پرش به محتوا

کتابخانه های ارامنه ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''ارامنه ايران''' كتابخانه‌های ارامنه ایران از اقلیت‌های مذهبی و رسمی ایران هستند كه در سراسر كشور، از جمله آذربایجان، اصفهان، تهران، گیلان، و خوزستان پراكنده‌اند. جمعیت آنها در سال 1375 در حدود 80000 نفر بوده است (6: 1). '''فهرست''' * ۱كتابخانه‌های...» ایجاد کرد
 
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''ارامنه ايران'''
[[پرونده:-کلیسای-مریم-مقدس-اصفهان.jpg|بندانگشتی|کلیسای مریم مقدس در اصفهان ، قابل بازیابی از https://reiseniran.de/fa/%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%B2%D9%8A%D9%86/]]


كتابخانه‌های ارامنه ایران از اقلیت‌های مذهبی و رسمی ایران هستند كه در سراسر كشور، از جمله آذربایجان، اصفهان، تهران، گیلان، و خوزستان پراكنده‌اند. جمعیت آنها در سال 1375 در حدود 80000 نفر بوده است (6: 1).
=== ارامنه ايران ===
کتابخانه‌های ارامنه [[کشور ایران|ایران]] از اقلیت‌های مذهبی و رسمی [[کشور ایران|ایران]] هستند که در سراسر کشور، از جمله آذربایجان، [[اصفهان]]، [[استان تهران|تهران]]، [[استان گیلان|گیلان]]، و [[استان خوزستان|خوزستان]] پراکنده‌اند. جمعیت آنها در سال 1375 در حدود 80000 نفر بوده است<ref>[https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]. سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375 نتایج تفصیلی کل کشور. [تهران]: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1378، ص1.</ref>.


'''فهرست'''
=== کتابخانه‌های کلیساها ===
ارامنه [[کشور ایران|ایران]] از دیرباز دارای کلیساهای متعدد بوده‌اند. کلیسای مریم مقدس (س) که در قرن 6 ق./ 12 م. بنا گردید، از جمله کلیساهایی است که دارای کتابخانه و موزه ارزشمندی از کتب نفیس خطی و چاپی به زبان‌های ارمنی، [[فارسی]]، و [[عربی]] بوده است. در این موزه 117 نسخه خطی [[فارسی]] و [[عربی]]، 35 نسخه [[ارمنی]]، و توراتی به شکل طومار و به خط عبری روی پوست آهو موجود است. بعضی از نسخه‌های قدیمی و ارزشمند آن از این قرار است: [[مثنوی معنوی|مثنوی مولانا جلال‌الدین رومی]] (تحریر 954 ق.)، اربعین شیخ بهایی (تحریر 995 ق.)، تذکره دولتشاه سمرقندی (تحریر 981 ق.)، و [[شاهنامه فردوسی]]<ref>دولت‌آبادی، عزیز. '''''کتابخانه‌های آذربایجان'''''. [تبریز]: [https://ea.medu.gov.ir/ اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی]، 1350، ص46.</ref><ref>مصطفوی، محمدتقی. '''''آثار تاریخی ایران'''''. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار ملی]، 1361،ج 1، ص 393.</ref>(تحریر 980 ق).


* ۱كتابخانه‌های    كلیساها
ارامنه [[اصفهان]] نیز، که در زمان شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) به [[اصفهان]] کوچانده شدند، کلیساهای متعددی برای خود ساختند که هم اکنون 13 باب از آنها باقی است. پس از سقوط [[اصفهان]] توسط افغان‌ها در 1135ق.، بیشتر کتاب‌های خطی ارامنه از میان رفت<ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص73و75.</ref>.
* ۲كتابخانه‌های    عمومی
[[پرونده:کتابخانه کلیسای وانک.jpg|بندانگشتی|کتابخانه کلیسای وانک ، قابل بازیابی از https://www.iranbomgardi.com/article/5271/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%20%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DB%8C%20%D9%88%D8%A7%D9%86%DA%A9]]
* ۳كتابخانه‌های    آموزشگاهی
نخستین کتابخانه در 1844/1260ق. در کلیسای وانک تأسیس شد. در 1906/1905 1323/1324ق. طاطاوس در هوهانیان به یادبود پدرش، هارتون (مورخ جلفایی)، ساختمانی مخصوص کتابخانه، شامل سه سالن و دو اتاق در این کلیسا بنا کرد. در 1930/1309ش، محل کتابخانه به موزه تبدیل شد و کتابخانه به طبقه بالای کلیسا منتقل گردید. در 1971/1350ش، با اتمام ساختمان موزه که در کنار محل کتابخانه قبلی ساخته شد، کتابخانه به محل سابق خود بازگشت. از 1974/1353ش تاکنون این کتابخانه، به نام یکی از روحانیان مشهور ارمنی، کتابخانه "نرسس شنورهالی" نامیده می‌شود<ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص75.</ref><ref>میناسیان، لئون. '''''گزارش کتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان'''''، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.
* ۴مآخذ:


'''كتابخانه‌های كلیساها'''
مجموعه کتابخانه تا 1374، شامل 25000 جلد کتاب (17000 جلد به زبان ارمنی، 4000 جلد به زبان انگلیسی، 2000 جلد به زبان فارسی، و 1000 جلد به زبان‌های دیگر) بوده است. در این کتابخانه نسخه‌های خطی بسیار قدیمی و ارزشمندی وجود دارد که می‌توان از انجیل مربوط به هزار سال پیش که بر روی پوست نوشته شده، تاریخ میخائیل آشوری (قرن 13م)، تفسیر رساله بغوس (1301م)، و سرودهای مذهبی (1317م) نام برد<ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص78و80.</ref>.


