پرش به محتوا

کتابخانه های خوزستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[استان خوزستان]] در جنوب غرب [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد و از شمال به [[استان لرستان]]؛ از غرب به عراق و [[استان ایلام]]؛ از جنوب به [[خلیج فارس]]؛ و از شرق به استان‌های [[استان چهارمحال و بختیاری|چهارمحال و بختیاری]]، و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]] محدود است. مساحت آن 64664 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار 1375) 3746772 نفر بوده که از این تعداد 5/62 درصد در شهرها و 5/36 درصد در روستاها سکونت دارند. [[استان خوزستان]] دارای 15 شهرستان، 28 شهر، 35 بخش، 113 دهستان، و 4496 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارتند از: [[آبادان]]، اندیمشک، [[اهواز]]،ایذه، باغ ملک، بندر ماهشهر، بهبهان، [[خرمشهر]]، دزفول، دشت‌آزادگان، رامهرمز، شادگان، شوش، شوشتر، و مسجد سلیمان. مرکز این استان شهر [[اهواز]] است<ref>'''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375'''''، استان خوزستان. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376، ص15و16.</ref>.
[[پرونده:کتابخانه مرکزی خوزستان.jpg|بندانگشتی|[https://112124.samanpl.ir/ کتابخانه مرکزی خوزستان] ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.ibna.ir/news/273816/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF]]
[[استان خوزستان]] در جنوب غرب [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد و از شمال به [[استان لرستان]]؛ از غرب به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و [[استان ایلام]]؛ از جنوب به [[خلیج فارس]]؛ و از شرق به استان‌های [[استان چهارمحال و بختیاری|چهارمحال و بختیاری]]، و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]] محدود است. مساحت آن 64664 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار 1375) 3746772 نفر بوده که از این تعداد 5/62 درصد در شهرها و 5/36 درصد در روستاها سکونت دارند. [[استان خوزستان]] دارای 15 شهرستان، 28 شهر، 35 بخش، 113 دهستان، و 4496 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارتند از: [[آبادان]]، اندیمشک، [[اهواز]]،ایذه، باغ ملک، بندر ماهشهر، بهبهان، [[خرمشهر]]، دزفول، دشت‌آزادگان، رامهرمز، شادگان، شوش، شوشتر، و مسجد سلیمان. مرکز این استان شهر [[اهواز]] است<ref>'''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375'''''، استان خوزستان. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376، ص15و16.</ref>.


=== تاریخچه ===
=== تاریخچه ===
خوزستان از کهن‌ترین سرزمین‌های ایران است. واژه "خوزستان"، ظاهراً، به معنای سرزمین "خوزی"ها یا "هوزی"هاست که واژه "اهواز" نیز از آن گرفته شده است (10: ج 1، ص 925). سرزمین خوزستان کمابیش همان عیلام قدیم بوده که آثار باستانی شوش، حاکی از عظمت گذشته آن است. این شهر پایتخت دولت عیلام و سپس مقرّ عمده داریوش اول هخامنشی (522-486 ق.م.) و جانشینانش بود. آثار باستانی آن از مهم‌ترین اماکن باستانی جهان و مشتمل بر بقایای ابنیه و آثار گوناگون از تمدن‌های باستانی ایران است. نام این شهر در عهد عتیق و کتیبه‌های میخی، "شوش"، و در مآخذ اسلامی "سوس"، آمده است (14: ج 2، ص 1503). شهر جندی‌شاپور در زمان انوشیروان ساسانی (531-579 م.)، به‌واسطه دانشگاه عظیم و معتبر آن مشهور بود. در این دانشگاه، علوم یونانی به زبان آرامی تدریس می‌شد (6: ج 1، ص 754). ابن ندیم در کتاب الفهرست از کتابخانه بزرگی که انوشیروان در آنجا دایر کرده بود یاد می‌کند (300:1، 301؛ 4: ج 1، ص 28).
خوزستان از کهن‌ترین سرزمین‌های [[کشور ایران|ایران]] است. واژه "خوزستان"، ظاهراً، به معنای سرزمین "خوزی"ها یا "هوزی"هاست که واژه "[[اهواز]]" نیز از آن گرفته شده است<ref>'''''خوزستان'''''. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج1، ص925.</ref>. سرزمین [[استان خوزستان|خوزستان]] کمابیش همان عیلام قدیم بوده که آثار باستانی شوش، حاکی از عظمت گذشته آن است. این شهر پایتخت دولت عیلام و سپس مقرّ عمده داریوش اول هخامنشی (522-486 ق.م.) و جانشینانش بود. آثار باستانی آن از مهم‌ترین اماکن باستانی جهان و مشتمل بر بقایای ابنیه و آثار گوناگون از تمدن‌های باستانی ایران است. نام این شهر در عهد عتیق و کتیبه‌های میخی، "شوش"، و در مآخذ اسلامی "سوس"، آمده است<ref>'''''شوش'''''. دایره‌المعارف فارسی  [مصاحب]، ج2، ص1503.</ref>. شهر جندی‌شاپور در زمان انوشیروان ساسانی (531-579 م.)، به‌واسطه دانشگاه عظیم و معتبر آن مشهور بود. در این دانشگاه، علوم یونانی به زبان آرامی تدریس می‌شد<ref>'''''جندی‌شاپور'''''. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج1، ص754.</ref>. ابن ندیم در کتاب الفهرست از کتابخانه بزرگی که انوشیروان در آنجا دایر کرده بود یاد می‌کند<ref>ابن ندیم، محمدبن اسحاق. '''''الفهرست'''''. تهران :[بی‌نا]، 1350، ص300و301.</ref><ref>'''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: [https://medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، 1378 (پلی‌کپی)، ج1، ص28.</ref>.


شهر و دانشگاه جندی شاپور تا دوره عباسیان رونق داشت. احتمالاً پس از تشکیل بیت الحکمه در بغداد (پایتخت عباسیان)، مجموعه این کتابخانه به همراه دانشمندان و مترجمان آن به بغداد انتقال یافته است.
شهر و دانشگاه جندی شاپور تا دوره عباسیان رونق داشت. احتمالاً پس از تشکیل بیت الحکمه در بغداد (پایتخت عباسیان)، مجموعه این کتابخانه به همراه دانشمندان و مترجمان آن به بغداد انتقال یافته است.


خوزستان در سال 19 ق. توسط سپاه اسلام فتح شد و در اندک‌زمانی همه مردم این سرزمین به اسلام گرویدند. رجال این منطقه، به‌سبب همجواری با عراق (قلمرو خلافت عباسی)، و نیز عرب‌زبان بودن اغلب ساکنان آن، نقش فعالی در فرهنگ و سیاست ایفا کردند. ابوسهل نوبختی ( ـ 185 ق.) مدتی ریاست کتابخانه بیت‌الحکمه بغداد را برعهده داشت (2: ج 1، ص 24)، علی‌بن مهزیار اهوازی ( ـ 254 ق) از بزرگان علمای شیعه به‌شمار می‌رفته، که 33 تألیف او را برشمرده‌اند، سید نعمت‌الله جزایری (1050-1112 ق.)، شیخ مرتضی انصاری (1214-1281 ق.)، سید محمدحسن آل طیّب (1329 ق. - 1373 ش.)، و علامه محمدتقی شوشتری ( ـ1374) از علما و دانشمندان این سرزمین به‌شمار می‌روند که صاحب تألیفات متعددی بوده‌اند (2: ج 2، ص 504-592).
[[استان خوزستان|خوزستان]] در سال 19 ق. توسط سپاه [[اسلام]] فتح شد و در اندک‌زمانی همه مردم این سرزمین به اسلام گرویدند. رجال این منطقه، به‌سبب همجواری با [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] (قلمرو خلافت عباسی)، و نیز عرب‌زبان بودن اغلب ساکنان آن، نقش فعالی در فرهنگ و سیاست ایفا کردند. ابوسهل نوبختی ( ـ 185 ق.) مدتی ریاست کتابخانه بیت‌الحکمه بغداد را برعهده داشت<ref>پورکاظم، کاظم. '''''نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان'''''؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ج1، ص24.</ref>، علی‌بن مهزیار اهوازی ( ـ 254 ق) از بزرگان علمای شیعه به‌شمار می‌رفته، که 33 تألیف او را برشمرده‌اند، سید نعمت‌الله جزایری (1050-1112 ق.)، شیخ مرتضی انصاری (1214-1281 ق.)، سید محمدحسن آل طیّب (1329 ق. - 1373 ش.)، و علامه محمدتقی شوشتری ( ـ1374) از علما و دانشمندان این سرزمین به‌شمار می‌روند که صاحب تألیفات متعددی بوده‌اند<ref>پورکاظم، کاظم. '''''نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان'''''؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ج2، ص504-592.</ref>.


