پرش به محتوا

کتابخانه های کردستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
 
[[پرونده:کتابخانه های کردستان.jpg|بندانگشتی|407x407پیکسل|کتابخانه مرکزی دانشگاه کردستان ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://lib.uok.ac.ir/]]
كردستان، كتابخانه‌های. استان كردستان در غرب ایران قرار دارد و از شمال با استان‌های آذربایجان‌غربی و زنجان، از جنوب با استان كرمانشاه، از شرق به استان همدان و زنجان، و از غرب با كردستان عراق هم‌مرز است. مساحت آن 817,28 كیلومترمربع و جمعیت آن(طبق آمار سال 1383) 256,546,1 نفر است (4). استان كردستان از 8 شهرستان، 23 شهر، 23 بخش، 79 دهستان، و 1765 آبادی تشكیل شده است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سنندج، قروه، كامیاران، و مریوان. مركز این استان شهر سنندج است (:3 23؛ :6 14).
[[استان کردستان]] در غرب [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد و از شمال با استان‌های [[آذربایجان غربی|آذربایجان‌غربی]] و [[زنجان]]، از جنوب با استان کرمانشاه، از شرق به [[استان همدان]] و [[زنجان]]، و از غرب با کردستان عراق هم‌مرز است. مساحت آن 817,28 کیلومترمربع و جمعیت آن(طبق آمار سال 1383) 256,546,1 نفر است<ref>سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. [https://amar.org.ir/ پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران]. به نقل از: [http://www.sci.org.ir/persia/index.htm.+%5B10+Apr.2005%5D%D8%9B <nowiki>http://www.sci.org.ir/persia/index.htm. [10 Apr.2005]؛</nowiki>].</ref>. [[استان کردستان]] از 8 شهرستان، 23 شهر، 23 بخش، 79 دهستان، و 1765 آبادی تشکیل شده است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سنندج، قروه، کامیاران، و مریوان. مرکز این استان شهر [[سنندج]] است<ref>سالنامه آماری کشور سال 1380. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1381، ص14.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی استان کردستان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1378، ص23.</ref>.


=== تاریخچه ===
=== تاریخچه ===
. قدیمی‌ترین كتابخانه در استان كردستان متعلق به فیض‌الله بن بهبود علی خراسانی در سنندج و مربوط به دوران افشاریه و زندیه است. او مردی عارف و عالم و مترجم و مؤلف بود و ترجمه عوارف‌المعارف سهروردی از آثار اوست. نسخه‌هایی از كتابخانه معتبر وی اینك در كتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود (:12 ج 2، ص 159). كتابخانه امان‌الله‌خان ثانی، والی كردستان (1265-1284ق.) شامل 2هزار جلد كتاب نفیس در موضوعات مختلف بوده است (273:5)، كتابخانه عبدالمجید بدیع‌الزمان (1322-1397ق.) در سنندج از دیگر كتابخانه‌های قدیمی كردستان است.
قدیمی‌ترین کتابخانه در [[استان کردستان]] متعلق به فیض‌الله بن بهبود علی خراسانی در [[سنندج]] و مربوط به دوران [[افشاریه]] و [[زندیه]] است. او مردی عارف و عالم و مترجم و مؤلف بود و ترجمه عوارف‌المعارف سهروردی از آثار اوست. نسخه‌هایی از کتابخانه معتبر وی اینک در [https://library.razavi.ir/ کتابخانه آستان قدس رضوی] نگهداری می‌شود<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش]، 1374، ج2، ص159.</ref>. کتابخانه امان‌الله‌خان ثانی، والی [[استان کردستان|کردستان]] (1265-1284ق.) شامل 2هزار جلد کتاب نفیس در موضوعات مختلف بوده است<ref>سنندجی، شکرالله بن عبدالله. '''''تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان'''''. مقابله و تصحیح حشمت‌الله طیبی. تهران: امیرکبیر، 1366، ص273.</ref>، کتابخانه عبدالمجید بدیع‌الزمان (1322-1397ق.) در [[سنندج]] از دیگر کتابخانه‌های قدیمی [[استان کردستان|کردستان]] است.
 