ارامنه ایران از دیرباز دارای كلیساهای متعدد بوده‌اند. كلیسای مریم مقدس (س) كه در قرن 6 ق./ 12 م. بنا گردید، از جمله كلیساهایی است كه دارای كتابخانه و موزه ارزشمندی از كتب نفیس خطی و چاپی به زبان‌های ارمنی، فارسی، و عربی بوده است. در این موزه 117 نسخه خطی فارسی و عربی، 35 نسخه ارمنی، و توراتی به شكل طومار و به خط عبری روی پوست آهو موجود است. بعضی از نسخه‌های قدیمی و ارزشمند آن از این قرار است: مثنوی مولانا جلال‌الدین رومی (تحریر 954 ق.)، اربعین شیخ بهایی (تحریر 995 ق.)، تذكره دولتشاه سمرقندی (تحریر 981 ق.)، و شاهنامه فردوسی (تحریر 980 ق.) (7: ج 1، ص 393؛ 46:2،47).
از کهن‌ترین کتاب‌های چاپی این کتابخانه می‌توان به دو کتاب زبور داود (چاپ 1638/1048ق.) و نماز خاص (چاپ 1641/1051ق.) اشاره کرد که در [[جلفا|جلفای اصفهان]] چاپ شده‌اند<ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص82.</ref>.


ارامنه اصفهان نیز، كه در زمان شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) به اصفهان كوچانده شدند، كلیساهای متعددی برای خود ساختند كه هم اكنون 13 باب از آنها باقی است. پس از سقوط اصفهان توسط افغان‌ها در 1135ق.، بیشتر كتاب‌های خطی ارامنه از میان رفت (5: 73، 75).
در [[استان تهران|تهران]] نیز کلیسای سورپ سرکیس دارای کتابخانه معتبری است که همه ارامنه [[استان تهران|تهران]] از آن استفاده می‌کنند. طبق اسناد موجود در آرشیو کلیسای جلفای [[اصفهان]]، نخستین انجمن دوستداران کتاب ارامنه نیز در سال 1321 ق./1903 در شهر [[استان قزوین|قزوین]] تشکیل شده است<ref>ورجاوند، پرویز. '''''سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین'''''. تهران: [https://nashreney.com/ نشر نی]، 1377، ج 2، ص1156.</ref>.


نخستین كتابخانه در 1844/1260ق. در كلیسای وانك تأسیس شد. در 1906/1905 1323/1324ق. طاطاوس در هوهانیان به یادبود پدرش، هارتون (مورخ جلفایی)، ساختمانی مخصوص كتابخانه، شامل سه سالن و دو اتاق در این كلیسا بنا كرد. در 1930/1309ش، محل كتابخانه به موزه تبدیل شد و كتابخانه به طبقه بالای كلیسا منتقل گردید. در 1971/1350ش، با اتمام ساختمان موزه كه در كنار محل كتابخانه قبلی ساخته شد، كتابخانه به محل سابق خود بازگشت. از 1974/1353ش تاكنون این كتابخانه، به نام یكی از روحانیان مشهور ارمنی، كتابخانه "نرسس شنورهالی" نامیده می‌شود (5: 75؛ 1:8).
=== کتابخانه‌های عمومی ===
در سال 1257 ق./ 1841 لازاریست‌های فرانسوی، که از سوی کلیسای کاتولیک فرانسه به [[کشور ایران|ایران]] آمده بودند، تأسیسات فرهنگی متعددی در [[ارومیه]]، سلماس، و روستاهای مسیحی‌نشین اطراف آنها، از جمله یک باب کتابخانه و قرائتخانه در [[ارومیه]] تأسیس کردند. تا سال 1299 ق.، تعداد 74 باب مدرسه و دو یتیم‌خانه و نیز یک قرائتخانه و یک کتابخانه توسط آنها در [[ارومیه]] احداث شد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''نگاهی به آذربایجان غربی'''''. [تهران]: [https://ketablazem.com/publisher/%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%B3%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4/ مؤسسه انتشاراتی و آموزش نسل دانش]، 1369، ج1، ص508-510.</ref><ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص516.</ref>.


مجموعه كتابخانه تا 1374، شامل 25000 جلد كتاب (17000 جلد به زبان ارمنی، 4000 جلد به زبان انگلیسی، 2000 جلد به زبان فارسی، و 1000 جلد به زبان‌های دیگر) بوده است. در این كتابخانه نسخه‌های خطی بسیار قدیمی و ارزشمندی وجود دارد كه می‌توان از انجیل مربوط به هزار سال پیش كه بر روی پوست نوشته شده، تاریخ میخائیل آشوری (قرن 13م)، تفسیر رساله بغوس (1301م)، و سرودهای مذهبی (1317م) نام برد (5: 78 و 80).
در 1258 ق./1842 فهرستی از کتاب‌های خطی و چاپی موجود نزد ارامنه جلفا تهیه گردید و در سال بعد این مجموعه در محلی خاص قرار گرفت و به‌صورت کتابخانه ارامنه [[جلفا]] در آمد. از سال 1971/1350ش کتابخانه کلیسای وانک [[اصفهان]] نیز عمومی گردید<ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص75.</ref><ref name=":0">میناسیان، لئون. '''''گزارش کتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان'''''، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.