وجود دانشمندان و نویسندگان فراوان در این استان، نشانگر رواج فرهنگ و ادب و نیز وجود کتابخانه‌های متعدد بوده است.
وجود دانشمندان و نویسندگان فراوان در این استان، نشانگر رواج فرهنگ و ادب و نیز وجود کتابخانه‌های متعدد بوده است.


=== کتابخانه‌های مدارس دینی ===
=== کتابخانه‌های مدارس دینی ===
در سال 629 ق. که ساختمان امامزاده عبدالله در شوشتر بنا گردید، در جنب آن، مدرسه، کتابخانه، و میهمانسرایی نیز دایر شد. بقایای این امامزاده و کتابخانه آن تا چندی پیش بر روی تپه‌ای در جنوب شوشتر برجای بود. کتابخانه مدرسه اسفندیاربیگ میرشکار در دوره صفویه شهرت و اعتبار تام داشت که در هجوم افاغنه به این شهر (پس از 1135 ق .)، ویران شد (20: ج 2، ص 34، 69، 159). از آن زمان تا قرن چهاردهم، هیچ‌گونه اطلاعی راجع به کتابخانه‌های مدارس دینی در دست نیست. کتابخانه مدرسه علمیه موسوی، به‌همت محمدحسین موسوی (1307ـ )، از علمای معاصر شهر بهبهان، به‌منظور استفاده خاص طلاّب این مدرسه تأسیس گردید (12: ج 3، ص 252).
در سال 629 ق. که ساختمان امامزاده عبدالله در شوشتر بنا گردید، در جنب آن، مدرسه، کتابخانه، و میهمان‌سرایی نیز دایر شد. بقایای این امامزاده و کتابخانه آن تا چندی پیش بر روی تپه‌ای در جنوب شوشتر برجای بود. کتابخانه مدرسه اسفندیاربیگ میرشکار در دوره صفویه شهرت و اعتبار تام داشت که در هجوم افاغنه به این شهر (پس از 1135 ق .)، ویران شد<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص34، 69، 159.</ref>. از آن زمان تا قرن چهاردهم، هیچ‌گونه اطلاعی راجع به کتابخانه‌های مدارس دینی در دست نیست. کتابخانه مدرسه علمیه موسوی، به‌همت محمدحسین موسوی (1307ـ )، از علمای معاصر شهر بهبهان، به‌منظور استفاده خاص طلاّب این مدرسه تأسیس گردید<ref>شریف‌رازی، محمد. '''''گنجینه دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ج3، ص252.</ref>.


=== کتابخانه‌های شخصی و خاندانی ===
=== کتابخانه‌های شخصی و خاندانی ===
نخستین کتابخانه شخصی در این استان متعلق به جعفربن احمد مروزی ( ـ274ق.) بوده که، پس از مرگ او، فرزندانش مجموعه کتابخانه وی را به بغداد بردند و حراج کردند (19: ج 1، ص 88). مهم‌ترین کتابخانه خاندانی این استان مربوط به آل مشعشع (714-1025 ق.) بود که بر بخشی از خوزستان حکومت داشتند. بعضی از رجال این خاندان، اهل فضل و دانش‌پرور بودند و کتابخانه مهمی در هویزه بنا نهادند. سید علی‌خان، والی هویزه، که خود از دانشمندان زمان و صاحب تألیفات متعدد بود بر مجموعه کتابخانه افزود. میرزا عبدالله اصفهانی، معروف به افندی ( ـ1130 ق.) در کتاب خود، ریاض‌العلماء، شرحی از این کتابخانه به‌دست داده و متذکر می‌شود که در آشوب 1117 ق. از میان رفته است (15: ج 8، ص 165، 166؛ 20: ج 2، ص 150ـ 151). کتابخانه کمال‌الدین خضرشاه دزفولی در شوشتر، در اواخر قرن نهم هجری، اهمیت و اعتبار ویژه‌ای داشته که مورد رجوع دانشمندان و محققان بوده است. این کتابخانه بیش از یکصد سال در میان این خاندان دوام یافته است (17: 145ـ146). میر نورالله شوشتری، بزرگ خاندان شوشتری (956-1019 ق.)، کتابخانه شخصی بزرگی در شوشتر فراهم کرده بود که تا زمان حیات میر شریف شوشتری (قرن 13 ق.) در میان این خاندان بوده است. کتابخانه سید نعمت‌الله جزایری از کتابخانه‌های معروف و معتبر قرن یازدهم و دوازدهم هجری بوده که پس از مرگ وی در اختیار فرزندش، سید عبدالله جزایری، صاحب تذکره شوشتر قرار گرفت (20: ج 2، ص 159). میرعبدالوهاب شوشتری نیز از ملازمان شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق .) بود که در جریان حمله سپاه ایران به شهر ایروان حضور داشت. پس از فتح شهر، شاه عباس کتاب‌های غارت‌شده را به وی بخشید، اما او پس از فرونشستن آتش جنگ، بخش عمده‌ای را به صاحبان اصلی آنها بازگرداند و بخش دیگر را که صاحبانشان نامعلوم بودند نزد خود نگاه داشت و بر مجموعه شخصی 12000 جلدی خود افزود؛ ولی پس از مرگ وی، مجموعه کتابخانه‌اش پراکنده شد (20: ج 2، ص 159-161). سید صدرالدین دزفولی، متخلص به "کاشف" ( ـ 1258 ق.) کتابخانه‌ای در دزفول داشت که سال‌ها در میان خاندان او باقی بود. وی کتابخانه‌ای نیز برای خانقاهش فراهم کرد که حدود 5000 جلد کتاب داشت و عمدتاً شامل آثار عرفانی بود. پس از مرگ وی، بخش عمده مجموعه‌اش به کتابخانه محمدشاه قاجار (1250-1264 ق.) انتقال یافت.
نخستین کتابخانه شخصی در این استان متعلق به جعفربن احمد مروزی ( ـ274ق.) بوده که، پس از مرگ او، فرزندانش مجموعه کتابخانه وی را به بغداد بردند و حراج کردند<ref>مرعشی، علی‌اکبر. '''''شجره خاندان مرعشی'''''. تهران: شرکت تعاون، 1365، ج1، ص88.</ref>. مهم‌ترین کتابخانه خاندانی این استان مربوط به آل مشعشع (714-1025 ق.) بود که بر بخشی از [[استان خوزستان|خوزستان]] حکومت داشتند. بعضی از رجال این خاندان، اهل فضل و دانش‌پرور بودند و کتابخانه مهمی در هویزه بنا نهادند. سید علی‌خان، والی هویزه، که خود از دانشمندان زمان و صاحب تألیفات متعدد بود بر مجموعه کتابخانه افزود. میرزا عبدالله اصفهانی، معروف به افندی ( ـ1130 ق.) در کتاب خود، ریاض‌العلماء، شرحی از این کتابخانه به‌دست داده و متذکر می‌شود که در آشوب 1117 ق. از میان رفته است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص150-151.</ref><ref>'''''کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی'''''. [http://www.cgie.org.ir/ دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)]: ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص165و166.</ref>. کتابخانه کمال‌الدین خضرشاه دزفولی در شوشتر، در اواخر قرن نهم هجری، اهمیت و اعتبار ویژه‌ای داشته که مورد رجوع دانشمندان و محققان بوده است. این کتابخانه بیش از یکصد سال در میان این خاندان دوام یافته است<ref>'''''لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها'''''. تهران: [https://masajed.farhang.gov.ir/ ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها]، 1378، (پلی‌کپی)، ص145و146.</ref>. میر نورالله شوشتری، بزرگ خاندان شوشتری (956-1019 ق.)، کتابخانه شخصی بزرگی در شوشتر فراهم کرده بود که تا زمان حیات میر شریف شوشتری (قرن 13 ق.) در میان این خاندان بوده است. کتابخانه سید نعمت‌الله جزایری از کتابخانه‌های معروف و معتبر قرن یازدهم و دوازدهم هجری بوده که پس از مرگ وی در اختیار فرزندش، سید عبدالله جزایری، صاحب تذکره شوشتر قرار گرفت<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص159.</ref>. میرعبدالوهاب شوشتری نیز از ملازمان شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق .) بود که در جریان حمله سپاه ایران به شهر ایروان حضور داشت. پس از فتح شهر، شاه عباس کتاب‌های غارت‌شده را به وی بخشید، اما او پس از فرونشستن آتش جنگ، بخش عمده‌ای را به صاحبان اصلی آنها بازگرداند و بخش دیگر را که صاحبانشان نامعلوم بودند نزد خود نگاه داشت و بر مجموعه شخصی 12000 جلدی خود افزود؛ ولی پس از مرگ وی، مجموعه کتابخانه‌اش پراکنده شد<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص159-161.</ref>. سید صدرالدین دزفولی، متخلص به "کاشف" ( ـ 1258 ق.) کتابخانه‌ای در دزفول داشت که سال‌ها در میان خاندان او باقی بود. وی کتابخانه‌ای نیز برای خانقاهش فراهم کرد که حدود 5000 جلد کتاب داشت و عمدتاً شامل آثار عرفانی بود. پس از مرگ وی، بخش عمده مجموعه‌اش به کتابخانه محمدشاه قاجار (1250-1264 ق.) انتقال یافت.