دیگر، كتابخانه ملالطف‌الله شیخ‌الاسلام سنندجی (1251- 1315ق.) است. وی فردی معروف و مقتدر و از خاندان قضات سنندج است كه شاه قاجار عزل و نصب حكام محلی را در اختیار او قرار داده بود. او مردی ادیب بود و به جمع‌آوری كتاب عشق می‌ورزید و كتاب‌های خطی نفیس از جمله كشكول او در كتابخانه‌اش موجود بوده است. كتابخانه وی یكی از دو كتابخانه معتبر سنندج در دوران قاجار است كه به مرور ایام نابود شد (:9 ج 2، ص 57). از دیگر كتابخانه‌های قدیمی می‌توان به كتابخانه والیان اردلان و كتابخانه ملامحمود، مفتی كردستان كه دارای كتب خطی نفیس بوده است، اشاره كرد (:9 ج 1، ص 219؛ ج 2، ص 57).
 
=== كتابخانه‌های عمومی ===
. از كتابخانه‌های عمومی دولتی پیش از سال 1345 می‌توان به "كتابخانه‌های فرهنگ" در شهرهای سنندج، سقز، و قروه اشاره كرد (:12 ج 2، ص 222-223). در سال‌های بعد كتابخانه‌های عمومی دولتی دیگری نیز در سنندج و سایرشهرهای استان تأسیس شد.
 
كتابخانه‌های عمومی این استان در سال 1382، در حدود 37 واحد با مجموع 696,384 جلد كتاب، 822,29 نفر عضو، و 900,723 نفر مراجعه‌كننده بوده است. گزارش فرهنگی سال 1382 كتابخانه‌های عمومی مساجد استان را 20 واحد با مجموع 500,36 جلد كتاب و 5000 نفر عضو گزارش كرده است<ref name=":0">[https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، [https://www.nlai.ir/ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]. '''''نامه اداری'''''. مورخ 13 شهریور 1384.</ref>.
 
قدیمی‌ترین كتابخانه كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان استان در 1347 در شهرستان بانه تأسیس شد. پس از آن كتابخانه‌های دیگری در شهرهای سنندج (1353)، سقز (1357)، بیجار (1362)، دیواندره (1376)، مریوان (1377)، و منطقه حسن‌آباد یا سوگند (1377) تأسیس شد (:8 8). تا پایان 1379، تعداد كتابخانه‌های كودكان و نوجوانان استان، 10 مركز ثابت و سیار با مجموع 169,89 جلد كتاب و 608,12 نفر عضو بوده است (:2 28). این كتابخانه‌ها علاوه بر امانت كتاب به فعالیت‌های متعدد و متنوع فرهنگی، هنری، و مذهبی نیز اشتغال داشته‌اند (:8 8). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانه‌های ثابت 9 باب، موجودی آنها 815,99 جلد كتاب، و تعداد اعضای آنها 5034 نفر بوده است. تعداد كتابخانه‌های مساجد در سال 1382، 20 باب و مجموعه آن شامل 500,36 جلد كتاب است. تعداد كتابخانه‌های روستایی در همین سال 36 واحد گزارش شده است<ref name=":0" />.
 
=== كتابخانه‌های آموزشگاهی ===
. مجموع كتابخانه‌های آموزشگاهی این استان، تا آذرماه 1379، تعداد 1830 واحد با 000,840 جلد كتاب بوده است. از این تعداد 1130 مدرسه دارای فضای مستقل برای كتابخانه بوده‌اند (:11 4). مجموع كتابخانه‌های مدارس دولتی در سال 1382، برابر 1092 واحد و تعداد كتاب‌های آنها 076,388,1 جلد بوده است<ref name=":0" />.
 
=== كتابخانه‌های تخصصی ===
. همه كتابخانه‌های مؤسسات و سازمان‌های استان تخصصی نیستند. قدیمی‌ترین كتابخانه تخصصی استان، كتابخانه نصراللهی متعلق به باشگاه افسران سنندج است كه مجموعه‌هایی به زبان‌های فارسی، تركی، عربی، فرانسوی، و انگلیسی را شامل می‌شده است (:12 ج 2، ص 232)، كتابخانه اداره‌كل راه‌وترابری استان كردستان و كتابخانه صداوسیمای مركز كردستان از دیگر كتابخانه‌های تخصصی استان محسوب می‌شوند. آمار سال 1382 تعداد كتابخانه‌های تخصصی این استان را 5 واحد و تعداد منابع آنها را 136,22 جلد كتاب اعلام كرده است<ref name=":0" />.
 