از كهن‌ترین كتاب‌های چاپی این كتابخانه می‌توان به دو كتاب زبور داود (چاپ 1638/1048ق.) و نماز خاص (چاپ 1641/1051ق.) اشاره كرد كه در جلفای اصفهان چاپ شده‌اند (5: 82).
نخستین کتابخانه عمومی ارامنه [[تبریز]] در 1291 ق./ 1874 به نام "انجمن مطالعه‌کنندگان" تأسیس شد. پس از آن، کتابخانه‌های عمومی دیگری با نام‌های "انجمن خیریه تبریز"، "کتابخانه خاچاطوریان"، و "شرکت مستمعین [[تبریز]]" ایجاد شد که در سال 1900، این کتابخانه‌های متفرقه در مجموع، "کتابخانه و قرائتخانه اتحاد" را تشکیل دادند<ref>دولت‌آبادی، عزیز. '''''کتابخانه‌های آذربایجان'''''. [تبریز]: [https://ea.medu.gov.ir/ اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی]، 1350، 45-47.</ref>.


در تهران نیز كلیسای سورپ سركیس دارای كتابخانه معتبری است كه همه ارامنه تهران از آن استفاده می‌كنند. طبق اسناد موجود در آرشیو كلیسای جلفای اصفهان، نخستین انجمن دوستداران كتاب ارامنه نیز در سال 1321 ق./1903 در شهر قزوین تشكیل شده است (9: ج 2، ص 1156).
همچنین در 1304 ق./ 1886 کتابخانه باشگاه ارامنه [[اصفهان]] تأسیس شد و پس از آن کتابخانه مدرسه کانانیان در 1320 ق./ 1902، "کتابخانه انجمن خیریه زنان جلفا" در 1327 ق./ 1909، و "کتابخانه حمایت بینوایان زنان ارامنه" در 1328 ق./ 1910 ایجاد شد. مجموعه این کتابخانه‌ها در 1351 ش./ 1972 به کتابخانه کلیسای وانک [[اصفهان]] منتقل گردید<ref name=":0" />.


'''كتابخانه‌های عمومی'''
از سال 1905 به بعد کتابخانه‌های متعددی در آذربایجان تأسیس شد، از جمله کتابخانه ورژ توسط فرقه داشناکسیون (تأسیس 1905)، کتابخانه خانه فرهنگ ارامنه [[تبریز]] (تأسیس 1917)، کتابخانه جوانان یا رستم (تأسیس 1924)، و کتابخانه گاسپار هاکوپیان تبریز با 12000 جلد کتاب (تأسیس 1932). این کتابخانه‌ها با تعدادی از کتابخانه‌های آموزشگاهی در 1327 ق./ 1947 در هم ادغام شدند و، بدین ترتیب، کتابخانه جدیدی با عنوان "کتابخانه ملی رستم ـ گاسپار" تشکیل شد که تا سال 1350 ش.، بیش از 16000 جلد کتاب چاپی به زبان ارمنی داشته است<ref>دولت‌آبادی، عزیز. '''''کتابخانه‌های آذربایجان'''''. [تبریز]: [https://ea.medu.gov.ir/ اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی]، 1350، ص45و46.</ref>.


در سال 1257 ق./ 1841 لازاریست‌های فرانسوی، كه از سوی كلیسای كاتولیك فرانسه به ایران آمده بودند، تأسیسات فرهنگی متعددی در ارومیه، سلماس، و روستاهای مسیحی‌نشین اطراف آنها، از جمله یك باب كتابخانه و قرائتخانه در ارومیه تأسیس كردند. تا سال 1299 ق.، تعداد 74 باب مدرسه و دو یتیم‌خانه و نیز یك قرائتخانه و یك كتابخانه توسط آنها در ارومیه احداث شد (1: ج 1، ص 508-510؛ 516:5).
در شهر و حومه [[ارومیه]] نیز از اوایل قرن 13 ق. کتابخانه‌های متعددی دایر بوده است. در 1314 ق./ 1896 در قریه هفتوان سلماس، کتابخانه گولوشیان فعالیت داشته که در 1344 ش./ 1965 به کتابخانه ملی ارامنه [[تبریز]] انتقال یافت. در 1321 ق./ 1903 کتابخانه عمومی جانشیان فعالیت داشت که بعداً جزو کتابخانه مدرسه ملی ارامنه این شهر گردید. در شهرستان خوی نیز کتابخانه استپانوس نظریانس دایر بود که در آشوب سال 1337 ق./ 1918 به غارت رفت. در روستای گردآباد [[ارومیه]] نیز در 1350 ش. کتابخانه‌ای به نام کتابخانه رفیع ـ آداک فعالیت داشته که مجموعه آن حدود 1000 جلد بوده است<ref>دولت‌آبادی، عزیز. '''''کتابخانه‌های آذربایجان'''''. [تبریز]: [https://ea.medu.gov.ir/ اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی]، 1350، ص47.</ref>.