شیخ فخرالدین، معروف به شیخ‌الاسلام دزفولی (قرن 13 ق.)، کتابخانه خاندانی خود را تکمیل و مجموعه 12000 جلدی آن را وقف عام کرد که مورد استفاده دانشمندان قرار داشت. پس از فوت او، محمدعلی میرزا دولتشاه، حاکم دزفول، آن مجموعه را تصرف کرد و به‌خواهش حاج ملا احمد نراقی ( ـ1245 ق .) بخشی از آن را بازگرداند (20: ج 2، ص 186-187). از دیگر کتابخانه‌های شخصی معروف و معتبر این استان می‌توان از کتابخانه شرف‌الدین شوشتری (1279 ق. ـ ) در شوشتر، کتابخانه شیخ جعفر شوشتری ( ـ1303 ق .) در همان شهر، کتابخانه سید عیسی صافی دزفولی که مربوط به تاریخ و جغرافیا و رجال دزفول بود، کتابخانه سید نورالدین جزایری که بالغ بر 4000 جلد می‌گردید (15: ج 8، ص 165)، کتابخانه داعی دزفول که بیش از 10000 جلد کتاب داشت، کتابخانه امام جمعه شوشتری (1235-1329 ق .) که بیشتر مجموعه آن را علوم غریبه و کیمیا تشکیل می‌داد، و نیز کتابخانه 8000 جلدی شیخ سلمان خاقانی (1332-1410 ق .) در خرمشهر نام برد. این کتابخانه در جریان جنگ عراق با ایران از میان رفت (5: ج 1، ص 137؛ 15: ج 8، ص 165؛ 20: ج 2، ص 180، 183، 187، 208).
شیخ فخرالدین، معروف به شیخ‌الاسلام دزفولی (قرن 13 ق.)، کتابخانه خاندانی خود را تکمیل و مجموعه 12000 جلدی آن را وقف عام کرد که مورد استفاده دانشمندان قرار داشت. پس از فوت او، محمدعلی میرزا دولتشاه، حاکم دزفول، آن مجموعه را تصرف کرد و به‌خواهش حاج ملا احمد نراقی ( ـ1245 ق .) بخشی از آن را بازگرداند<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص186-187.</ref>. از دیگر کتابخانه‌های شخصی معروف و معتبر این استان می‌توان از کتابخانه شرف‌الدین شوشتری (1279 ق. ـ ) در شوشتر، کتابخانه شیخ جعفر شوشتری ( ـ1303 ق .) در همان شهر، کتابخانه سید عیسی صافی دزفولی که مربوط به تاریخ و جغرافیا و رجال دزفول بود، کتابخانه سید نورالدین جزایری که بالغ بر 4000 جلد می‌گردید<ref>'''''کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی'''''. [http://www.cgie.org.ir/ دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)]: ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص168.</ref>، کتابخانه داعی دزفول که بیش از 10000 جلد کتاب داشت، کتابخانه امام جمعه شوشتری (1235-1329 ق .) که بیشتر مجموعه آن را علوم غریبه و کیمیا تشکیل می‌داد، و نیز کتابخانه 8000 جلدی شیخ سلمان خاقانی (1332-1410 ق .) در [[خرمشهر]] نام برد. این کتابخانه در جریان [[جنگ ایران و عراق|جنگ عراق با ایران]] از میان رفت<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص180، 183، 187، 208.</ref><ref>'''''کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی'''''. [http://www.cgie.org.ir/ دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)]: ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص165.</ref><ref>جزایری، محمد. '''''شجره مبارکه یا برگی از تاریخ خوزستان'''''. اهواز: چاپخانه نگارین، [بی‌نا]، ج1، ص137.</ref>.


