کتابخانه های ایلام: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۴

استان ایلام در غرب کشور قرار دارد و از شمال به استان کرمانشاه، از جنوب به استان خوزستان، از غرب به استان لرستان، و از شرق به کشور عراق محدود است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 487886 نفر و مساحت آن 19044 کیلومترمربع‌است.

این استان دارای 7 شهرستان، 15 شهر، 17 بخش، 36 دهستان، و 753 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارت است از: آبدانان، ایلام، ایوان، درّه‌شهر، دهلران، شیروان، چرداول، و مهران. مرکز استان نیز شهر ایلام است^[۱].

تاریخچه

این استان دارای یکی از کهن‌ترین تمدن‌ها در سرزمین پهناور ایران است. باستان‌شناسان غربی، بر اساس ابزارهای سنگی کشف‌شده، سابقه زندگی انسان‌ها را در این منطقه بین 80000 تا 100000 سال پیش تخمین می‌زنند^[۲]، اما آنچه مسلم است شهرنشینی در این منطقه از اوایل هزاره چهارم ق.م. در دشت سوزیان، در امتداد طبیعی دشت بین‌النهرین آغاز شده است^[۳].

بابلی‌ها ارتفاعات سرزمینی را که در شرق بابل قرار داشت، الامتو یا الام (عیلام) ، یعنی کوهستان و شاید کشور طلوع خورشید (مشرق)، می‌نامیدند. کشور عیلام شامل استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام کنونی، و کوه‌های بختیاری بوده است. حدود این کشور از غرب، رود دجله؛ از شرق، قسمتی از فارس؛ از شمال، کوه‌های بختیاری؛ و از جنوب، خلیج‌فارس تا بوشهر بوده است. عیلام در دوره عظمت، از غرب به بابل و از شرق به اصفهان می‌رسیده و از دو قسمت کوهستانی و دشت تشکیل می‌شده است. ناحیه کوهستانی که در شمال قرار داشت به‌سبب وضع جغرافیایی، دست نخورده و ابتدایی باقی ماند، اما قسمت دیگر (دشت)، به‌علت مجاورت و تماس دائم با ملل متمدن زمان، مرکز یکی از مهم‌ترین تمدن‌های ایران باستان شد. شهر شوش که در ناحیه دشت قرار داشت پایتخت کشور بود و جغرافیدانان قدیم یونان و روم، از جمله استرابون، ایالتی از عیلام را که شهر شوش در آن واقع بود، به مناسبت اهمیت شوش، سوزیان یا سوزیانا خوانده‌اند^[۴].

دولت عیلام قرن‌ها همسایه دولت‌های متمدن و نیرومندی چون اکد، سومر، بابل، و آشور بود و بارها مورد تاخت‌وتاز آنها قرار گرفت و هویت فرهنگی و حتی زبان مردم دستخوش دگرگونی‌های اساسی گردید. در دوره حکومت ژول ژی (2310-2263 ق.م.)، پادشاه سومر، شوش نیز از نفوذ سومر در امان نماند. به فرمان وی معابدی در شوش برپا گردید و مجسمه‌های خدایان در آنها قرار گرفت که برخی از کتیبه‌های این معابد هنوز باقی است^[۵]. عیلام در دوره پادشاهی شوتروک ناخونته (1207-1171 ق.م.) به اوج قدرت و عظمت رسید. وی نیز به بابل حمله کرد و غنایم بسیار، از جمله مجسمه مردوک، خدای بزرگ بابل، و لوحه قانون حمورابی را با خود به شوش آورد. اما در سال 114 ق.م. عیلام از پادشاه قدرتمند بابل، بخت‌النصر اول، شکست خورد و مجسمه مردوک به معبد آن در بابل بازگردید.

در سال 640 ق. م. شوش توسط آشوربانیپال، پادشاه آشور، تسخیر و به خاک‌وخون کشیده شد. مردم قتل عام شدند و اموال آنان به‌غارت رفت و همه آثار تمدن عیلام، و از جمله اسناد و مدارک دولتی، به‌کلی ویران شد^[۶]. از این رو، علی‌رغم تمدن درخشانی که در طول سه‌هزار سال قبل از میلاد در این سرزمین وجود داشته، کمتر نشانه و اثر تاریخی، از جمله کتابخانه ـ چنان‌که در تمدن آشور به‌چشم می‌خورد ـ باقی مانده است. از زمان هخامنشیان تا پایان ساسانیان، سرزمین عیلام یکی از ساتراپ (ایالت)های ایران به‌شمار می‌رفت.