در 1258 ق./1842 فهرستی از كتاب‌های خطی و چاپی موجود نزد ارامنه جلفا تهیه گردید و در سال بعد این مجموعه در محلی خاص قرار گرفت و به‌صورت كتابخانه ارامنه جلفا در آمد. از سال 1971/1350ش كتابخانه كلیسای وانك اصفهان نیز عمومی گردید (5: 75؛ 1:8).
در دهه 1290 ق./ 1880 خاچاتور میناسیان در [[استان گیلان|گیلان]] کتابخانه مسروپیان را دایر کرد. قرائتخانه مسروپیان [[اصفهان]] در تاریخ معاصر [[کشور ایران|ایران]] نخستین کتابخانه‌ای است که آیین‌نامه امانت کتاب و آداب اداره کتابخانه را مدون کرده است<ref>قاسمی پویا، اقبال. '''''مدارس جدید در دوره قاجاریه، بانیان و پیشروان'''''. تهران: [https://iup.ac.ir/ مرکز نشر دانشگاهی]، 1377، ص19.</ref>. مجموعه این کتابخانه تا 1337 ش./ 1958، بیش از 5000 جلد کتاب و نشریه به زبان‌های گوناگون را شامل می‌شده است. در سال 1306 ش. نیز کتابخانه‌ای عمومی در کنار مدرسه ارامنه (رشت) وجود داشته که اولیای مدرسه آن را اداره می‌کرده‌اند<ref>فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. '''''ارمنیان گیلان'''''. رشت: گیلکان، 1377، ص106و108.</ref>.


نخستین كتابخانه عمومی ارامنه تبریز در 1291 ق./ 1874 به نام "انجمن مطالعه‌كنندگان" تأسیس شد. پس از آن، كتابخانه‌های عمومی دیگری با نام‌های "انجمن خیریه تبریز"، "كتابخانه خاچاطوریان"، و "شركت مستمعین تبریز" ایجاد شد كه در سال 1900، این كتابخانه‌های متفرقه در مجموع، "كتابخانه و قرائتخانه اتحاد" را تشكیل دادند (2: 45-47).
=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
نخستین کتابخانه آموزشگاهی ارامنه در سال 1283 ق./ 1865 م. توسط "کنستانتین میرمانیان" در رشت تأسیس شد. به‌همت وی، اولین انجمن دوستداران کتاب نیز در همین شهر تشکیل گردید<ref>فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. '''''ارمنیان گیلان'''''. رشت: گیلکان، 1377، ص92و93.</ref>. در حدود سال 1304 ق./ 1886 در شهر [[تبریز]]، کتابخانه مدرسه آرامیان تأسیس شد. بانی این کتابخانه هابدناکوپ الک نیانس بود که مدیریت آن را نیز برعهده داشت<ref>کلباسی، محمدعلی. '''''کتابخانه‌های ارامنه اصفهان'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، [https://psyedu.ut.ac.ir/ دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران]، 1374، ص524.</ref>. پس از آن در سال 1316 ق./ 1898 کتابخانه کودک مدارس لیلی‌آباد، در 1333 ق./ 1915، کتابخانه دبیرستان سروش، کتابخانه مدرسه ملی آرامیان، و کتابخانه مدرسه ارامنه هایقازیان ـ تامادیان در تبریز ایجاد گردید.


همچنین در 1304 ق./ 1886 كتابخانه باشگاه ارامنه اصفهان تأسیس شد و پس از آن كتابخانه مدرسه كانانیان در 1320 ق./ 1902، "كتابخانه انجمن خیریه زنان جلفا" در 1327 ق./ 1909، و "كتابخانه حمایت بینوایان زنان ارامنه" در 1328 ق./ 1910 ایجاد شد. مجموعه این كتابخانه‌ها در 1351 ش./ 1972 به كتابخانه كلیسای وانك اصفهان منتقل گردید (1:8).
در 1321 ق./ 1903 کتابخانه جانشیان ارومیه، جزو کتابخانه مدرسه ارامنه ارومیه گردید که بعداً به کتابخانه مدرسه ملی انوشیروان تغییر نام داد<ref>دولت‌آبادی، عزیز. '''''کتابخانه‌های آذربایجان'''''. [تبریز]: [https://ea.medu.gov.ir/ اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی]، 1350، 44-47.</ref>. در [[اصفهان]] نیز کتابخانه مدرسه کانانیان در 1320 ق./ 1902 تأسیس گردید و از آن پس کتابخانه‌های دیگری در مدارس ارامنه [[اصفهان]]، [[ارومیه]]، [[تبریز]]، و [[استان تهران|تهران]] تشکیل شد که اطلاع دقیقی از وضعیت آنها در دست نیست.


از سال 1905 به بعد كتابخانه‌های متعددی در آذربایجان تأسیس شد، از جمله كتابخانه ورژ توسط فرقه داشناكسیون (تأسیس 1905)، كتابخانه خانه فرهنگ ارامنه تبریز (تأسیس 1917)، كتابخانه جوانان یا رستم (تأسیس 1924)، و كتابخانه گاسپار هاكوپیان تبریز با 12000 جلد كتاب (تأسیس 1932). این كتابخانه‌ها با تعدادی از كتابخانه‌های آموزشگاهی در 1327 ق./ 1947 در هم ادغام شدند و، بدین ترتیب، كتابخانه جدیدی با عنوان "كتابخانه ملی رستم ـ گاسپار" تشكیل شد كه تا سال 1350 ش.، بیش از 16000 جلد كتاب چاپی به زبان ارمنی داشته است (45:2، 46).
در 1318 ق./ 1900 کتابخانه دبستان پسرانه ارامنه، با بیش از یکصد جلد کتاب در شهر [[استان قزوین|قزوین]] گشایش یافت و پس از آن نیز، در سال 1345 ق./ 1927، کتابخانه مدرسه وارتانیان تأسیس شد که اکثر کتاب‌های آن به دلایل نامعلومی مفقود شده است<ref>ورجاوند، پرویز. '''''سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین'''''. تهران: [https://nashreney.com/ نشر نی]، 1377، ج 2، ص 1155-1159.</ref>.