=== کتابخانه‌های عمومی ===
=== کتابخانه‌های عمومی ===
کهن‌ترین کتابخانه عمومی این استان متعلق به مسجد جامع شوشتر، از قدیمی‌ترین مساجد این شهر، بوده که در زمان خلفای عباسی شهرت و اعتبار داشته و در زمان خلافت المعتزبالله (251-255 ق.)، سیزدهمین خلیفه عباسی، کتاب‌هایی به خط کوفی در آن موجود بوده است (12:7). مقدسی (336-380 ق .) نیز، در احسن التقاسیم، از کتابخانه بزرگ و باعظمت رامهرمز یاد کرده و آن را در شمار کتابخانه‌های معتبر آن زمان دانسته است. این کتابخانه از مراکز و مراجع مهم علمی معتزله محسوب می‌شده و استفاده عام داشته است (15: ج 8، ص 155؛ 20: ج 2، ص 15). کتابخانه شخصی کمال‌الدین خضرشاه دزفولی (اواخر قرن 9 ق .)، در شوشتر، مورد استفاده دانشمندان و اهل تحقیق بوده است. شیخ فخرالدین کتابخانه خاندانی خود را وقف عام کرد و دانشمندان سال‌ها از آن بهره‌مند می‌شدند (20: ج 2، ص 145، 146، 187، 188). کتابخانه بزرگ فلاّحیه (شادگان فعلی) تا قرن 12 ق. دارای شهرت و اعتبار تمام بود و شیخ برکات ناصر کعبی ( ـ 1197 ق .) آن را به شیخ خلف عصفوری ( ـ 1208 ق .) بخشید که بسیاری از نسخه‌های آن امروزه در کتابخانه‌های عمومی و خصوصی جهان دیده می‌شود (2: ج 1، ص 31).
کهن‌ترین کتابخانه عمومی این استان متعلق به مسجد جامع شوشتر، از قدیمی‌ترین مساجد این شهر، بوده که در زمان خلفای عباسی شهرت و اعتبار داشته و در زمان خلافت المعتزبالله (251-255 ق.)، سیزدهمین خلیفه عباسی، کتاب‌هایی به خط کوفی در آن موجود بوده است<ref>حسینی جزایری، عبدالله. '''''تذکره شوشتر'''''. تهران: چاپخانه حیدری، [بی‌تا]، ص12.</ref>. مقدسی (336-380 ق .) نیز، در احسن التقاسیم، از کتابخانه بزرگ و باعظمت رامهرمز یاد کرده و آن را در شمار کتابخانه‌های معتبر آن زمان دانسته است. این کتابخانه از مراکز و مراجع مهم علمی معتزله محسوب می‌شده و استفاده عام داشته است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص15.</ref><ref>'''''کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی'''''. [http://www.cgie.org.ir/ دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)]: ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص155.</ref>. کتابخانه شخصی کمال‌الدین خضرشاه دزفولی (اواخر قرن 9 ق .)، در شوشتر، مورد استفاده دانشمندان و اهل تحقیق بوده است. شیخ فخرالدین کتابخانه خاندانی خود را وقف عام کرد و دانشمندان سال‌ها از آن بهره‌مند می‌شدند<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص145، 146، 187، 188.</ref>. کتابخانه بزرگ فلاّحیه (شادگان فعلی) تا قرن 12 ق. دارای شهرت و اعتبار تمام بود و شیخ برکات ناصر کعبی ( ـ 1197 ق .) آن را به شیخ خلف عصفوری ( ـ 1208 ق .) بخشید که بسیاری از نسخه‌های آن امروزه در کتابخانه‌های عمومی و خصوصی جهان دیده می‌شود<ref>پورکاظم، کاظم. '''''نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان'''''؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ج1، ص31.</ref>.


نخستین کتابخانه عمومی جدید این استان در سال 1343 ش. در شهر بهبهان تأسیس شد. در اردیبهشت 1344 نیز کتابخانه عمومی آموزش و پرورش استان خوزستان گشایش یافت. این کتابخانه از ادغام مجموعه‌های دانشسرای مقدماتی پسران، دبیرستان شاهپور، دبیرستان فرهنگ، و کتاب‌های کتابخانه آموزش و پرورش استان، با مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد کتاب در شهر اهواز تشکیل شد (131:8).
نخستین کتابخانه عمومی جدید این استان در سال 1343 ش. در شهر بهبهان تأسیس شد. در اردیبهشت 1344 نیز کتابخانه عمومی آموزش و پرورش استان خوزستان گشایش یافت. این کتابخانه از ادغام مجموعه‌های دانشسرای مقدماتی پسران، دبیرستان شاهپور، دبیرستان فرهنگ، و کتاب‌های کتابخانه آموزش و پرورش استان، با مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد کتاب در شهر [[اهواز]] تشکیل شد<ref>'''''خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانه‌های عمومی و خصوصی'''''. تهران: وزارت آموزش و پرورش، اداره کل نگارش. 1345، ص131.</ref>.


کتابخانه‌های عمومی دیگری از آن پس در سراسر استان تأسیس گردید که کتابخانه‌های عمومی اهواز و خرمشهر (تأسیس 1346)، آبادان (تأسیس 1347)، بندر ماهشهر (تأسیس 1348)، شوش (تأسیس 1349)، رامهرمز (تأسیس 1350)، دزفول (تأسیس 1351)، مسجد سلیمان (تأسیس 1352)، اندیمشک (تأسیس 1353)، ایذه، و هویزه (تأسیس 1354) از آن جمله‌اند (13: 471-522).
کتابخانه‌های عمومی دیگری از آن پس در سراسر استان تأسیس گردید که کتابخانه‌های عمومی اهواز و خرمشهر (تأسیس 1346)، آبادان (تأسیس 1347)، بندر ماهشهر (تأسیس 1348)، شوش (تأسیس 1349)، رامهرمز (تأسیس 1350)، دزفول (تأسیس 1351)، مسجد سلیمان (تأسیس 1352)، اندیمشک (تأسیس 1353)، ایذه، و هویزه (تأسیس 1354) از آن جمله‌اند<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/ هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص471-522.</ref>.


تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان (طبق آمار سال 1378) 87 واحد و شامل 705828 جلد کتاب و نشریه، و بیش از 63423 عضو بوده است (1:9). افزون بر این، 3 واحد از کتابخانه‌های عمومی (وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) نیز در خوزستان فعالیت دارند که تعداد کتب موجود در این کتابخانه‌ها در حدود 8000 جلد و اعضای آن 8466 نفر است (34:16). تعداد 37 واحد کتابخانه نیز در مساجد استان وجود دارد که تا پایان سال 1378، تعداد کتب موجود در آنها، در حدود 5000 جلد، اعضا 4481 نفر، و کارکنان آنها 37 نفر بوده است (1:17).
تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان (طبق آمار سال 1378) 87 واحد و شامل 705828 جلد کتاب و نشریه، و بیش از 63423 عضو بوده است<ref>'''''خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/ هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>. افزون بر این، 3 واحد از کتابخانه‌های عمومی (وابسته به [https://rcs.ir/ جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران]) نیز در [[استان خوزستان|خوزستان]] فعالیت دارند که تعداد کتب موجود در این کتابخانه‌ها در حدود 8000 جلد و اعضای آن 8466 نفر است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور'''''، 1376. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1376، ص34.</ref>. تعداد 37 واحد کتابخانه نیز در مساجد استان وجود دارد که تا پایان سال 1378، تعداد کتب موجود در آنها، در حدود 5000 جلد، اعضا 4481 نفر، و کارکنان آنها 37 نفر بوده است<ref>'''''لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها'''''. تهران: [https://masajed.farhang.gov.ir/ ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها]، 1378، (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.


نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان استان خوزستان در سال 1347 در شهر اهواز گشایش یافت. در سال 1378، تعداد این کتابخانه‌ها به 6 واحد رسید که از جمله می‌توان به کتابخانه دزفول (تأسیس 1359)، شوشتر (تأسیس 1361)، و رامهرمز (تأسیس 1367) اشاره کرد. تعداد کل کتاب‌های کتابخانه‌های کانون پرورش فکری در این استان تا پایان 1378، تعداد 224887 جلد، اعضا 418,17 نفر، و کارکنان آنها 89 نفر بوده است (1:18، 5-6).
نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان [[استان خوزستان]] در سال 1347 در شهر [[اهواز]] گشایش یافت. در سال 1378، تعداد این کتابخانه‌ها به 6 واحد رسید که از جمله می‌توان به کتابخانه دزفول (تأسیس 1359)، شوشتر (تأسیس 1361)، و رامهرمز (تأسیس 1367) اشاره کرد. تعداد کل کتاب‌های کتابخانه‌های کانون پرورش فکری در این استان تا پایان 1378، تعداد 224887 جلد، اعضا 418,17 نفر، و کارکنان آنها 89 نفر بوده است<ref>'''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی]، 1377-1378، (پلی‌کپی)، ص1، 5-6.</ref>.


=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
ظاهراً نخستین کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در شهر اهواز (پیش از سال 1344) تأسیس شده است. کتابخانه‌های دانشسرای مقدماتی پسران، دبیرستان شاهپور، و دبیرستان فرهنگ این شهر به‌ترتیب دارای 1750، 1270، و 212 جلد کتاب بوده‌اند.
ظاهراً نخستین کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در شهر [[اهواز]] (پیش از سال 1344) تأسیس شده است. کتابخانه‌های دانشسرای مقدماتی پسران، دبیرستان شاهپور، و دبیرستان فرهنگ این شهر به‌ترتیب دارای 1750، 1270، و 212 جلد کتاب بوده‌اند.