=== كتابخانه‌های دانشگاهی ===
. قدیمی‌ترین كتابخانه دانشگاهی، متعلق به دانشكده تربیت معلم سنندج است كه در 1353 تأسیس شد. از دیگر كتابخانه‌های دانشگاهی می‌توان كتابخانه دانشكده پرستاری و مامایی سنندج(1368)، كتابخانه دانشگاه علوم پزشكی كردستان، و كتابخانه آموزشكده فنی شهید یزدان‌پناه (سنندج) اشاره كرد(:1 74، 254؛ :7 46-47). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانه‌های دانشگاهی این استان 14 باب، و تعداد كتاب‌های آنها 291,185 جلد، تعداد اعضا 880,20نفر، و تعداد مراجعان آنها 520,165نفر بوده است<ref name=":0" />.
 
== مآخذ ==
1) تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراكز اسناد و كتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. [تهران]: [https://www.nlai.ir/ كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370،
 
2) '''''10مركز ثابت و سیار كانون پرورش فكری در استان كردستان فعالیت می‌كنند'''''. كتاب هفته. 115، شماره پیاپی 372 (2 اسفند 1379)، ص28.
 
3) زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی استان كردستان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1378، ص
 
4) سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور. [https://amar.org.ir/ پایگاه اطلاع‌رسانی مركز آمار ایران]. به نقل از: [http://www.sci.org.ir/persia/index.htm.&#x20;&#x5B;10&#x20;Apr.2005&#x5D;؛ <nowiki>http://www.sci.org.ir/persia/index.htm</nowiki><nowiki>. [10 Apr.2005]؛</nowiki>]
 
5) سنندجی، شكرالله بن عبدالله. '''''تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای كردستان'''''. مقابله و تصحیح حشمت‌الله طیبی. تهران: امیركبیر، 1366،


6) سالنامه آماری كشور سال 1380. تهران: [https://amar.org.ir/ مركز آمار ایران]، 1381،
دیگر، کتابخانه ملالطف‌الله شیخ‌الاسلام سنندجی (1251- 1315ق.) است. وی فردی معروف و مقتدر و از خاندان قضات سنندج است که شاه [[قاجاریه|قاجار]] عزل و نصب حکام محلی را در اختیار او قرار داده بود. او مردی ادیب بود و به جمع‌آوری کتاب عشق می‌ورزید و کتاب‌های خطی نفیس از جمله کشکول او در کتابخانه‌اش موجود بوده است. کتابخانه وی یکی از دو کتابخانه معتبر [[سنندج]] در دوران [[قاجاریه|قاجار]] است که به مرور ایام نابود شد<ref>مردوخ روحانی، بابا. '''''تاریخ مشاهیر کرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا'''''. تهران: سروش، 1364، ج2، ص57.</ref>. از دیگر کتابخانه‌های قدیمی می‌توان به کتابخانه والیان اردلان و کتابخانه ملامحمود، مفتی [[استان کردستان|کردستان]] که دارای کتب خطی نفیس بوده است، اشاره کرد<ref>مردوخ روحانی، بابا. '''''تاریخ مشاهیر کرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا'''''. تهران: سروش، 1364،ج1، ص219؛ ج2، ص57.</ref>.


7) '''''گزارش فرهنگی كشور: 1377 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، و نهادها'''''. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1378،
=== کتابخانه‌های عمومی ===
از کتابخانه‌های عمومی دولتی پیش از سال 1345 می‌توان به "کتابخانه‌های فرهنگ" در شهرهای [[سنندج]]، سقز، و قروه اشاره کرد<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش]، 1374، ج2، ص222-223.</ref>. در سال‌های بعد کتابخانه‌های عمومی دولتی دیگری نیز در [[سنندج]] و سایر شهرهای استان تأسیس شد.


8) '''''لیست مراكز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان. معاونت فرهنگی]، 1378 (پلی‌كپی)
کتابخانه‌های عمومی این استان در سال 1382، در حدود 37 واحد با مجموع 696,384 جلد کتاب، 822,29 نفر عضو، و 900,723 نفر مراجعه‌کننده بوده است. گزارش فرهنگی سال 1382 کتابخانه‌های عمومی مساجد استان را 20 واحد با مجموع 500,36 جلد کتاب و 5000 نفر عضو گزارش کرده است<ref name=":0">[https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، [https://www.nlai.ir/ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]. '''''نامه اداری'''''. مورخ 13 شهریور 1384.</ref>.