در شهر و حومه ارومیه نیز از اوایل قرن 13 ق. كتابخانه‌های متعددی دایر بوده است. در 1314 ق./ 1896 در قریه هفتوان سلماس، كتابخانه گولوشیان فعالیت داشته كه در 1344 ش./ 1965 به كتابخانه ملی ارامنه تبریز انتقال یافت. در 1321 ق./ 1903 كتابخانه عمومی جانشیان فعالیت داشت كه بعداً جزو كتابخانه مدرسه ملی ارامنه این شهر گردید. در شهرستان خوی نیز كتابخانه استپانوس نظریانس دایر بود كه در آشوب سال 1337 ق./ 1918 به غارت رفت. در روستای گردآباد ارومیه نیز در 1350 ش. كتابخانه‌ای به نام كتابخانه رفیع ـ آداك فعالیت داشته كه مجموعه آن حدود 1000 جلد بوده است (47:2).
در سال 1326 ق./ 1908 نیز کتابخانه مدرسه آوادیس هوردانانیان در رشت گشایش یافت که بعدها وقف کلیسای مسروپ مقدس رشت شد<ref>فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. '''''ارمنیان گیلان'''''. رشت: گیلکان، 1377، ص96-98.</ref>.


در دهه 1290 ق./ 1880 خاچاتور میناسیان در گیلان كتابخانه مسروپیان را دایر كرد. قرائتخانه مسروپیان اصفهان در تاریخ معاصر ایران نخستین كتابخانه‌ای است كه آیین‌نامه امانت كتاب و آداب اداره كتابخانه را مدون كرده است (19:4). مجموعه این كتابخانه تا 1337 ش./ 1958، بیش از 5000 جلد كتاب و نشریه به زبان‌های گوناگون را شامل می‌شده است. در سال 1306 ش. نیز كتابخانه‌ای عمومی در كنار مدرسه ارامنه (رشت) وجود داشته كه اولیای مدرسه آن را اداره می‌كرده‌اند (3: 106-108).
کتابخانه‌های تخصصی. باشگاه ورزشی آرارات ارامنه [[اصفهان]] و گروه زبان ارمنی [https://ltr.ui.ac.ir/ دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان] هر یک دارای کتابخانه‌ای تخصصی است. علاوه بر آن، روزنامه ارمنی‌زبان آلیک و انجمن نویسندگان ارمنی نیز مقصد کتابخانه‌ای تخصصی برای خود فراهم آورده‌اند<ref>میناسیان، لئون. '''''گزارش كتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان'''''، 1378 (پلی‌كپی)، ص 1و2.</ref>.


'''كتابخانه‌های آموزشگاهی'''
== نیز نگاه کنید به ==


نخستین كتابخانه آموزشگاهی ارامنه در سال 1283 ق./ 1865 م. توسط "كنستانتین میرمانیان" در رشت تأسیس شد. به‌همت وی، اولین انجمن دوستداران كتاب نیز در همین شهر تشكیل گردید (3: 92-93). در حدود سال 1304 ق./ 1886 در شهر تبریز، كتابخانه مدرسه آرامیان تأسیس شد. بانی این كتابخانه هابدناكوپ الك نیانس بود كه مدیریت آن را نیز برعهده داشت (524:5). پس از آن در سال 1316 ق./ 1898 كتابخانه كودك مدارس لیلی‌آباد، در 1333 ق./ 1915، كتابخانه دبیرستان سروش، كتابخانه مدرسه ملی آرامیان، و كتابخانه مدرسه ارامنه هایقازیان ـ تامادیان در تبریز ایجاد گردید.
* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
* [[کتابخانه های استان اردبیل]]
* [[کتابخانه های اصفهان]]
* [[کتابخانه های ایلام]]
* [[کتابخانه های بوشهر]]
* [[کتابخانه های تهران]]
* [[کتابخانه های خراسان]]
* [[کتابخانه های خوزستان]]
* [[کتابخانه های زنجان]]
* [[کتابخانه های سمنان]]
* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
* [[کتابخانه های فارس]]
* [[کتابخانه های قزوین]]
* [[کتابخانه های قم]]
* [[کتابخانه های کردستان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های هرمزگان]]
* [[کتابخانه های همدان]]
* [[کتابخانه های یزد]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]
* [[کتابخانه های استان مرکزی]]


در 1321 ق./ 1903 كتابخانه جانشیان ارومیه، جزو كتابخانه مدرسه ارامنه ارومیه گردید كه بعداً به كتابخانه مدرسه ملی انوشیروان تغییر نام داد (2: 44-47). در اصفهان نیز كتابخانه مدرسه كانانیان در 1320 ق./ 1902 تأسیس گردید و از آن پس كتابخانه‌های دیگری در مدارس ارامنه اصفهان، ارومیه، تبریز، و تهران تشكیل شد كه اطلاع دقیقی از وضعیت آنها در دست نیست.
== مآخذ ==
 
<references />
در 1318 ق./ 1900 كتابخانه دبستان پسرانه ارامنه، با بیش از یكصد جلد كتاب در شهر قزوین گشایش یافت و پس از آن نیز، در سال 1345 ق./ 1927، كتابخانه مدرسه وارتانیان تأسیس شد كه اكثر كتاب‌های آن به دلایل نامعلومی مفقود شده است (9: ج 2، ص 1155-1159).
== منبع اصلی ==
 
ارامنه ایران، کتابخانه های(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].
در سال 1326 ق./ 1908 نیز كتابخانه مدرسه آوادیس هوردانانیان در رشت گشایش یافت كه بعدها وقف كلیسای مسروپ مقدس رشت شد (3: 96-98).
 