در سال 1342 نیز کتابخانه دبیرستان رازی آبادان تأسیس شد که، در بدو افتتاح، حدود 1000 جلد کتاب داشت و، پنج سال بعد، تعداد آن به 4300 جلد کتاب فارسی و انگلیسی بالغ گردید (8: 131، 132، 155). تا پایان سال 1378، تعداد کل کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان 1067 واحد و مجموعه آنها در حدود 750000 جلد کتاب بوده است (1:4).
در سال 1342 نیز کتابخانه دبیرستان رازی آبادان تأسیس شد که، در بدو افتتاح، حدود 1000 جلد کتاب داشت و، پنج سال بعد، تعداد آن به 4300 جلد کتاب فارسی و انگلیسی بالغ گردید<ref>'''''خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانه‌های عمومی و خصوصی'''''. تهران: وزارت آموزش و پرورش، اداره کل نگارش. 1345، ص131، 132، 155.</ref>. تا پایان سال 1378، تعداد کل کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان 1067 واحد و مجموعه آنها در حدود 750000 جلد کتاب بوده است<ref>'''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: [https://medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.


=== کتابخانه‌های تخصصی ===
=== کتابخانه‌های تخصصی ===
از جمله کتابخانه‌های تخصصی قابل ذکر کتابخانه سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی دزفول (تأسیس 1342، با مجموعه 5000 جلد و 1 کارمند)، کتابخانه بیمارستان امام خمینی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اهواز (تأسیس 1347، با مجموعه 12109 جلد و 4 کارمند)، کتابخانه شرکت سهامی پتروشیمی آبادان (تأسیس 1348، با مجموعه 2000 جلد و 1 کارمند)، و کتابخانه بیمارستان ابوذر اهواز (تأسیس 1366، با مجموعه 1000 جلد و 2 کارمند) است. کتابخانه مرکز تحقیقات، مطالعات، و سنجش صداوسیمای استان خوزستان نیز با 10513 جلد کتاب، 136 عضو، و 2 کارمند فعالیت دارد (3: 22، 23، 166، 190؛ 53:16).
از جمله کتابخانه‌های تخصصی قابل ذکر کتابخانه سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی دزفول (تأسیس 1342، با مجموعه 5000 جلد و 1 کارمند)، کتابخانه بیمارستان امام خمینی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اهواز (تأسیس 1347، با مجموعه 12109 جلد و 4 کارمند)، کتابخانه شرکت سهامی پتروشیمی آبادان (تأسیس 1348، با مجموعه 2000 جلد و 1 کارمند)، و کتابخانه بیمارستان ابوذر اهواز (تأسیس 1366، با مجموعه 1000 جلد و 2 کارمند) است. کتابخانه مرکز تحقیقات، مطالعات، و سنجش صداوسیمای استان خوزستان نیز با 10513 جلد کتاب، 136 عضو، و 2 کارمند فعالیت دارد<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور'''''، 1376. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1376، ص53.</ref><ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش 2. تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص22، 23، 166، 190.</ref>.
[[پرونده:کتابخانه دانشگاه چمران.jpg|بندانگشتی|[https://lib.scu.ac.ir/ کتابخانه مرکزی دانشگاه شهید چمران] ، قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/1401012313170/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2]]


=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
نخستین کتابخانه دانشگاهی این استان در سال 1318 در دانشکده نفت آبادان تأسیس شد. بر اساس آمار سال 1370، مجموعه این کتابخانه در حدود 33000 جلد کتاب و نشریه و کارکنان آن 11 نفر بوده است (38:3).
نخستین کتابخانه دانشگاهی این استان در سال 1318 در دانشکده نفت آبادان تأسیس شد. بر اساس آمار سال 1370، مجموعه این کتابخانه در حدود 33000 جلد کتاب و نشریه و کارکنان آن 11 نفر بوده است<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش 2. تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص38.</ref>.


تعداد 10 واحد کتابخانه دانشگاهی، وابسته به دانشگاه شهید چمران اهواز، وجود دارد که برخی عبارتند از کتابخانه دانشکده علوم (تأسیس 1351، با مجموعه 171,24 جلد و 8 کارمند)، کتابخانه دانشکده ادبیات (تأسیس 1352، با مجموعه 94729 جلد و 11 کارمند)، کتابخانه دانشکده اقتصاد (تأسیس 1354، با مجموعه 9363 جلد و 4 کارمند)، و کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی (تأسیس 1358، با مجموعه 13505 جلد و 4 کارمند). کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد این دانشگاه نیز در سال 1356 تأسیس شد، که در حدود 60000 جلد کتاب و نشریه، و 27 کارمند دارد (83:3-88).
تعداد 10 واحد کتابخانه دانشگاهی، وابسته به دانشگاه شهید چمران اهواز، وجود دارد که برخی عبارتند از کتابخانه دانشکده علوم (تأسیس 1351، با مجموعه 171,24 جلد و 8 کارمند)، کتابخانه دانشکده ادبیات (تأسیس 1352، با مجموعه 94729 جلد و 11 کارمند)، کتابخانه دانشکده اقتصاد (تأسیس 1354، با مجموعه 9363 جلد و 4 کارمند)، و کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی (تأسیس 1358، با مجموعه 13505 جلد و 4 کارمند). کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد این دانشگاه نیز در سال 1356 تأسیس شد، که در حدود 60000 جلد کتاب و نشریه، و 27 کارمند دارد<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش 2. تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص83-88.</ref>.


کتابخانه دانشکده پزشکی گلستان (وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید چمران اهواز) در سال 1348 تأسیس شد، که تا سال 1370 دارای مجموعه‌ای در حدود 5000 جلد کتاب بوده است.
کتابخانه دانشکده پزشکی گلستان (وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید چمران اهواز) در سال 1348 تأسیس شد، که تا سال 1370 دارای مجموعه‌ای در حدود 5000 جلد کتاب بوده است.


از دیگر کتابخانه‌های دانشگاهی وابسته به این دانشگاه می‌توان از کتابخانه دانشکده علوم پایه پزشکی (تأسیس 1350، با مجموعه 14541 جلد و 6 کارمند)، کتابخانه دانشکده پیراپزشکی (تأسیس 1357، با مجموعه 8000 جلد و 1 کارمند)، کتابخانه دانشکده داروسازی (تأسیس 1365، با مجموعه 5000 جلد و 3 کارمند)، و کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شهید چمران (تأسیس 1367، با مجموعه 2000 جلد و 5 کارمند) نام برد.
از دیگر کتابخانه‌های دانشگاهی وابسته به این دانشگاه می‌توان از کتابخانه دانشکده علوم پایه پزشکی (تأسیس 1350، با مجموعه 14541 جلد و 6 کارمند)، کتابخانه دانشکده پیراپزشکی (تأسیس 1357، با مجموعه 8000 جلد و 1 کارمند)، کتابخانه دانشکده داروسازی (تأسیس 1365، با مجموعه 5000 جلد و 3 کارمند)، و [https://lib.scu.ac.ir/ کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شهید چمران] (تأسیس 1367، با مجموعه 2000 جلد و 5 کارمند) نام برد.


بر اساس آمار سال 1370، تعداد کل کتابخانه‌های دانشگاهی استان خوزستان 18 واحد، با مجموعه 341539جلد و 78 کارمند بوده است (3: 127-130).
بر اساس آمار سال 1370، تعداد کل کتابخانه‌های دانشگاهی استان خوزستان 18 واحد، با مجموعه 341539جلد و 78 کارمند بوده است<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش 2. تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص127-130.</ref>.
 