به نوشته بلاذری در فتوح‌البلدان، سرزمین عیلام در سال 21 ق. به دست ابوموسی اشعری، از فرماندهان مسلمان عرب، گشوده شد^[۷] و مردم آنجا به‌تدریج به اسلام گرویدند. شهر ایلام در دوره ساسانیان ماست‌پزان نامیده می‌شد که اعراب مسلمان، آن را سبندان خواندند. یاقوت حموی (574-626 ق.) از این منطقه به نام "ایلام"، یاد کرده است^[۸]که بعدها به پشتکوه معروف گردید^[۹]و در 1315 ش.، بار دیگر به ایلام تغییر نام داد، آن‌گاه مرکز استانی به همین نام گردید^[۸].

گرچه نزدیک به چهارده قرن از رواج اسلام در این منطقه می‌گذرد، آثار باستانی اندکی، از جمله مسجد و مدرسه دینی، برجای مانده است. لذا اطلاعی از وجود کتابخانه در مساجد و مدارس دینی ـ که در اغلب شهرهای دیگر به‌وفور وجود داشته ـ در دست نیست.

کتابخانه‌های عمومی

نخستین کتابخانه عمومی این استان، در سال 1348 ش. در شهر ایلام گشایش یافت^[۱۰]. تا پیش از انقلاب اسلامی، کتابخانه‌های عمومی استان منحصر به همین کتابخانه بود. اما پس از آن، کتابخانه‌های متعددی در سراسر شهرهای استان تأسیس شد؛ از جمله کتابخانه عمومی چوار (تأسیس 1358)، کتابخانه عمومی ایوان (تأسیس 1362)، کتابخانه عمومی درّه‌شهر (تأسیس 1363)، کتابخانه عمومی آبدانان (تأسیس 1365)، و کتابخانه عمومی دهلران (تأسیس 1369)^[۱۱]. تا پایان نیمه اول سال 1378، تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان 24 باب، کارکنان آن 43 نفر، مجموعه آنها 145533 جلد کتاب و 45405 جلد نشریه، و تعداد اعضای آن 32230 نفر بوده است، علاوه بر آنها، در سال 1378، تعداد 10 واحد کتابخانه مساجد، در استان فعالیت داشتند که دارای مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد کتاب، 5 نفر کتابدار، و 890 عضو بوده است^[۱۲].

نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان نیز توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال 1348 در شهر ایلام افتتاح شد و از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در سایر شهرهای استان ایجاد شد. تا پایان سال 78 تعداد کل کتابخانه‌های کانون در سراسر استان 15 باب (13 باب شهری و دو باب روستایی)، تعداد مجموعه آنها 34423 جلد کتاب و نشریه، تعداد کارکنان 46 نفر، و تعداد اعضای آنها 3239 نفر بوده است^[۱۲]^[۱۳].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

اطلاعی از تاریخ کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در دست نیست. بر اساس آمار وزارت آموزش و پرورش، تا پایان نیمه اول سال ،1378 تعداد کتابخانه‌های آموزشگاهی استان 265 باب و تعداد مجموعه آنها 674,286 جلد بوده است^[۱۴].

کتابخانه‌های تخصصی

کتابخانه بیمارستان امام خمینی(ره) این استان، دارای 2100 جلد کتاب (1400 جلد فارسی و 700 جلد به زبان‌های دیگر)، 200 عضو و 1 کارمند است. کتابخانه اداره کل راه و ترابری استان نیز دارای 80 جلد کتاب فارسی و 10 عضو و یک کارمند است^[۱۵].