كتابخانه‌های تخصصی. باشگاه ورزشی آرارات ارامنه اصفهان و گروه زبان ارمنی دانشكده ادبیات دانشگاه اصفهان هر یك دارای كتابخانه‌ای تخصصی است. علاوه بر آن، روزنامه ارمنی‌زبان آلیك و انجمن نویسندگان ارمنی نیز مقصد كتابخانه‌ای تخصصی برای خود فراهم آورده‌اند (8: 1، 2).
 
 
'''مآخذ:'''
 
1) افشار سیستانی، ایرج. نگاهی به آذربایجان غربی. ]تهران[: مؤسسه انتشاراتی و آموزش نسل دانش، 1369؛
 
2) دولت‌آبادی، عزیز. كتابخانه‌های آذربایجان. ]تبریز[: اداره كل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، 1350؛
 
3) فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. ارمنیان گیلان. رشت: گیلكان، 1377؛
 
4) قاسمی پویا، اقبال. مدارس جدید در دوره قاجاریه، بانیان و پیشروان. تهران: مركز نشر دانشگاهی، 1377؛
 
5) كلباسی، محمدعلی. "كتابخانه‌های ارامنه اصفهان". پایان‌نامه كارشناسی ارشد كتابداری، دانشكده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374؛
 
6) مركز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسكن 1375 نتایج تفصیلی كل كشور. ]تهران[: مركز آمار ایران،1378؛
 
7) مصطفوی، محمدتقی. آثار تاریخی ایران. تهران: انجمن آثار ملی، 1361؛
 
8) میناسیان، لئون. "گزارش كتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان، 1378" (پلی‌كپی)؛
 
9) ورجاوند، پرویز. سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین. تهران: نشر نی، 1377.
 
منبع اصلی
 
ارامنه ایران، کتابخانه های(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
 
نویسنده مقاله


== نویسنده مقاله ==
محمدحسن رجبی
محمدحسن رجبی
[[رده:ارتباطات]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۹

کلیسای مریم مقدس در اصفهان ، قابل بازیابی از https://reiseniran.de/fa/%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%B2%D9%8A%D9%86/

ارامنه ايران

کتابخانه‌های ارامنه ایران از اقلیت‌های مذهبی و رسمی ایران هستند که در سراسر کشور، از جمله آذربایجان، اصفهان، تهران، گیلان، و خوزستان پراکنده‌اند. جمعیت آنها در سال 1375 در حدود 80000 نفر بوده است[۱].

کتابخانه‌های کلیساها

ارامنه ایران از دیرباز دارای کلیساهای متعدد بوده‌اند. کلیسای مریم مقدس (س) که در قرن 6 ق./ 12 م. بنا گردید، از جمله کلیساهایی است که دارای کتابخانه و موزه ارزشمندی از کتب نفیس خطی و چاپی به زبان‌های ارمنی، فارسی، و عربی بوده است. در این موزه 117 نسخه خطی فارسی و عربی، 35 نسخه ارمنی، و توراتی به شکل طومار و به خط عبری روی پوست آهو موجود است. بعضی از نسخه‌های قدیمی و ارزشمند آن از این قرار است: مثنوی مولانا جلال‌الدین رومی (تحریر 954 ق.)، اربعین شیخ بهایی (تحریر 995 ق.)، تذکره دولتشاه سمرقندی (تحریر 981 ق.)، و شاهنامه فردوسی[۲][۳](تحریر 980 ق).

ارامنه اصفهان نیز، که در زمان شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) به اصفهان کوچانده شدند، کلیساهای متعددی برای خود ساختند که هم اکنون 13 باب از آنها باقی است. پس از سقوط اصفهان توسط افغان‌ها در 1135ق.، بیشتر کتاب‌های خطی ارامنه از میان رفت[۴].

کتابخانه کلیسای وانک ، قابل بازیابی از https://www.iranbomgardi.com/article/5271/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%20%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%DB%8C%20%D9%88%D8%A7%D9%86%DA%A9

نخستین کتابخانه در 1844/1260ق. در کلیسای وانک تأسیس شد. در 1906/1905 1323/1324ق. طاطاوس در هوهانیان به یادبود پدرش، هارتون (مورخ جلفایی)، ساختمانی مخصوص کتابخانه، شامل سه سالن و دو اتاق در این کلیسا بنا کرد. در 1930/1309ش، محل کتابخانه به موزه تبدیل شد و کتابخانه به طبقه بالای کلیسا منتقل گردید. در 1971/1350ش، با اتمام ساختمان موزه که در کنار محل کتابخانه قبلی ساخته شد، کتابخانه به محل سابق خود بازگشت. از 1974/1353ش تاکنون این کتابخانه، به نام یکی از روحانیان مشهور ارمنی، کتابخانه "نرسس شنورهالی" نامیده می‌شود[۵][۶].