محمدحسن رجبی؛ مهناز علیجانی
 
=== مآخذ: ===
1) ابن ندیم، محمدبن اسحاق. '''''الفهرست'''''. تهران :[بی‌نا]، 1350، ص
 
2) پورکاظم، کاظم. '''''نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان'''''؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ص
 
3) تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش 2. تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370؛
 
4) '''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: [https://medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، 1378 (پلی‌کپی)،
 
5) جزایری، محمد. '''''شجره مبارکه یا برگی از تاریخ خوزستان'''''. اهواز: چاپخانه نگارین، [بی‌نا]؛
 
6) '''''جندیشاپور'''''. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج 1، ص 754،
 
7) حسینی جزایری، عبدالله. '''''تذکره شوشتر'''''. تهران: چاپخانه حیدری، [بی‌تا]،
 
8) '''''خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانه‌های عمومی و خصوصی'''''. تهران: وزارت آموزش و پرورش، اداره کل نگارش. 1345،
 
9) '''''خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/ هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی]، 1378 (پلی‌کپی)،
 
10) '''''خوزستان'''''. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج 1، ص 925-926،
 
11) '''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375'''''، استان خوزستان. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376،
 
12) شریف‌رازی، محمد. '''''گنجینه دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352،
 
13) '''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/ هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370،  
 
14) '''''شوش'''''. دایره‌المعارف فارسی  [مصاحب]، ج 2، ص 1503،
 
15) '''''کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی'''''. [http://www.cgie.org.ir/ دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)]: ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج 8، ص 150-180،
 
16) '''''گزارش فرهنگی کشور'''''، 1376. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1376،
 
17) '''''لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها'''''. تهران: [https://masajed.farhang.gov.ir/ ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها]، 1378، (پلی‌کپی)،
 
18) '''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی]، 1377-1378، (پلی‌کپی)،
 
19) مرعشی، علی‌اکبر. '''''شجره خاندان مرعشی'''''. تهران: شرکت تعاون، 1365،
 
20) همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،
 
منبع اصلی
 
خوزستان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].
 
نویسنده مقاله
 
محمدحسن رجبی و مهناز علیجانی
 
== منبع اصلی ==
اصفهان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
 
== نویسنده مقاله ==
محمدحسن رجبی


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۳۳: خط ۷۸:
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]
* [[کتابخانه های اصفهان]]
== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
خوزستان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].


== ماخذ ==
== نویسندگان مقاله ==
محمدحسن رجبی و مهناز علیجانی
[[رده:ارتباطات]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۴۳

کتابخانه مرکزی خوزستان ، قابل بازیابی ازhttps://www.ibna.ir/news/273816/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B7%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF

استان خوزستان در جنوب غرب ایران قرار دارد و از شمال به استان لرستان؛ از غرب به عراق و استان ایلام؛ از جنوب به خلیج فارس؛ و از شرق به استان‌های چهارمحال و بختیاری، و کهگیلویه و بویراحمد محدود است. مساحت آن 64664 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار 1375) 3746772 نفر بوده که از این تعداد 5/62 درصد در شهرها و 5/36 درصد در روستاها سکونت دارند. استان خوزستان دارای 15 شهرستان، 28 شهر، 35 بخش، 113 دهستان، و 4496 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارتند از: آبادان، اندیمشک، اهواز،ایذه، باغ ملک، بندر ماهشهر، بهبهان، خرمشهر، دزفول، دشت‌آزادگان، رامهرمز، شادگان، شوش، شوشتر، و مسجد سلیمان. مرکز این استان شهر اهواز است[۱].

تاریخچه

خوزستان از کهن‌ترین سرزمین‌های ایران است. واژه "خوزستان"، ظاهراً، به معنای سرزمین "خوزی"ها یا "هوزی"هاست که واژه "اهواز" نیز از آن گرفته شده است[۲]. سرزمین خوزستان کمابیش همان عیلام قدیم بوده که آثار باستانی شوش، حاکی از عظمت گذشته آن است. این شهر پایتخت دولت عیلام و سپس مقرّ عمده داریوش اول هخامنشی (522-486 ق.م.) و جانشینانش بود. آثار باستانی آن از مهم‌ترین اماکن باستانی جهان و مشتمل بر بقایای ابنیه و آثار گوناگون از تمدن‌های باستانی ایران است. نام این شهر در عهد عتیق و کتیبه‌های میخی، "شوش"، و در مآخذ اسلامی "سوس"، آمده است[۳]. شهر جندی‌شاپور در زمان انوشیروان ساسانی (531-579 م.)، به‌واسطه دانشگاه عظیم و معتبر آن مشهور بود. در این دانشگاه، علوم یونانی به زبان آرامی تدریس می‌شد[۴]. ابن ندیم در کتاب الفهرست از کتابخانه بزرگی که انوشیروان در آنجا دایر کرده بود یاد می‌کند[۵][۶].

شهر و دانشگاه جندی شاپور تا دوره عباسیان رونق داشت. احتمالاً پس از تشکیل بیت الحکمه در بغداد (پایتخت عباسیان)، مجموعه این کتابخانه به همراه دانشمندان و مترجمان آن به بغداد انتقال یافته است.

خوزستان در سال 19 ق. توسط سپاه اسلام فتح شد و در اندک‌زمانی همه مردم این سرزمین به اسلام گرویدند. رجال این منطقه، به‌سبب همجواری با عراق (قلمرو خلافت عباسی)، و نیز عرب‌زبان بودن اغلب ساکنان آن، نقش فعالی در فرهنگ و سیاست ایفا کردند. ابوسهل نوبختی ( ـ 185 ق.) مدتی ریاست کتابخانه بیت‌الحکمه بغداد را برعهده داشت[۷]، علی‌بن مهزیار اهوازی ( ـ 254 ق) از بزرگان علمای شیعه به‌شمار می‌رفته، که 33 تألیف او را برشمرده‌اند، سید نعمت‌الله جزایری (1050-1112 ق.)، شیخ مرتضی انصاری (1214-1281 ق.)، سید محمدحسن آل طیّب (1329 ق. - 1373 ش.)، و علامه محمدتقی شوشتری ( ـ1374) از علما و دانشمندان این سرزمین به‌شمار می‌روند که صاحب تألیفات متعددی بوده‌اند[۸].

وجود دانشمندان و نویسندگان فراوان در این استان، نشانگر رواج فرهنگ و ادب و نیز وجود کتابخانه‌های متعدد بوده است.

کتابخانه‌های مدارس دینی

در سال 629 ق. که ساختمان امامزاده عبدالله در شوشتر بنا گردید، در جنب آن، مدرسه، کتابخانه، و میهمان‌سرایی نیز دایر شد. بقایای این امامزاده و کتابخانه آن تا چندی پیش بر روی تپه‌ای در جنوب شوشتر برجای بود. کتابخانه مدرسه اسفندیاربیگ میرشکار در دوره صفویه شهرت و اعتبار تام داشت که در هجوم افاغنه به این شهر (پس از 1135 ق .)، ویران شد[۹]. از آن زمان تا قرن چهاردهم، هیچ‌گونه اطلاعی راجع به کتابخانه‌های مدارس دینی در دست نیست. کتابخانه مدرسه علمیه موسوی، به‌همت محمدحسین موسوی (1307ـ )، از علمای معاصر شهر بهبهان، به‌منظور استفاده خاص طلاّب این مدرسه تأسیس گردید[۱۰].