9) مردوخ روحانی، بابا. '''''تاریخ مشاهیر كرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا'''''. تهران: سروش، 1364،
قدیمی‌ترین کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان در 1347 در شهرستان بانه تأسیس شد. پس از آن کتابخانه‌های دیگری در شهرهای [[سنندج]] (1353)، سقز (1357)، بیجار (1362)، دیواندره (1376)، مریوان (1377)، و منطقه حسن‌آباد یا سوگند (1377) تأسیس شد<ref name=":1">'''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. معاونت فرهنگی]، 1378 (پلی‌کپی)، ص8.</ref>. تا پایان 1379، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان، 10 مرکز ثابت و سیار با مجموع 169,89 جلد کتاب و 608,12 نفر عضو بوده است<ref>'''''10مرکز ثابت و سیار کانون پرورش فکری در استان کردستان فعالیت می‌کنند'''''. کتاب هفته. 115، شماره پیاپی 372 (2 اسفند 1379)، ص28.</ref>. این کتابخانه‌ها علاوه بر امانت کتاب به فعالیت‌های متعدد و متنوع فرهنگی، هنری، و مذهبی نیز اشتغال داشته‌اند<ref name=":1" />. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های ثابت 9 باب، موجودی آنها 815,99 جلد کتاب، و تعداد اعضای آنها 5034 نفر بوده است. تعداد کتابخانه‌های مساجد در سال 1382، 20 باب و مجموعه آن شامل 500,36 جلد کتاب است. تعداد کتابخانه‌های روستایی در همین سال 36 واحد گزارش شده است<ref name=":0" />.


10) [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، [https://www.nlai.ir/ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]. '''''نامه اداری'''''. مورخ 13 شهریور 1384،
=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
مجموع کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان، تا آذرماه 1379، تعداد 1830 واحد با 000,840 جلد کتاب بوده است. از این تعداد 1130 مدرسه دارای فضای مستقل برای کتابخانه بوده‌اند<ref>'''''80هزار جلد کتاب به مدارس کردستان اهدا شد'''''. کتاب هفته، 103، شماره پیاپی 361 (8 آذر 1379)، ص4.</ref>. مجموع کتابخانه‌های مدارس دولتی در سال 1382، برابر 1092 واحد و تعداد کتاب‌های آنها 076,388,1 جلد بوده است<ref name=":0" />.


11) '''''80هزار جلد كتاب به مدارس كردستان اهدا شد'''''. كتاب هفته، 103، شماره پیاپی 361 (8 آذر 1379)، ص4.
=== کتابخانه‌های تخصصی ===
همه کتابخانه‌های مؤسسات و سازمان‌های استان تخصصی نیستند. قدیمی‌ترین کتابخانه تخصصی استان، کتابخانه نصراللهی متعلق به باشگاه افسران سنندج است که مجموعه‌هایی به زبان‌های [[فارسی]]، [[ترکی]]، [[عربی]]، فرانسوی، و انگلیسی را شامل می‌شده است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش]، 1374، ج2، ص232.</ref>، کتابخانه اداره‌کل راه‌وترابری استان کردستان و کتابخانه صداوسیمای مرکز کردستان از دیگر کتابخانه‌های تخصصی استان محسوب می‌شوند. آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های تخصصی این استان را 5 واحد و تعداد منابع آنها را 136,22 جلد کتاب اعلام کرده است<ref name=":0" />.


12) همایونفرخ، ركن‌الدین. '''''كتاب و كتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج2: تاریخچه كتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر كنونی. [تهران]: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌كل نگارش]، 1374.
=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
قدیمی‌ترین کتابخانه دانشگاهی، متعلق به دانشکده تربیت معلم [[سنندج]] است که در 1353 تأسیس شد. از دیگر کتابخانه‌های دانشگاهی می‌توان کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی سنندج(1368)، کتابخانه دانشگاه علوم پزشکی کردستان، و [https://kurdestan.tvu.ac.ir/file/90/attach2023082414387590562787.pdf کتابخانه آموزشکده فنی شهید یزدان‌پناه] (سنندج) اشاره کرد<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور: 1377 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، و نهادها'''''. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1378، ص46-47.</ref><ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. [تهران]: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص54، 254.</ref>. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های دانشگاهی این استان 14 باب، و تعداد کتاب‌های آنها 291,185 جلد، تعداد اعضا 880,20نفر، و تعداد مراجعان آنها 520,165نفر بوده است<ref name=":0" />.


