خراسان کوچانده شدند<ref>EI<sup>2</sup>, V/ 455- 458.</ref>.
-زند را یکی از طایفه‌های مهم کرد به شمار آورده‌اند. کریم‌خان زند با پشتیبانی چند طایفه کرد حکومت زندیه را تأسیس کرد. در زمان [[کریم خان زند|کریم‌خان زند]] چند طایفه کرد به شیراز مهاجرت کردند<ref>EI<sup>2</sup>, V/ 461</ref><ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.424.</ref>.
+زند را یکی از طایفه‌های مهم کرد به شمار آورده‌اند. [[کریم خان زند|کریم‌خان زند]] با پشتیبانی چند طایفه کرد [[زندیه|حکومت زندیه]] را تأسیس کرد. در زمان [[کریم خان زند|کریم‌خان زند]] چند طایفه کرد به [[شیراز]] مهاجرت کردند<ref>EI<sup>2</sup>, V/ 461</ref><ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343.424.</ref>.
-در دوره قاجار معاهده 1346ق/1847م موسوم به ارزروم، ذهاب کردستان به دو قسمت ایرانی و عثمانی تقسیم شد و سلیمانیه به ترک‌ها رسید.
+در [[قاجاریه|دوره قاجار]] معاهده 1346ق/1847م موسوم به ارزروم، ذهاب [[استان کردستان|کردستان]] به دو قسمت ایرانی و عثمانی تقسیم شد و سلیمانیه به ترک‌ها رسید.
-با آغاز قرن بیستم بحث تحدید مرزها بین دولت‌های ترکیه، عراق و ایران مطرح شد. از این‌رو در 1925م موصل به عراق واگذار شد و طی کنفرانس‌های سور و لوزان، صاحب منصبان کُرد متصدی پست‌های فرمانداری و ریاست دادگستری شدند و در سراسر سرزمین کردستان  زبان رسمی تمام ادارات کردی شد.
+با آغاز قرن بیستم بحث تحدید مرزها بین دولت‌های ترکیه، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و [[کشور ایران|ایران]] مطرح شد. از این‌رو در 1925م موصل به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] واگذار شد و طی کنفرانس‌های سور و لوزان، صاحب منصبان کُرد متصدی پست‌های فرمانداری و ریاست دادگستری شدند و در سراسر سرزمین [[استان کردستان|کردستان]]  زبان رسمی تمام ادارات کردی شد.
-در دوره حکومت پهلوی کشورهای سوریه، لبنان، فلسطین، اردن و عراق از داخل امپراتوری عثمانی تأسیس شدند و نظام سلطنتی امپراتوری عثمانی برچیده شد و از بقایای آن کشور ترکیه به وجود آمد. از این جهت کردها درسرزمین‌های قطعه قطعه شده و زیر سلطه چندین دولت کوچک و بزرگ قرار گرفتند. در این دوره کردهای زیادی در جنبش‌های استقلال‌طلبانه شرکت کردند. کردها اتحادیه‌های بومی کُرد را در این دوره تشکیل دادند. در 1927م کردها اتحادیه ملی «خوی‌بون= استقلال) را به فرماندهی احسان نوری پاشا تأسیس کردند. تلاش برای استقلال نهایتاً در 1946م/1325ش نتیجه داد. جمهوری خودمختار کرد به رهبری قاضی محمد در مهاباد تشکیل شد. این دولت مستقل کرد به وسیله کمک‌های دولت‌های خارجی از جمله اتحاد جماهیر شوروی سابق تأسیس شد. حکومت‌ پهلوی برای مقابله با این جمهوری خودمختار با تأسیس شرکت تولید نفت توسط روس‌ها در ایران، منافع دولت شوروی را تأمین کرد. از این‌رو حمایت شوروی از جمهوری مهاباد سلب شد و دولت کرد خودمختار در همان سال سقوط کرد<ref>ایگلتون، ویلیام جونیر. '''''جمهوری 1946 کردستان'''''. ترجمه سید محمد صمدی، آکسفورد: 1963م، سراسر کتاب.</ref><ref>احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص339.</ref><ref>EI<sup>1</sup> / V / 461</ref>.