کتابخانه‌های دانشگاهی

نخستین کتابخانه دانشگاهی استان ایلام، کتابخانه آموزشکده کشاورزی ایلام (وابسته به دانشگاه رازی) بود که در سال 1355 تأسیس شد. تا سال 1368، تعداد کتاب‌ها و نشریات آن 6736 جلد و تعداد کارکنان آن 2 نفر بوده است^[۱۶]. دانشگاه علوم پزشکی ایلام نیز که پس از انقلاب اسلامی تأسیس شد دارای کتابخانه‌ای با 10800 جلد کتاب و نشریه، 650 عضو، و 5 کارمند است^[۱۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ مرکز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسکن :1375 استان ایلام. تهران: مرکز آمار ایران، 1376، ص15و16.
↑ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص92-96.
↑ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص109و110.
↑ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص109.
↑ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص112.
↑ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص116-117.
↑ بلاذری، احمدبن یحیی. فتوح‌البلدان. ترجمه محمد توکل. تهران: نشر نقره، 1367، ص433.
↑ ^۸٫۰ ^۸٫۱ ایلام. دایره‌المعارف تشیع، ج2، ص651.
↑ ایلام. دایره‌المعارف فارسی. ج1، ص346.
↑ شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص219.
↑ شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص215-231.
↑ ^۱۲٫۰ ^۱۲٫۱ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372.
↑ ایلام. دایره‌المعارف فارسی. ج 1، ص 346.
↑ تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطوح مدارس کشور: گزارش شماره 8. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
↑ گزارش فرهنگی کشور 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص50.
↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش.2 تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی، 1370،ص143.
↑ گزارش فرهنگی کشور 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص43.

منبع اصلی

ایلام، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

محمدحسن رجبی

[1] مرکز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسکن :1375 استان ایلام. تهران: مرکز آمار ایران، 1376، ص15و16.

[2] افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص92-96.

[3] افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص109و110.

[4] افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص109.

[5] افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص112.

[6] افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372، ص116-117.

[7] بلاذری، احمدبن یحیی. فتوح‌البلدان. ترجمه محمد توکل. تهران: نشر نقره، 1367، ص433.

[:0-8] ۸٫۰ ^۸٫۱ ایلام. دایره‌المعارف تشیع، ج2، ص651.

[9] ایلام. دایره‌المعارف فارسی. ج1، ص346.

[10] شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص219.

[11] شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص215-231.

[:1-12] ۱۲٫۰ ^۱۲٫۱ افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372.

[13] ایلام. دایره‌المعارف فارسی. ج 1، ص 346.

[14] تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطوح مدارس کشور: گزارش شماره 8. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.

[15] گزارش فرهنگی کشور 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص50.

[16] تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش.2 تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی، 1370،ص143.