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==
خط ۶۷: خط ۴۲:
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد|کتابخانه های کُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
خط ۷۸: خط ۵۳:


== مآخذ ==
== مآخذ ==
 
<references />
 
== منبع اصلی ==
== منبع اصلی ==
کردستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].
کردستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].
خط ۸۵: خط ۵۹:
== نویسنده مقاله ==
== نویسنده مقاله ==
فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی
فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی
[[رده:ارتباطات]]

نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۹

کتابخانه مرکزی دانشگاه کردستان ، قابل بازیابی ازhttps://lib.uok.ac.ir/

استان کردستان در غرب ایران قرار دارد و از شمال با استان‌های آذربایجان‌غربی و زنجان، از جنوب با استان کرمانشاه، از شرق به استان همدان و زنجان، و از غرب با کردستان عراق هم‌مرز است. مساحت آن 817,28 کیلومترمربع و جمعیت آن(طبق آمار سال 1383) 256,546,1 نفر است[۱]. استان کردستان از 8 شهرستان، 23 شهر، 23 بخش، 79 دهستان، و 1765 آبادی تشکیل شده است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سنندج، قروه، کامیاران، و مریوان. مرکز این استان شهر سنندج است[۲][۳].

تاریخچه

قدیمی‌ترین کتابخانه در استان کردستان متعلق به فیض‌الله بن بهبود علی خراسانی در سنندج و مربوط به دوران افشاریه و زندیه است. او مردی عارف و عالم و مترجم و مؤلف بود و ترجمه عوارف‌المعارف سهروردی از آثار اوست. نسخه‌هایی از کتابخانه معتبر وی اینک در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود[۴]. کتابخانه امان‌الله‌خان ثانی، والی کردستان (1265-1284ق.) شامل 2هزار جلد کتاب نفیس در موضوعات مختلف بوده است[۵]، کتابخانه عبدالمجید بدیع‌الزمان (1322-1397ق.) در سنندج از دیگر کتابخانه‌های قدیمی کردستان است.

دیگر، کتابخانه ملالطف‌الله شیخ‌الاسلام سنندجی (1251- 1315ق.) است. وی فردی معروف و مقتدر و از خاندان قضات سنندج است که شاه قاجار عزل و نصب حکام محلی را در اختیار او قرار داده بود. او مردی ادیب بود و به جمع‌آوری کتاب عشق می‌ورزید و کتاب‌های خطی نفیس از جمله کشکول او در کتابخانه‌اش موجود بوده است. کتابخانه وی یکی از دو کتابخانه معتبر سنندج در دوران قاجار است که به مرور ایام نابود شد[۶]. از دیگر کتابخانه‌های قدیمی می‌توان به کتابخانه والیان اردلان و کتابخانه ملامحمود، مفتی کردستان که دارای کتب خطی نفیس بوده است، اشاره کرد[۷].

کتابخانه‌های عمومی

از کتابخانه‌های عمومی دولتی پیش از سال 1345 می‌توان به "کتابخانه‌های فرهنگ" در شهرهای سنندج، سقز، و قروه اشاره کرد[۸]. در سال‌های بعد کتابخانه‌های عمومی دولتی دیگری نیز در سنندج و سایر شهرهای استان تأسیس شد.

کتابخانه‌های عمومی این استان در سال 1382، در حدود 37 واحد با مجموع 696,384 جلد کتاب، 822,29 نفر عضو، و 900,723 نفر مراجعه‌کننده بوده است. گزارش فرهنگی سال 1382 کتابخانه‌های عمومی مساجد استان را 20 واحد با مجموع 500,36 جلد کتاب و 5000 نفر عضو گزارش کرده است[۹].