+در دوره [[سلسله پهلوی|حکومت پهلوی]] کشورهای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سوریه]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 لبنان]، فلسطین، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86 اردن] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] از داخل امپراتوری عثمانی تأسیس شدند و نظام سلطنتی امپراتوری عثمانی برچیده شد و از بقایای آن کشور ترکیه به وجود آمد. از این جهت کردها درسرزمین‌های قطعه قطعه شده و زیر سلطه چندین دولت کوچک و بزرگ قرار گرفتند. در این دوره کردهای زیادی در جنبش‌های استقلال‌طلبانه شرکت کردند. کردها اتحادیه‌های بومی کُرد را در این دوره تشکیل دادند. در 1927م کردها اتحادیه ملی «خوی‌بون= استقلال) را به فرماندهی احسان نوری پاشا تأسیس کردند. تلاش برای استقلال نهایتاً در 1946م/1325ش نتیجه داد. جمهوری خودمختار کرد به رهبری قاضی محمد در مهاباد تشکیل شد. این دولت مستقل کرد به وسیله کمک‌های دولت‌های خارجی از جمله اتحاد جماهیر شوروی سابق تأسیس شد. [[سلسله پهلوی|حکومت‌ پهلوی]] برای مقابله با این جمهوری خودمختار با تأسیس شرکت تولید نفت توسط روس‌ها در ایران، منافع دولت شوروی را تأمین کرد. از این‌رو حمایت شوروی از جمهوری مهاباد سلب شد و دولت کرد خودمختار در همان سال سقوط کرد<ref>ایگلتون، ویلیام جونیر. '''''جمهوری 1946 کردستان'''''. ترجمه سید محمد صمدی، آکسفورد: 1963م، سراسر کتاب.</ref><ref>احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص339.</ref><ref>EI<sup>1</sup> / V / 461</ref>.
-پس از سقوط جمهوری خودمختار کرد تا وقوع انقلاب اسلامی و برچیده‌ شدن حکومت پهلوی کردستان تقریباً در آرامش نسبی بود. با شروع انقلاب اسلامی و شروع جنگ ایران و عراق، احزاب خودمختار فراوانی در کردستان تشکیل شد. مانند حزب دموکرات کردستان عراق به رهبری بارزانی که علیه دولت بغداد مبارزه می‌کرد و احزات دموکرات کردستان ایران، کومله، اتحادیه میهنی کردستان که مبارزات خود را در جهت ایجاد دولت مستقل از سرگرفتند. از این‌رو کردستان عرصه جنگ و درگیری‌ میان ایران و عراق و احزاب کرد موافق و مخالف این دولت‌ها شد. از وقایع مهم دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد، کشتار روستائیان کرد حلبچه است. در روزهای پایانی جنگ ایران و عراق دولت عراق برای سرکوب کردهای روستایی شمال کشورش با بمباران شیمیایی قتل عام کرد.
+پس از سقوط جمهوری خودمختار کرد تا وقوع [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] و برچیده‌ شدن [[سلسله پهلوی|حکومت پهلوی]] [[استان کردستان|کردستان]] تقریباً در آرامش نسبی بود. با شروع [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] و شروع جنگ ایران و عراق، احزاب خودمختار فراوانی در [[استان کردستان|کردستان]] تشکیل شد. مانند [[حزب دموکرات]] کردستان [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] به رهبری بارزانی که علیه دولت بغداد مبارزه می‌کرد و [[حزب(فرقه)دموکرات|احزات دموکرات]] [[استان کردستان|کردستان]] ایران، کومله، اتحادیه میهنی کردستان که مبارزات خود را در جهت ایجاد دولت مستقل از سرگرفتند. از این‌رو [[استان کردستان|کردستان]] عرصه جنگ و درگیری‌ میان [[کشور ایران|ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و احزاب کرد موافق و مخالف این دولت‌ها شد. از وقایع مهم دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد، کشتار روستائیان کرد حلبچه است. در روزهای پایانی [[جنگ ایران و عراق]] دولت [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] برای سرکوب کردهای روستایی شمال کشورش با بمباران شیمیایی قتل عام کرد.