[17] گزارش فرهنگی کشور 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص43.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''ايلام، كتابخانه‌های'''
-استان ایلام در غرب كشور قرار دارد و از شمال به استان كرمانشاه، از جنوب به استان خوزستان، از غرب به استان لرستان، و از شرق به كشور عراق محدود است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 487886 نفر و مساحت آن 19044 كیلومترمربع‌است.
+[[پرونده:کتابخانه مرکزی ایلام.jpg|بندانگشتی|کتابخانه مرکزی ایلام ، قابل بازیابی از<nowiki/>[https://www.isna.ir/news/ilam-49680/%D8%B9%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%AA-204-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87 https://www.isna.ir/news/ilam-49680/]]]
+استان ایلام در غرب کشور قرار دارد و از شمال به استان [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]، از جنوب به استان [[استان خوزستان|خوزستان]]، از غرب به استان [[استان لرستان|لرستان]]، و از شرق به کشور [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] محدود است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 487886 نفر و مساحت آن 19044 کیلومترمربع‌است.
-این استان دارای 7 شهرستان، 15 شهر، 17 بخش، 36 دهستان، و 753 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارت است از: آبدانان، ایلام، ایوان، درّه‌شهر، دهلران، شیروان، چرداول، و مهران. مركز استان نیز شهر ایلام است (12: پانزده و شانزده).
+این استان دارای 7 شهرستان، 15 شهر، 17 بخش، 36 دهستان، و 753 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارت است از: آبدانان، [[ایلام]]، ایوان، درّه‌شهر، دهلران، شیروان، چرداول، و مهران. مرکز استان نیز شهر [[ایلام]] است<ref>[https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]. '''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن''''' :1375 استان ایلام. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376، ص15و16.</ref>.
-'''فهرست'''
+=== تاریخچه ===
+این استان دارای یکی از کهن‌ترین تمدن‌ها در سرزمین پهناور [[کشور ایران|ایران]] است. باستان‌شناسان غربی، بر اساس ابزارهای سنگی کشف‌شده، سابقه زندگی انسان‌ها را در این منطقه بین 80000 تا 100000 سال پیش تخمین می‌زنند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص92-96.</ref>، اما آنچه مسلم است شهرنشینی در این منطقه از اوایل هزاره چهارم ق.م. در دشت سوزیان، در امتداد طبیعی دشت بین‌النهرین آغاز شده است<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص109و110.</ref>.
-* ۱تاریخچه
+بابلی‌ها ارتفاعات سرزمینی را که در شرق بابل قرار داشت، الامتو یا الام (عیلام) ، یعنی کوهستان و شاید کشور طلوع خورشید (مشرق)، می‌نامیدند. کشور عیلام شامل استان‌های [[استان خوزستان|خوزستان]]، [[استان لرستان|لرستان]]، ایلام کنونی، و کوه‌های بختیاری بوده است. حدود این کشور از غرب، رود دجله؛ از شرق، قسمتی از فارس؛ از شمال، کوه‌های بختیاری؛ و از جنوب، خلیج‌فارس تا [[بوشهر]] بوده است. عیلام در دوره عظمت، از غرب به بابل و از شرق به [[اصفهان]] می‌رسیده و از دو قسمت کوهستانی و دشت تشکیل می‌شده است. ناحیه کوهستانی که در شمال قرار داشت به‌سبب وضع جغرافیایی، دست نخورده و ابتدایی باقی ماند، اما قسمت دیگر (دشت)، به‌علت مجاورت و تماس دائم با ملل متمدن زمان، مرکز یکی از مهم‌ترین تمدن‌های [[ایران باستان]] شد. شهر شوش که در ناحیه دشت قرار داشت پایتخت کشور بود و جغرافیدانان قدیم یونان و روم، از جمله استرابون، ایالتی از عیلام را که شهر [[شوش]] در آن واقع بود، به مناسبت اهمیت شوش، سوزیان یا سوزیانا خوانده‌اند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص109.</ref>.
-* ۲كتابخانه‌های     عمومی
-* ۳كتابخانه‌های     آموزشگاهی
-* ۴كتابخانه‌های     تخصصی
-* ۵كتابخانه‌های     دانشگاهی
-* ۶مآخذ:
-'''تاریخچه'''