کتابخانه‌های شخصی و خاندانی

نخستین کتابخانه شخصی در این استان متعلق به جعفربن احمد مروزی ( ـ274ق.) بوده که، پس از مرگ او، فرزندانش مجموعه کتابخانه وی را به بغداد بردند و حراج کردند[۱۱]. مهم‌ترین کتابخانه خاندانی این استان مربوط به آل مشعشع (714-1025 ق.) بود که بر بخشی از خوزستان حکومت داشتند. بعضی از رجال این خاندان، اهل فضل و دانش‌پرور بودند و کتابخانه مهمی در هویزه بنا نهادند. سید علی‌خان، والی هویزه، که خود از دانشمندان زمان و صاحب تألیفات متعدد بود بر مجموعه کتابخانه افزود. میرزا عبدالله اصفهانی، معروف به افندی ( ـ1130 ق.) در کتاب خود، ریاض‌العلماء، شرحی از این کتابخانه به‌دست داده و متذکر می‌شود که در آشوب 1117 ق. از میان رفته است[۱۲][۱۳]. کتابخانه کمال‌الدین خضرشاه دزفولی در شوشتر، در اواخر قرن نهم هجری، اهمیت و اعتبار ویژه‌ای داشته که مورد رجوع دانشمندان و محققان بوده است. این کتابخانه بیش از یکصد سال در میان این خاندان دوام یافته است[۱۴]. میر نورالله شوشتری، بزرگ خاندان شوشتری (956-1019 ق.)، کتابخانه شخصی بزرگی در شوشتر فراهم کرده بود که تا زمان حیات میر شریف شوشتری (قرن 13 ق.) در میان این خاندان بوده است. کتابخانه سید نعمت‌الله جزایری از کتابخانه‌های معروف و معتبر قرن یازدهم و دوازدهم هجری بوده که پس از مرگ وی در اختیار فرزندش، سید عبدالله جزایری، صاحب تذکره شوشتر قرار گرفت[۱۵]. میرعبدالوهاب شوشتری نیز از ملازمان شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق .) بود که در جریان حمله سپاه ایران به شهر ایروان حضور داشت. پس از فتح شهر، شاه عباس کتاب‌های غارت‌شده را به وی بخشید، اما او پس از فرونشستن آتش جنگ، بخش عمده‌ای را به صاحبان اصلی آنها بازگرداند و بخش دیگر را که صاحبانشان نامعلوم بودند نزد خود نگاه داشت و بر مجموعه شخصی 12000 جلدی خود افزود؛ ولی پس از مرگ وی، مجموعه کتابخانه‌اش پراکنده شد[۱۶]. سید صدرالدین دزفولی، متخلص به "کاشف" ( ـ 1258 ق.) کتابخانه‌ای در دزفول داشت که سال‌ها در میان خاندان او باقی بود. وی کتابخانه‌ای نیز برای خانقاهش فراهم کرد که حدود 5000 جلد کتاب داشت و عمدتاً شامل آثار عرفانی بود. پس از مرگ وی، بخش عمده مجموعه‌اش به کتابخانه محمدشاه قاجار (1250-1264 ق.) انتقال یافت.

شیخ فخرالدین، معروف به شیخ‌الاسلام دزفولی (قرن 13 ق.)، کتابخانه خاندانی خود را تکمیل و مجموعه 12000 جلدی آن را وقف عام کرد که مورد استفاده دانشمندان قرار داشت. پس از فوت او، محمدعلی میرزا دولتشاه، حاکم دزفول، آن مجموعه را تصرف کرد و به‌خواهش حاج ملا احمد نراقی ( ـ1245 ق .) بخشی از آن را بازگرداند[۱۷]. از دیگر کتابخانه‌های شخصی معروف و معتبر این استان می‌توان از کتابخانه شرف‌الدین شوشتری (1279 ق. ـ ) در شوشتر، کتابخانه شیخ جعفر شوشتری ( ـ1303 ق .) در همان شهر، کتابخانه سید عیسی صافی دزفولی که مربوط به تاریخ و جغرافیا و رجال دزفول بود، کتابخانه سید نورالدین جزایری که بالغ بر 4000 جلد می‌گردید[۱۸]، کتابخانه داعی دزفول که بیش از 10000 جلد کتاب داشت، کتابخانه امام جمعه شوشتری (1235-1329 ق .) که بیشتر مجموعه آن را علوم غریبه و کیمیا تشکیل می‌داد، و نیز کتابخانه 8000 جلدی شیخ سلمان خاقانی (1332-1410 ق .) در خرمشهر نام برد. این کتابخانه در جریان جنگ عراق با ایران از میان رفت[۱۹][۲۰][۲۱].

کتابخانه‌های عمومی

کهن‌ترین کتابخانه عمومی این استان متعلق به مسجد جامع شوشتر، از قدیمی‌ترین مساجد این شهر، بوده که در زمان خلفای عباسی شهرت و اعتبار داشته و در زمان خلافت المعتزبالله (251-255 ق.)، سیزدهمین خلیفه عباسی، کتاب‌هایی به خط کوفی در آن موجود بوده است[۲۲]. مقدسی (336-380 ق .) نیز، در احسن التقاسیم، از کتابخانه بزرگ و باعظمت رامهرمز یاد کرده و آن را در شمار کتابخانه‌های معتبر آن زمان دانسته است. این کتابخانه از مراکز و مراجع مهم علمی معتزله محسوب می‌شده و استفاده عام داشته است[۲۳][۲۴]. کتابخانه شخصی کمال‌الدین خضرشاه دزفولی (اواخر قرن 9 ق .)، در شوشتر، مورد استفاده دانشمندان و اهل تحقیق بوده است. شیخ فخرالدین کتابخانه خاندانی خود را وقف عام کرد و دانشمندان سال‌ها از آن بهره‌مند می‌شدند[۲۵]. کتابخانه بزرگ فلاّحیه (شادگان فعلی) تا قرن 12 ق. دارای شهرت و اعتبار تمام بود و شیخ برکات ناصر کعبی ( ـ 1197 ق .) آن را به شیخ خلف عصفوری ( ـ 1208 ق .) بخشید که بسیاری از نسخه‌های آن امروزه در کتابخانه‌های عمومی و خصوصی جهان دیده می‌شود[۲۶].

نخستین کتابخانه عمومی جدید این استان در سال 1343 ش. در شهر بهبهان تأسیس شد. در اردیبهشت 1344 نیز کتابخانه عمومی آموزش و پرورش استان خوزستان گشایش یافت. این کتابخانه از ادغام مجموعه‌های دانشسرای مقدماتی پسران، دبیرستان شاهپور، دبیرستان فرهنگ، و کتاب‌های کتابخانه آموزش و پرورش استان، با مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد کتاب در شهر اهواز تشکیل شد[۲۷].

کتابخانه‌های عمومی دیگری از آن پس در سراسر استان تأسیس گردید که کتابخانه‌های عمومی اهواز و خرمشهر (تأسیس 1346)، آبادان (تأسیس 1347)، بندر ماهشهر (تأسیس 1348)، شوش (تأسیس 1349)، رامهرمز (تأسیس 1350)، دزفول (تأسیس 1351)، مسجد سلیمان (تأسیس 1352)، اندیمشک (تأسیس 1353)، ایذه، و هویزه (تأسیس 1354) از آن جمله‌اند[۲۸].

تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان (طبق آمار سال 1378) 87 واحد و شامل 705828 جلد کتاب و نشریه، و بیش از 63423 عضو بوده است[۲۹]. افزون بر این، 3 واحد از کتابخانه‌های عمومی (وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) نیز در خوزستان فعالیت دارند که تعداد کتب موجود در این کتابخانه‌ها در حدود 8000 جلد و اعضای آن 8466 نفر است[۳۰]. تعداد 37 واحد کتابخانه نیز در مساجد استان وجود دارد که تا پایان سال 1378، تعداد کتب موجود در آنها، در حدود 5000 جلد، اعضا 4481 نفر، و کارکنان آنها 37 نفر بوده است[۳۱].

نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان استان خوزستان در سال 1347 در شهر اهواز گشایش یافت. در سال 1378، تعداد این کتابخانه‌ها به 6 واحد رسید که از جمله می‌توان به کتابخانه دزفول (تأسیس 1359)، شوشتر (تأسیس 1361)، و رامهرمز (تأسیس 1367) اشاره کرد. تعداد کل کتاب‌های کتابخانه‌های کانون پرورش فکری در این استان تا پایان 1378، تعداد 224887 جلد، اعضا 418,17 نفر، و کارکنان آنها 89 نفر بوده است[۳۲].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

ظاهراً نخستین کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در شهر اهواز (پیش از سال 1344) تأسیس شده است. کتابخانه‌های دانشسرای مقدماتی پسران، دبیرستان شاهپور، و دبیرستان فرهنگ این شهر به‌ترتیب دارای 1750، 1270، و 212 جلد کتاب بوده‌اند.

در سال 1342 نیز کتابخانه دبیرستان رازی آبادان تأسیس شد که، در بدو افتتاح، حدود 1000 جلد کتاب داشت و، پنج سال بعد، تعداد آن به 4300 جلد کتاب فارسی و انگلیسی بالغ گردید[۳۳]. تا پایان سال 1378، تعداد کل کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان 1067 واحد و مجموعه آنها در حدود 750000 جلد کتاب بوده است[۳۴].

کتابخانه‌های تخصصی

از جمله کتابخانه‌های تخصصی قابل ذکر کتابخانه سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی دزفول (تأسیس 1342، با مجموعه 5000 جلد و 1 کارمند)، کتابخانه بیمارستان امام خمینی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اهواز (تأسیس 1347، با مجموعه 12109 جلد و 4 کارمند)، کتابخانه شرکت سهامی پتروشیمی آبادان (تأسیس 1348، با مجموعه 2000 جلد و 1 کارمند)، و کتابخانه بیمارستان ابوذر اهواز (تأسیس 1366، با مجموعه 1000 جلد و 2 کارمند) است. کتابخانه مرکز تحقیقات، مطالعات، و سنجش صداوسیمای استان خوزستان نیز با 10513 جلد کتاب، 136 عضو، و 2 کارمند فعالیت دارد[۳۵][۳۶].

کتابخانه مرکزی دانشگاه شهید چمران ، قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/1401012313170/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2

کتابخانه‌های دانشگاهی

نخستین کتابخانه دانشگاهی این استان در سال 1318 در دانشکده نفت آبادان تأسیس شد. بر اساس آمار سال 1370، مجموعه این کتابخانه در حدود 33000 جلد کتاب و نشریه و کارکنان آن 11 نفر بوده است[۳۷].

تعداد 10 واحد کتابخانه دانشگاهی، وابسته به دانشگاه شهید چمران اهواز، وجود دارد که برخی عبارتند از کتابخانه دانشکده علوم (تأسیس 1351، با مجموعه 171,24 جلد و 8 کارمند)، کتابخانه دانشکده ادبیات (تأسیس 1352، با مجموعه 94729 جلد و 11 کارمند)، کتابخانه دانشکده اقتصاد (تأسیس 1354، با مجموعه 9363 جلد و 4 کارمند)، و کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی (تأسیس 1358، با مجموعه 13505 جلد و 4 کارمند). کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد این دانشگاه نیز در سال 1356 تأسیس شد، که در حدود 60000 جلد کتاب و نشریه، و 27 کارمند دارد[۳۸].

کتابخانه دانشکده پزشکی گلستان (وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید چمران اهواز) در سال 1348 تأسیس شد، که تا سال 1370 دارای مجموعه‌ای در حدود 5000 جلد کتاب بوده است.

از دیگر کتابخانه‌های دانشگاهی وابسته به این دانشگاه می‌توان از کتابخانه دانشکده علوم پایه پزشکی (تأسیس 1350، با مجموعه 14541 جلد و 6 کارمند)، کتابخانه دانشکده پیراپزشکی (تأسیس 1357، با مجموعه 8000 جلد و 1 کارمند)، کتابخانه دانشکده داروسازی (تأسیس 1365، با مجموعه 5000 جلد و 3 کارمند)، و کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شهید چمران (تأسیس 1367، با مجموعه 2000 جلد و 5 کارمند) نام برد.

بر اساس آمار سال 1370، تعداد کل کتابخانه‌های دانشگاهی استان خوزستان 18 واحد، با مجموعه 341539جلد و 78 کارمند بوده است[۳۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، استان خوزستان. تهران: مرکز آمار ایران، 1376، ص15و16.
  2. ↑ خوزستان. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج1، ص925.
  3. ↑ شوش. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج2، ص1503.
  4. ↑ جندی‌شاپور. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج1، ص754.
  5. ↑ ابن ندیم، محمدبن اسحاق. الفهرست. تهران :[بی‌نا]، 1350، ص300و301.
  6. ↑ تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ج1، ص28.
  7. ↑ پورکاظم، کاظم. نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ج1، ص24.
  8. ↑ پورکاظم، کاظم. نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ج2، ص504-592.
  9. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص34، 69، 159.
  10. ↑ شریف‌رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ج3، ص252.
  11. ↑ مرعشی، علی‌اکبر. شجره خاندان مرعشی. تهران: شرکت تعاون، 1365، ج1، ص88.
  12. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص150-151.
  13. ↑ کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی. دایره‌المعارف اسلامیه (ایران): ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص165و166.
  14. ↑ لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها. تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها، 1378، (پلی‌کپی)، ص145و146.
  15. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص159.
  16. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص159-161.
  17. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص186-187.
  18. ↑ کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی. دایره‌المعارف اسلامیه (ایران): ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص168.
  19. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص180، 183، 187، 208.
  20. ↑ کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی. دایره‌المعارف اسلامیه (ایران): ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص165.
  21. ↑ جزایری، محمد. شجره مبارکه یا برگی از تاریخ خوزستان. اهواز: چاپخانه نگارین، [بی‌نا]، ج1، ص137.
  22. ↑ حسینی جزایری، عبدالله. تذکره شوشتر. تهران: چاپخانه حیدری، [بی‌تا]، ص12.
  23. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص15.
  24. ↑ کتابخانه‌های ایران بعد از اسلام تا زمان استقلال سیاسی. دایره‌المعارف اسلامیه (ایران): ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی‌عشری. ج8، ص155.
  25. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، 1345،ج2، ص145، 146، 187، 188.
  26. ↑ پورکاظم، کاظم. نگاهی به مشاهیر علم و ادب خوزستان؛ سوسنگرد: سرزمین خوز، 1378، ج1، ص31.
  27. ↑ خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانه‌های عمومی و خصوصی. تهران: وزارت آموزش و پرورش، اداره کل نگارش. 1345، ص131.
  28. ↑ شناسنامه کتابخانه‌های عمومی. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص471-522.
  29. ↑ خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  30. ↑ گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1376، ص34.
  31. ↑ لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها. تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها، 1378، (پلی‌کپی)، ص1.
  32. ↑ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378، (پلی‌کپی)، ص1، 5-6.
  33. ↑ خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانه‌های عمومی و خصوصی. تهران: وزارت آموزش و پرورش، اداره کل نگارش. 1345، ص131، 132، 155.
  34. ↑ تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  35. ↑ گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1376، ص53.
  36. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش 2. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص22، 23، 166، 190.
  37. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش 2. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص38.
  38. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش 2. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص83-88.
  39. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش 2. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص127-130.

منبع اصلی

خوزستان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسندگان مقاله

محمدحسن رجبی و مهناز علیجانی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_خوزستان&oldid=12619»