-در 1997م ارتش ترکیه به کردهای خاک خود و حمله و آن‌ها را سرکوب کرد. در 1998-1997م اختلاف آمریکا و عراق به اوج خود رسید و دولت عراق با کارشکنی در فعالیت‌های کمیته نظارت سازمان ملل بر خلع سلاح عراق کارشکنی کرد. از این‌رو آمریکا و برخی دولت‌های اروپایی برای از میان برداشتن رژیم صدام حسین در عراق مصمم شدند. آمریکا با اجرای قانون «آزادسازی عراق» که در اکتبر 1998م به تصویب سنای آمریکا رسید کمک‌های مالی و نظامی فراوانی در اختیار احزاب کٌرد مخالف دولت عراق قرار داد. رهبران دو گروه کُرد عراق یعنی اتحادیه میهنی کردستان و حزب دموکرات کردستان به آمریکا دعوت شدند و برای اداره شمال عراق به دست کردها با آمریکا به توافق رسیدند<ref>احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص308-317.</ref>.
+در 1997م ارتش ترکیه به کردهای خاک خود و حمله و آن‌ها را سرکوب کرد. در 1998-1997م اختلاف آمریکا و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] به اوج خود رسید و دولت عراق با کارشکنی در فعالیت‌های کمیته نظارت سازمان ملل بر خلع سلاح [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] کارشکنی کرد. از این‌رو آمریکا و برخی دولت‌های اروپایی برای از میان برداشتن رژیم صدام حسین در عراق مصمم شدند. آمریکا با اجرای قانون «آزادسازی عراق» که در اکتبر 1998م به تصویب سنای آمریکا رسید کمک‌های مالی و نظامی فراوانی در اختیار احزاب کٌرد مخالف دولت [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] قرار داد. رهبران دو گروه کُرد عراق یعنی اتحادیه میهنی کردستان و [[حزب دموکرات]] کردستان به آمریکا دعوت شدند و برای اداره شمال [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] به دست کردها با آمریکا به توافق رسیدند<ref>احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص308-317.</ref>.
-'''پراکندگی و تقسیم‌بندی قومی،''' کردها امروزه میان سرزمین‌های چند کشور مانند ایران، ترکیه، عراق، ارمنستان، سوریه، اردن، لبنان و... پراکنده هستند. کردهای ایران اکثراً در مناطق غرب کشور در استان‌های کردستان آذربایجان غربی، کرمانشاه و نیز خراسان در شرق ایران سکونت دارند. کردهای خراسان از زمان شاه تهماسب صفوی و نادرشاه افشار از کردستان به این نواحی کوچانده شدند<ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص424-425.</ref>.
+=== پراکندگی و تقسیم‌بندی قومی ===
+کردها امروزه میان سرزمین‌های چند کشور مانند [[کشور ایران|ایران]]، ترکیه، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]، ارمنستان، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سوریه]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86 اردن]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 لبنان] و... پراکنده هستند. کردهای ایران اکثراً در مناطق غرب کشور در استان‌های [[استان کردستان|کردستان]] [[آذربایجان غربی]]، [[کرمانشاه]] و نیز خراسان در شرق ایران سکونت دارند. کردهای خراسان از زمان شاه تهماسب صفوی و [[نادرشاه افشار]] از [[استان کردستان|کردستان]] به این نواحی کوچانده شدند<ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص424-425.</ref>.
-کردها به چندین گروه و شاخه تقسیم می‌شوند. ''شرفنامه'' کردها را به چهار شاخه بزرگ کرمانج، لر، کلهر، گوران تقسیم می‌کند. که در نواحی دریاچه وان، ولایت، اردلان، شمال غربی و جنوبی کرمانشاه به سر می‌برند<ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص23-24.</ref>.