+دولت عیلام قرن‌ها همسایه دولت‌های متمدن و نیرومندی چون اکد، سومر، بابل، و آشور بود و بارها مورد تاخت‌وتاز آنها قرار گرفت و هویت فرهنگی و حتی زبان مردم دستخوش دگرگونی‌های اساسی گردید. در دوره حکومت ژول ژی (2310-2263 ق.م.)، پادشاه سومر، شوش نیز از نفوذ سومر در امان نماند. به فرمان وی معابدی در شوش برپا گردید و مجسمه‌های خدایان در آنها قرار گرفت که برخی از کتیبه‌های این معابد هنوز باقی است<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص112.</ref>. عیلام در دوره پادشاهی شوتروک ناخونته (1207-1171 ق.م.) به اوج قدرت و عظمت رسید. وی نیز به بابل حمله کرد و غنایم بسیار، از جمله مجسمه مردوک، خدای بزرگ بابل، و لوحه قانون حمورابی را با خود به شوش آورد. اما در سال 114 ق.م. عیلام از پادشاه قدرتمند بابل، بخت‌النصر اول، شکست خورد و مجسمه مردوک به معبد آن در بابل بازگردید.
-این استان دارای یكی از كهن‌ترین تمدن‌ها در سرزمین پهناور ایران است. باستان‌شناسان غربی، بر اساس ابزارهای سنگی كشف‌شده، سابقه زندگی انسان‌ها را در این منطقه بین 80000 تا 100000 سال پیش تخمین می‌زنند (1: 92-96)، اما آنچه مسلم است شهرنشینی در این منطقه از اوایل هزاره چهارم ق.م. در دشت سوزیان، در امتداد طبیعی دشت بین‌النهرین آغاز شده است(1: 109-110).
+در سال 640 ق. م. شوش توسط آشوربانیپال، پادشاه آشور، تسخیر و به خاک‌وخون کشیده شد. مردم قتل عام شدند و اموال آنان به‌غارت رفت و همه آثار تمدن عیلام، و از جمله اسناد و مدارک دولتی، به‌کلی ویران شد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص116-117.</ref>. از این رو، علی‌رغم تمدن درخشانی که در طول سه‌هزار سال قبل از میلاد در این سرزمین وجود داشته، کمتر نشانه و اثر تاریخی، از جمله کتابخانه ـ چنان‌که در تمدن آشور به‌چشم می‌خورد ـ باقی مانده است. از زمان [[هخامنشیان]] تا پایان [[ساسانیان]]، سرزمین عیلام یکی از ساتراپ (ایالت)های [[کشور ایران|ایران]] به‌شمار می‌رفت.
-بابلی‌ها ارتفاعات سرزمینی را كه در شرق بابل قرار داشت، الامتو یا الام (عیلام) ، یعنی كوهستان و شاید كشور طلوع خورشید (مشرق)، می‌نامیدند. كشور عیلام شامل استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام كنونی، و كوه‌های بختیاری بوده است. حدود این كشور از غرب، رود دجله؛ از شرق، قسمتی از فارس؛ از شمال، كوه‌های بختیاری؛ و از جنوب، خلیج‌فارس تا بوشهر بوده است. عیلام در دوره عظمت، از غرب به بابل و از شرق به اصفهان می‌رسیده و از دو قسمت كوهستانی و دشت تشكیل می‌شده است. ناحیه كوهستانی كه در شمال قرار داشت به‌سبب وضع جغرافیایی، دست نخورده و ابتدایی باقی ماند، اما قسمت دیگر (دشت)، به‌علت مجاورت و تماس دائم با ملل متمدن زمان، مركز یكی از مهم‌ترین تمدن‌های ایران باستان شد. شهر شوش كه در ناحیه دشت قرار داشت پایتخت كشور بود و جغرافیدانان قدیم یونان و روم، از جمله استرابون، ایالتی از عیلام را كه شهر شوش در آن واقع بود، به مناسبت اهمیت شوش، سوزیان یا سوزیانا خوانده‌اند (1: 109).
+به نوشته بلاذری در فتوح‌البلدان، سرزمین عیلام در سال 21 ق. به دست ابوموسی اشعری، از فرماندهان مسلمان عرب، گشوده شد<ref>بلاذری، احمدبن یحیی. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمه محمد توکل. تهران: نشر نقره، 1367، ص433.</ref> و مردم آنجا به‌تدریج به [[اسلام]] گرویدند. شهر ایلام در دوره [[ساسانیان]] ماست‌پزان نامیده می‌شد که اعراب مسلمان، آن را سبندان خواندند. یاقوت حموی (574-626 ق.) از این منطقه به نام "ایلام"، یاد کرده است<ref name=":0">ایلام. '''''دایره‌المعارف تشیع'''''، ج2، ص651.</ref>که بعدها به پشتکوه معروف گردید<ref>ایلام. '''''دایره‌المعارف فارسی'''''. ج1، ص346.</ref>و در 1315 ش.، بار دیگر به [[ایلام]] تغییر نام داد، آن‌گاه مرکز استانی به همین نام گردید<ref name=":0" />.