مجموعه کتابخانه تا 1374، شامل 25000 جلد کتاب (17000 جلد به زبان ارمنی، 4000 جلد به زبان انگلیسی، 2000 جلد به زبان فارسی، و 1000 جلد به زبان‌های دیگر) بوده است. در این کتابخانه نسخه‌های خطی بسیار قدیمی و ارزشمندی وجود دارد که می‌توان از انجیل مربوط به هزار سال پیش که بر روی پوست نوشته شده، تاریخ میخائیل آشوری (قرن 13م)، تفسیر رساله بغوس (1301م)، و سرودهای مذهبی (1317م) نام برد[۷].

از کهن‌ترین کتاب‌های چاپی این کتابخانه می‌توان به دو کتاب زبور داود (چاپ 1638/1048ق.) و نماز خاص (چاپ 1641/1051ق.) اشاره کرد که در جلفای اصفهان چاپ شده‌اند[۸].

در تهران نیز کلیسای سورپ سرکیس دارای کتابخانه معتبری است که همه ارامنه تهران از آن استفاده می‌کنند. طبق اسناد موجود در آرشیو کلیسای جلفای اصفهان، نخستین انجمن دوستداران کتاب ارامنه نیز در سال 1321 ق./1903 در شهر قزوین تشکیل شده است[۹].

کتابخانه‌های عمومی

در سال 1257 ق./ 1841 لازاریست‌های فرانسوی، که از سوی کلیسای کاتولیک فرانسه به ایران آمده بودند، تأسیسات فرهنگی متعددی در ارومیه، سلماس، و روستاهای مسیحی‌نشین اطراف آنها، از جمله یک باب کتابخانه و قرائتخانه در ارومیه تأسیس کردند. تا سال 1299 ق.، تعداد 74 باب مدرسه و دو یتیم‌خانه و نیز یک قرائتخانه و یک کتابخانه توسط آنها در ارومیه احداث شد[۱۰][۱۱].

در 1258 ق./1842 فهرستی از کتاب‌های خطی و چاپی موجود نزد ارامنه جلفا تهیه گردید و در سال بعد این مجموعه در محلی خاص قرار گرفت و به‌صورت کتابخانه ارامنه جلفا در آمد. از سال 1971/1350ش کتابخانه کلیسای وانک اصفهان نیز عمومی گردید[۱۲][۱۳].

نخستین کتابخانه عمومی ارامنه تبریز در 1291 ق./ 1874 به نام "انجمن مطالعه‌کنندگان" تأسیس شد. پس از آن، کتابخانه‌های عمومی دیگری با نام‌های "انجمن خیریه تبریز"، "کتابخانه خاچاطوریان"، و "شرکت مستمعین تبریز" ایجاد شد که در سال 1900، این کتابخانه‌های متفرقه در مجموع، "کتابخانه و قرائتخانه اتحاد" را تشکیل دادند[۱۴].

همچنین در 1304 ق./ 1886 کتابخانه باشگاه ارامنه اصفهان تأسیس شد و پس از آن کتابخانه مدرسه کانانیان در 1320 ق./ 1902، "کتابخانه انجمن خیریه زنان جلفا" در 1327 ق./ 1909، و "کتابخانه حمایت بینوایان زنان ارامنه" در 1328 ق./ 1910 ایجاد شد. مجموعه این کتابخانه‌ها در 1351 ش./ 1972 به کتابخانه کلیسای وانک اصفهان منتقل گردید[۱۳].

از سال 1905 به بعد کتابخانه‌های متعددی در آذربایجان تأسیس شد، از جمله کتابخانه ورژ توسط فرقه داشناکسیون (تأسیس 1905)، کتابخانه خانه فرهنگ ارامنه تبریز (تأسیس 1917)، کتابخانه جوانان یا رستم (تأسیس 1924)، و کتابخانه گاسپار هاکوپیان تبریز با 12000 جلد کتاب (تأسیس 1932). این کتابخانه‌ها با تعدادی از کتابخانه‌های آموزشگاهی در 1327 ق./ 1947 در هم ادغام شدند و، بدین ترتیب، کتابخانه جدیدی با عنوان "کتابخانه ملی رستم ـ گاسپار" تشکیل شد که تا سال 1350 ش.، بیش از 16000 جلد کتاب چاپی به زبان ارمنی داشته است[۱۵].

در شهر و حومه ارومیه نیز از اوایل قرن 13 ق. کتابخانه‌های متعددی دایر بوده است. در 1314 ق./ 1896 در قریه هفتوان سلماس، کتابخانه گولوشیان فعالیت داشته که در 1344 ش./ 1965 به کتابخانه ملی ارامنه تبریز انتقال یافت. در 1321 ق./ 1903 کتابخانه عمومی جانشیان فعالیت داشت که بعداً جزو کتابخانه مدرسه ملی ارامنه این شهر گردید. در شهرستان خوی نیز کتابخانه استپانوس نظریانس دایر بود که در آشوب سال 1337 ق./ 1918 به غارت رفت. در روستای گردآباد ارومیه نیز در 1350 ش. کتابخانه‌ای به نام کتابخانه رفیع ـ آداک فعالیت داشته که مجموعه آن حدود 1000 جلد بوده است[۱۶].