+کردها به چندین گروه و شاخه تقسیم می‌شوند. ''شرفنامه'' کردها را به چهار شاخه بزرگ کرمانج، لر، کلهر، گوران تقسیم می‌کند. که در نواحی دریاچه وان، ولایت، اردلان، شمال غربی و جنوبی [[کرمانشاه]] به سر می‌برند<ref>بدلیسی، شرف‌الدین. '''''شرفنامه'''''. به کوشش محمد عباسی، تهران: 1343. ص23-24.</ref>.
-سون(soane) نیز کردها را به گروه‌های عشایر کردستان مرکزی یا ترکیه (شامل هکاری، بتلیس و عشایر کرد ارمنستان)، عشایر کردستان جنوبی یا عراق (شامل بابان و همه‌وند) و عشایر کردستان ایران (شامل مُکری، بنی‌اردلان، جاف و کلهر) تقسیم می‌کند. هر کدام از این گروه‌ها به شاخه‌ها و تیره و طوایف متعددی تقسیم می‌شوند که نهایتاً قوم کرد را تشکیل می‌دهند<ref>نیکیتین، واسیلی. '''''کرد و کردستان'''''. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص344-377.</ref>.
+سون(soane) نیز کردها را به گروه‌های عشایر [[استان کردستان|کردستان]] مرکزی یا ترکیه (شامل هکاری، بتلیس و عشایر کرد ارمنستان)، [[ایلات و عشایر|عشایر]] کردستان جنوبی یا [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] (شامل بابان و همه‌وند) و عشایر [[استان کردستان|کردستان]] [[کشور ایران|ایران]] (شامل مُکری، بنی‌اردلان، جاف و کلهر) تقسیم می‌کند. هر کدام از این گروه‌ها به شاخه‌ها و تیره و طوایف متعددی تقسیم می‌شوند که نهایتاً قوم کرد را تشکیل می‌دهند<ref>نیکیتین، واسیلی. '''''کرد و کردستان'''''. ترجمه محمد قاضی، تهران: 1366، ص344-377.</ref>.
-'''جمعیت،''' از آن‌جا که در سرشماری نفوس کردها را از سایر اقوام کشورهای محل سکونتشان جداگانه محاسبه نمی‌کنند، برآورد شمار جمعیت آن‌ها بسیار دشوار است. همچنین شناسایی کردها با ملاک‌ها و ضوابط موجود امری ناقص و سطحی است. یعنی نمی‌توانیم فقط مردمی را که کردی صحبت می‌کنند یا آن‌هایی که اصلاً نمی‌توانند ترکی صحبت کنند را کرد بدانیم. بنابراین به نظر دانشمندان بایستی تعریف صحیحی از کرد ارائه شود تا بعد شمار جمعیت آن‌ها تخمین زده شود. در هر حال براساس سرشماری نتایج تفصیلی کشورهای ترکیه، عراق و ایران در 1975م، جمعیت کردها به ترتیب 5/6، 5/2، 8/5 میلیون نفر برآورد شده است<ref>برویین‌سن، مارتین‌وان. '''''جامعه‌شناسی مردم کرد'''''. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1378، ص25-27.</ref>.
+=== جمعیت ===
+از آن‌جا که در سرشماری نفوس کردها را از سایر اقوام کشورهای محل سکونتشان جداگانه محاسبه نمی‌کنند، برآورد شمار جمعیت آن‌ها بسیار دشوار است. همچنین شناسایی کردها با ملاک‌ها و ضوابط موجود امری ناقص و سطحی است. یعنی نمی‌توانیم فقط مردمی را که کردی صحبت می‌کنند یا آن‌هایی که اصلاً نمی‌توانند ترکی صحبت کنند را کرد بدانیم. بنابراین به نظر دانشمندان بایستی تعریف صحیحی از کرد ارائه شود تا بعد شمار جمعیت آن‌ها تخمین زده شود. در هر حال براساس سرشماری نتایج تفصیلی کشورهای ترکیه، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و [[کشور ایران|ایران]] در 1975م، جمعیت کردها به ترتیب 5/6، 5/2، 8/5 میلیون نفر برآورد شده است<ref>برویین‌سن، مارتین‌وان. '''''جامعه‌شناسی مردم کرد'''''. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1378، ص25-27.</ref>.