-دولت عیلام قرن‌ها همسایه دولت‌های متمدن و نیرومندی چون اكد، سومر، بابل، و آشور بود و بارها مورد تاخت‌وتاز آنها قرار گرفت و هویت فرهنگی و حتی زبان مردم دستخوش دگرگونی‌های اساسی گردید. در دوره حكومت ژول ژی (2310-2263 ق.م.)، پادشاه سومر، شوش نیز از نفوذ سومر در امان نماند. به فرمان وی معابدی در شوش برپا گردید و مجسمه‌های خدایان در آنها قرار گرفت كه برخی از كتیبه‌های این معابد هنوز باقی است (112:1). عیلام در دوره پادشاهی شوتروك ناخونته (1207-1171 ق.م.) به اوج قدرت و عظمت رسید. وی نیز به بابل حمله كرد و غنایم بسیار، از جمله مجسمه مردوك، خدای بزرگ بابل، و لوحه قانون حمورابی را با خود به شوش آورد. اما در سال 114 ق.م. عیلام از پادشاه قدرتمند بابل، بخت‌النصر اول، شكست خورد و مجسمه مردوك به معبد آن در بابل بازگردید.
+گرچه نزدیک به چهارده قرن از رواج [[اسلام]] در این منطقه می‌گذرد، آثار باستانی اندکی، از جمله مسجد و مدرسه دینی، برجای مانده است. لذا اطلاعی از وجود کتابخانه در مساجد و مدارس دینی ـ که در اغلب شهرهای دیگر به‌وفور وجود داشته ـ در دست نیست.
-در سال 640 ق. م. شوش توسط آشوربانیپال، پادشاه آشور، تسخیر و به خاك‌وخون كشیده شد. مردم قتل عام شدند و اموال آنان به‌غارت رفت و همه آثار تمدن عیلام، و از جمله اسناد و مدارك دولتی، به‌كلی ویران شد (1: 116-117). از این رو، علی‌رغم تمدن درخشانی كه در طول سه‌هزار سال قبل از میلاد در این سرزمین وجود داشته، كمتر نشانه و اثر تاریخی، از جمله كتابخانه ـ چنان‌كه در تمدن آشور به‌چشم می‌خورد ـ باقی مانده است. از زمان هخامنشیان تا پایان ساسانیان، سرزمین عیلام یكی از ساتراپ (ایالت)های ایران به‌شمار می‌رفت.
+=== کتابخانه‌های عمومی ===
+نخستین کتابخانه عمومی این استان، در سال 1348 ش. در شهر ایلام گشایش یافت<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص219.</ref>. تا پیش از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، کتابخانه‌های عمومی استان منحصر به همین کتابخانه بود. اما پس از آن، کتابخانه‌های متعددی در سراسر شهرهای استان تأسیس شد؛ از جمله [https://105022.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی چوار] (تأسیس 1358)، [https://105008.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی ایوان] (تأسیس 1362)، [https://105005.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی درّه‌شهر] (تأسیس 1363)، [https://105009.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی آبدانان] (تأسیس 1365)، و [https://105017.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی دهلران] (تأسیس 1369)<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص215-231.</ref>. تا پایان نیمه اول سال 1378، تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان 24 باب، کارکنان آن 43 نفر، مجموعه آنها 145533 جلد کتاب و 45405 جلد نشریه، و تعداد اعضای آن 32230 نفر بوده است، علاوه بر آنها، در سال 1378، تعداد 10 واحد کتابخانه مساجد، در استان فعالیت داشتند که دارای مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد کتاب، 5 نفر کتابدار، و 890 عضو بوده است<ref name=":1">افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372.</ref>.
-به نوشته بلاذری در فتوح‌البلدان، سرزمین عیلام در سال 21 ق. به دست ابوموسی اشعری، از فرماندهان مسلمان عرب، گشوده شد (433:4) و مردم آنجا به‌تدریج به اسلام گرویدند. شهر ایلام در دوره ساسانیان ماست‌پزان نامیده می‌شد كه اعراب مسلمان، آن را سبندان خواندند. یاقوت حموی (574-626 ق.) از این منطقه به نام "ایلام"، یاد كرده است (2: ج 2، ص 651) كه بعدها به پشتكوه معروف گردید (3: ج 1، ص 346) و در 1315 ش.، بار دیگر به ایلام تغییر نام داد، آن‌گاه مركز استانی به همین نام گردید (2: ج 2، ص 651).
+نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان نیز توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال 1348 در شهر [[ایلام]] افتتاح شد و از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در سایر شهرهای استان ایجاد شد. تا پایان سال 78 تعداد کل کتابخانه‌های کانون در سراسر استان 15 باب (13 باب شهری و دو باب روستایی)، تعداد مجموعه آنها 34423 جلد کتاب و نشریه، تعداد کارکنان 46 نفر، و تعداد اعضای آنها 3239 نفر بوده است<ref name=":1" /><ref>ایلام. '''''دایره‌المعارف فارسی'''''. ج 1، ص 346.</ref>.
-گرچه نزدیك به چهارده قرن از رواج اسلام در این منطقه می‌گذرد، آثار باستانی اندكی، از جمله مسجد و مدرسه دینی، برجای مانده است. لذا اطلاعی از وجود كتابخانه در مساجد و مدارس دینی ـ كه در اغلب شهرهای دیگر به‌وفور وجود داشته ـ در دست نیست.
+=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
+اطلاعی از تاریخ کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در دست نیست. بر اساس آمار [https://ilam.medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، تا پایان نیمه اول سال ،1378 تعداد کتابخانه‌های آموزشگاهی استان 265 باب و تعداد مجموعه آنها 674,286 جلد بوده است<ref>'''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطوح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.
-'''كتابخانه‌های عمومی'''
+=== کتابخانه‌های تخصصی ===
+[https://centlib.tums.ac.ir/ikhclib کتابخانه بیمارستان امام خمینی(ره)] این استان، دارای 2100 جلد کتاب (1400 جلد [[فارسی]] و 700 جلد به زبان‌های دیگر)، 200 عضو و 1 کارمند است. کتابخانه اداره کل راه و ترابری استان نیز دارای 80 جلد کتاب [[فارسی]] و 10 عضو و یک کارمند است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور 1376'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص50.</ref>.
-نخستین كتابخانه عمومی این استان، در سال 1348 ش. در شهر ایلام گشایش یافت (219:8). تا پیش از انقلاب اسلامی، كتابخانه‌های عمومی استان منحصر به همین كتابخانه بود. اما پس از آن، كتابخانه‌های متعددی در سراسر شهرهای استان تأسیس شد؛ از جمله كتابخانه عمومی چوار (تأسیس 1358)، كتابخانه عمومی ایوان (تأسیس 1362)، كتابخانه عمومی درّه‌شهر (تأسیس 1363)، كتابخانه عمومی آبدانان (تأسیس 1365)، و كتابخانه عمومی دهلران (تأسیس 1369) (8: 215-231). تا پایان نیمه اول سال 1378، تعداد كل كتابخانه‌های عمومی استان 24 باب، كاركنان آن 43 نفر، مجموعه آنها 145533 جلد كتاب و 45405 جلد نشریه، و تعداد اعضای آن 32230 نفر بوده است، علاوه بر آنها، در سال 1378، تعداد 10 واحد كتابخانه مساجد، در استان فعالیت داشتند كه دارای مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد كتاب، 5 نفر كتابدار، و 890 عضو بوده است (7: [1]؛ 10: [[1).
+=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
+نخستین کتابخانه دانشگاهی استان [[ایلام]]، کتابخانه آموزشکده کشاورزی ایلام (وابسته به دانشگاه رازی) بود که در سال 1355 تأسیس شد. تا سال 1368، تعداد کتاب‌ها و نشریات آن 6736 جلد و تعداد کارکنان آن 2 نفر بوده است<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش.2 تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی]، 1370،ص143.</ref>. دانشگاه علوم پزشکی ایلام نیز که پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] تأسیس شد دارای کتابخانه‌ای با 10800 جلد کتاب و نشریه، 650 عضو، و 5 کارمند است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور 1376'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص43.</ref>.
-نخستین كتابخانه كودكان و نوجوانان نیز توسط كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان در سال 1348 در شهر ایلام افتتاح شد و از آن پس، كتابخانه‌های دیگری در سایر شهرهای استان ایجاد شد. تا پایان سال 78 تعداد كل كتابخانه‌های كانون در سراسر استان 15 باب (13 باب شهری و دو باب روستایی)، تعداد مجموعه آنها 34423 جلد كتاب و نشریه، تعداد كاركنان 46 نفر، و تعداد اعضای آنها 3239 نفر بوده است (11: [1] ـ3).