در دهه 1290 ق./ 1880 خاچاتور میناسیان در گیلان کتابخانه مسروپیان را دایر کرد. قرائتخانه مسروپیان اصفهان در تاریخ معاصر ایران نخستین کتابخانه‌ای است که آیین‌نامه امانت کتاب و آداب اداره کتابخانه را مدون کرده است[۱۷]. مجموعه این کتابخانه تا 1337 ش./ 1958، بیش از 5000 جلد کتاب و نشریه به زبان‌های گوناگون را شامل می‌شده است. در سال 1306 ش. نیز کتابخانه‌ای عمومی در کنار مدرسه ارامنه (رشت) وجود داشته که اولیای مدرسه آن را اداره می‌کرده‌اند[۱۸].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

نخستین کتابخانه آموزشگاهی ارامنه در سال 1283 ق./ 1865 م. توسط "کنستانتین میرمانیان" در رشت تأسیس شد. به‌همت وی، اولین انجمن دوستداران کتاب نیز در همین شهر تشکیل گردید[۱۹]. در حدود سال 1304 ق./ 1886 در شهر تبریز، کتابخانه مدرسه آرامیان تأسیس شد. بانی این کتابخانه هابدناکوپ الک نیانس بود که مدیریت آن را نیز برعهده داشت[۲۰]. پس از آن در سال 1316 ق./ 1898 کتابخانه کودک مدارس لیلی‌آباد، در 1333 ق./ 1915، کتابخانه دبیرستان سروش، کتابخانه مدرسه ملی آرامیان، و کتابخانه مدرسه ارامنه هایقازیان ـ تامادیان در تبریز ایجاد گردید.

در 1321 ق./ 1903 کتابخانه جانشیان ارومیه، جزو کتابخانه مدرسه ارامنه ارومیه گردید که بعداً به کتابخانه مدرسه ملی انوشیروان تغییر نام داد[۲۱]. در اصفهان نیز کتابخانه مدرسه کانانیان در 1320 ق./ 1902 تأسیس گردید و از آن پس کتابخانه‌های دیگری در مدارس ارامنه اصفهان، ارومیه، تبریز، و تهران تشکیل شد که اطلاع دقیقی از وضعیت آنها در دست نیست.

در 1318 ق./ 1900 کتابخانه دبستان پسرانه ارامنه، با بیش از یکصد جلد کتاب در شهر قزوین گشایش یافت و پس از آن نیز، در سال 1345 ق./ 1927، کتابخانه مدرسه وارتانیان تأسیس شد که اکثر کتاب‌های آن به دلایل نامعلومی مفقود شده است[۲۲].

در سال 1326 ق./ 1908 نیز کتابخانه مدرسه آوادیس هوردانانیان در رشت گشایش یافت که بعدها وقف کلیسای مسروپ مقدس رشت شد[۲۳].

کتابخانه‌های تخصصی. باشگاه ورزشی آرارات ارامنه اصفهان و گروه زبان ارمنی دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان هر یک دارای کتابخانه‌ای تخصصی است. علاوه بر آن، روزنامه ارمنی‌زبان آلیک و انجمن نویسندگان ارمنی نیز مقصد کتابخانه‌ای تخصصی برای خود فراهم آورده‌اند[۲۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ مرکز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375 نتایج تفصیلی کل کشور. [تهران]: مرکز آمار ایران، 1378، ص1.
  2. ↑ دولت‌آبادی، عزیز. کتابخانه‌های آذربایجان. [تبریز]: اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، 1350، ص46.
  3. ↑ مصطفوی، محمدتقی. آثار تاریخی ایران. تهران: انجمن آثار ملی، 1361،ج 1، ص 393.
  4. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص73و75.
  5. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص75.
  6. ↑ میناسیان، لئون. گزارش کتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  7. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص78و80.
  8. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص82.
  9. ↑ ورجاوند، پرویز. سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین. تهران: نشر نی، 1377، ج 2، ص1156.
  10. ↑ افشار سیستانی، ایرج. نگاهی به آذربایجان غربی. [تهران]: مؤسسه انتشاراتی و آموزش نسل دانش، 1369، ج1، ص508-510.
  11. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص516.
  12. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص75.
  13. ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ میناسیان، لئون. گزارش کتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  14. ↑ دولت‌آبادی، عزیز. کتابخانه‌های آذربایجان. [تبریز]: اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، 1350، 45-47.
  15. ↑ دولت‌آبادی، عزیز. کتابخانه‌های آذربایجان. [تبریز]: اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، 1350، ص45و46.
  16. ↑ دولت‌آبادی، عزیز. کتابخانه‌های آذربایجان. [تبریز]: اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، 1350، ص47.
  17. ↑ قاسمی پویا، اقبال. مدارس جدید در دوره قاجاریه، بانیان و پیشروان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1377، ص19.
  18. ↑ فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. ارمنیان گیلان. رشت: گیلکان، 1377، ص106و108.
  19. ↑ فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. ارمنیان گیلان. رشت: گیلکان، 1377، ص92و93.
  20. ↑ کلباسی، محمدعلی. کتابخانه‌های ارامنه اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1374، ص524.
  21. ↑ دولت‌آبادی، عزیز. کتابخانه‌های آذربایجان. [تبریز]: اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی، 1350، 44-47.
  22. ↑ ورجاوند، پرویز. سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین. تهران: نشر نی، 1377، ج 2، ص 1155-1159.
  23. ↑ فروحی، علی؛ طالبی، فرامرز. ارمنیان گیلان. رشت: گیلکان، 1377، ص96-98.
  24. ↑ میناسیان، لئون. گزارش كتابخانه‌های عمومی ارامنه جلفای اصفهان، 1378 (پلی‌كپی)، ص 1و2.

منبع اصلی

ارامنه ایران، کتابخانه های(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

محمدحسن رجبی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_ارامنه_ایران&oldid=12078»