-سوریه نیز در 1975م 000/600 نفر کرد داشته است. دایرهالمعارف بریتانیکا در 2004م جمعیت کردهای سه کشور ترکیه، عراق و ایران را 15 میلیون نفر گزارش کرده است<ref>Britanica, 2004.</ref>.
+[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سوریه] نیز در 1975م 600/000 نفر کرد داشته است. دایره المعارف بریتانیکا در 2004م جمعیت کردهای سه کشور ترکیه، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و [[کشور ایران|ایران]] را 15 میلیون نفر گزارش کرده است<ref>Britanica, 2004.</ref>.
-'''مذهب،''' به گزارش منابع متعدد کردها پیش از اسلام مانند دیگر ایرانیان پیرو آئین [[زرتشت]] بودند. پس از ورود اسلام به ایران مسلمان شدند. اکثر کردها سنی شافعی هستند. به غیر از اسلام طریقت‌های صوفیگری بسیاری در سرزمین‌ کردستان به وجود آمده است که پیروان زیادی دارند. این طریقت‌ها براساس اصولی عامه‌پسند بنا شده‌اند و اکثر پیروان آن‌ها گروه‌های صنعتگر، کشاورز و بی‌سواد‌های روستایی هستند. برخی پژوهشگران رواج این طریقت‌ها را در کردستان از سده 6ق به بعد دانسته‌اند. طریقت‌های قادریه<sup>*</sup>، نقشبندیه<sup>*</sup>، اهل حق<sup>*</sup> و یزیدی‌ها<sup>*</sup> از جمله مهم‌ترین فرق مذهبی [[استان کردستان|کردستان]] است<ref>ادموندز، سیسیل‌جی. '''''کردها، ترک‌ها، عرب‌ها'''''. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1367، ص76.</ref>.
+=== مذهب ===
+به گزارش منابع متعدد کردها پیش از [[اسلام]] مانند دیگر ایرانیان پیرو آئین [[زرتشت]] بودند. پس از ورود [[اسلام]] به [[کشور ایران|ایران]] مسلمان شدند. اکثر کردها [[اهل سنت و جماعت|سنی]] [[شافعی]] هستند. به غیر از [[اسلام]] طریقت‌های [[صوفیه|صوفیگری]] بسیاری در [[استان کردستان|سرزمین‌ کردستان]] به وجود آمده است که پیروان زیادی دارند. این طریقت‌ها براساس اصولی عامه‌پسند بنا شده‌اند و اکثر پیروان آن‌ها گروه‌های صنعتگر، کشاورز و بی‌سواد‌های روستایی هستند. برخی پژوهشگران رواج این طریقت‌ها را در [[استان کردستان|کردستان]] از سده 6ق به بعد دانسته‌اند. طریقت‌های قادریه<sup>*</sup>، نقشبندیه<sup>*</sup>، [[اهل حق]]<sup>*</sup> و [[یزیدیان|یزیدی‌ها]]<sup>*</sup> از جمله مهم‌ترین فرق مذهبی [[استان کردستان|کردستان]] است<ref>ادموندز، سیسیل‌جی. '''''کردها، ترک‌ها، عرب‌ها'''''. ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: 1367، ص76.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
-== '''مآخذ'''  ==
+* [[ایلات و عشایر]]
+* [[استان کردستان]]
+* [[زاگرس]]
+* [[سلجوقیان]]
+* [[کرمانشاه]]
+* [[کردی]]
+* [[اهل سنت و جماعت|اهل سنت]]
+* [[شافعی]]
+* [[اهل حق]]
+== مآخذ  ==
 <references />
 == منبع اصلی ==