+== نیز نگاه کنید به ==
+* [[کتابخانه های آذربایجان شرقی]]
+* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
+* [[کتابخانه های ارامنه ایران]]
+* [[کتابخانه های استان اردبیل]]
+* [[کتابخانه های بوشهر]]
+* [[کتابخانه های تهران]]
+* [[کتابخانه های خراسان]]
+* [[کتابخانه های خوزستان]]
+* [[کتابخانه های زنجان]]
+* [[کتابخانه های سمنان]]
+* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
+* [[کتابخانه های فارس]]
+* [[کتابخانه های قزوین]]
+* [[کتابخانه های قم]]
+* [[کتابخانه های کردستان]]
+* [[کتابخانه های کرمان]]
+* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
+* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
+* [[کتابخانه های لرستان]]
+* [[کتابخانه های مازندران]]
+* [[کتابخانه های هرمزگان]]
+* [[کتابخانه های همدان]]
+* [[کتابخانه های یزد]]
+* [[کتابخانه های گیلان]]
+* [[کتابخانه های استان گلستان]]
-'''كتابخانه‌های آموزشگاهی'''
+== مآخذ ==
+<references />
-اطلاعی از تاریخ كتابخانه‌های آموزشگاهی استان در دست نیست. بر اساس آمار وزارت آموزش و پرورش، تا پایان نیمه اول سال ،1378 تعداد كتابخانه‌های آموزشگاهی استان 265 باب و تعداد مجموعه آنها 674,286 جلد بوده است (1:6).
+== منبع اصلی ==
+ایلام، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].
-'''كتابخانه‌های تخصصی'''
-كتابخانه بیمارستان امام خمینی (ره) این استان، دارای 2100 جلد كتاب (1400 جلد فارسی و 700 جلد به زبان‌های دیگر)، 200 عضو و 1 كارمند است. كتابخانه اداره كل راه و ترابری استان نیز دارای 80 جلد كتاب فارسی و 10 عضو و یك كارمند است (50:9).
-'''كتابخانه‌های دانشگاهی'''
-نخستین كتابخانه دانشگاهی استان ایلام، كتابخانه آموزشكده كشاورزی ایلام (وابسته به دانشگاه رازی) بود كه در سال 1355 تأسیس شد. تا سال 1368، تعداد كتاب‌ها و نشریات آن 6736 جلد و تعداد كاركنان آن 2 نفر بوده است (143:5). دانشگاه علوم پزشكی ایلام نیز كه پس از انقلاب اسلامی تأسیس شد دارای كتابخانه‌ای با 10800 جلد كتاب و نشریه، 650 عضو، و 5 كارمند است (43:9).
-'''مآخذ:'''
-) افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1372؛
-) "ایلام". دایره‌المعارف تشیع، ج 2، ص 651-652؛
-) "ایلام". دایره‌المعارف فارسی. ج 1، ص 346؛
-) بلاذری، احمدبن یحیی. فتوح‌البلدان. ترجمه محمد توكل. تهران: نشر نقره، 1367؛
-) تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراكز اسناد و كتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش .2 تهران: كتابخانه ملی جمهوری، 1370؛
-) "تعداد كل كتابخانه و كتاب در سطوح مدارس كشور: گزارش شماره 8". [تهران[: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌كپی)؛
-) "خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 كتابخانه‌های عمومی كشور [تهران[: هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور. دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی، ،1378 (پلی‌كپی)؛
-) شناسنامه كتابخانه‌های عمومی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور، دبیرخانه، 1370؛
-) گزارش فرهنگی كشور 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378؛
-) "لیست كتابخانه‌های مساجد و امكانات موجود در آنها به تفكیك استان". تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر كانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور كتابخانه‌ها، 1378، (پلی‌كپی)؛
-) "لیست مراكز بر اساس استان‌ها". تهران: كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلی‌كپی)؛
-) مركز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسكن :1375 استان ایلام. تهران: مركز آمار ایران، 1376.
-# [1]Elâmtu
-# [2] Elam
-# [3]Shutruk - Nakhunte
-منبع اصلی
-ایلام، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
-نویسنده مقاله
+== نویسنده مقاله ==
 محمدحسن رجبی
+[[رده:ارتباطات]]