قدیمی‌ترین کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان در 1347 در شهرستان بانه تأسیس شد. پس از آن کتابخانه‌های دیگری در شهرهای سنندج (1353)، سقز (1357)، بیجار (1362)، دیواندره (1376)، مریوان (1377)، و منطقه حسن‌آباد یا سوگند (1377) تأسیس شد[۱۰]. تا پایان 1379، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان، 10 مرکز ثابت و سیار با مجموع 169,89 جلد کتاب و 608,12 نفر عضو بوده است[۱۱]. این کتابخانه‌ها علاوه بر امانت کتاب به فعالیت‌های متعدد و متنوع فرهنگی، هنری، و مذهبی نیز اشتغال داشته‌اند[۱۰]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های ثابت 9 باب، موجودی آنها 815,99 جلد کتاب، و تعداد اعضای آنها 5034 نفر بوده است. تعداد کتابخانه‌های مساجد در سال 1382، 20 باب و مجموعه آن شامل 500,36 جلد کتاب است. تعداد کتابخانه‌های روستایی در همین سال 36 واحد گزارش شده است[۹].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

مجموع کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان، تا آذرماه 1379، تعداد 1830 واحد با 000,840 جلد کتاب بوده است. از این تعداد 1130 مدرسه دارای فضای مستقل برای کتابخانه بوده‌اند[۱۲]. مجموع کتابخانه‌های مدارس دولتی در سال 1382، برابر 1092 واحد و تعداد کتاب‌های آنها 076,388,1 جلد بوده است[۹].

کتابخانه‌های تخصصی

همه کتابخانه‌های مؤسسات و سازمان‌های استان تخصصی نیستند. قدیمی‌ترین کتابخانه تخصصی استان، کتابخانه نصراللهی متعلق به باشگاه افسران سنندج است که مجموعه‌هایی به زبان‌های فارسی، ترکی، عربی، فرانسوی، و انگلیسی را شامل می‌شده است[۱۳]، کتابخانه اداره‌کل راه‌وترابری استان کردستان و کتابخانه صداوسیمای مرکز کردستان از دیگر کتابخانه‌های تخصصی استان محسوب می‌شوند. آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های تخصصی این استان را 5 واحد و تعداد منابع آنها را 136,22 جلد کتاب اعلام کرده است[۹].

کتابخانه‌های دانشگاهی

قدیمی‌ترین کتابخانه دانشگاهی، متعلق به دانشکده تربیت معلم سنندج است که در 1353 تأسیس شد. از دیگر کتابخانه‌های دانشگاهی می‌توان کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی سنندج(1368)، کتابخانه دانشگاه علوم پزشکی کردستان، و کتابخانه آموزشکده فنی شهید یزدان‌پناه (سنندج) اشاره کرد[۱۴][۱۵]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های دانشگاهی این استان 14 باب، و تعداد کتاب‌های آنها 291,185 جلد، تعداد اعضا 880,20نفر، و تعداد مراجعان آنها 520,165نفر بوده است[۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران. به نقل از: http://www.sci.org.ir/persia/index.htm. [10 Apr.2005]؛.
  2. ↑ سالنامه آماری کشور سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران، 1381، ص14.
  3. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی استان کردستان. تهران: نشر ایرانگردان، 1378، ص23.
  4. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1374، ج2، ص159.
  5. ↑ سنندجی، شکرالله بن عبدالله. تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان. مقابله و تصحیح حشمت‌الله طیبی. تهران: امیرکبیر، 1366، ص273.
  6. ↑ مردوخ روحانی، بابا. تاریخ مشاهیر کرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا. تهران: سروش، 1364، ج2، ص57.
  7. ↑ مردوخ روحانی، بابا. تاریخ مشاهیر کرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا. تهران: سروش، 1364،ج1، ص219؛ ج2، ص57.
  8. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1374، ج2، ص222-223.
  9. ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
  10. ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. معاونت فرهنگی، 1378 (پلی‌کپی)، ص8.
  11. ↑ 10مرکز ثابت و سیار کانون پرورش فکری در استان کردستان فعالیت می‌کنند. کتاب هفته. 115، شماره پیاپی 372 (2 اسفند 1379)، ص28.
  12. ↑ 80هزار جلد کتاب به مدارس کردستان اهدا شد. کتاب هفته، 103، شماره پیاپی 361 (8 آذر 1379)، ص4.
  13. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1374، ج2، ص232.
  14. ↑ گزارش فرهنگی کشور: 1377 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص46-47.
  15. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص54، 254.

منبع اصلی

کردستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_کردستان&oldid=12475»