کتابخانه های کردستان
استان کردستان در غرب ایران قرار دارد و از شمال با استان‌های آذربایجان‌غربی و زنجان، از جنوب با استان کرمانشاه، از شرق به استان همدان و زنجان، و از غرب با کردستان عراق هم‌مرز است. مساحت آن 817,28 کیلومترمربع و جمعیت آن(طبق آمار سال 1383) 256,546,1 نفر است[۱]. استان کردستان از 8 شهرستان، 23 شهر، 23 بخش، 79 دهستان، و 1765 آبادی تشکیل شده است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سنندج، قروه، کامیاران، و مریوان. مرکز این استان شهر سنندج است[۲][۳].
تاریخچه
قدیمی‌ترین کتابخانه در استان کردستان متعلق به فیض‌الله بن بهبود علی خراسانی در سنندج و مربوط به دوران افشاریه و زندیه است. او مردی عارف و عالم و مترجم و مؤلف بود و ترجمه عوارف‌المعارف سهروردی از آثار اوست. نسخه‌هایی از کتابخانه معتبر وی اینک در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود[۴]. کتابخانه امان‌الله‌خان ثانی، والی کردستان (1265-1284ق.) شامل 2هزار جلد کتاب نفیس در موضوعات مختلف بوده است[۵]، کتابخانه عبدالمجید بدیع‌الزمان (1322-1397ق.) در سنندج از دیگر کتابخانه‌های قدیمی کردستان است.
دیگر، کتابخانه ملالطف‌الله شیخ‌الاسلام سنندجی (1251- 1315ق.) است. وی فردی معروف و مقتدر و از خاندان قضات سنندج است که شاه قاجار عزل و نصب حکام محلی را در اختیار او قرار داده بود. او مردی ادیب بود و به جمع‌آوری کتاب عشق می‌ورزید و کتاب‌های خطی نفیس از جمله کشکول او در کتابخانه‌اش موجود بوده است. کتابخانه وی یکی از دو کتابخانه معتبر سنندج در دوران قاجار است که به مرور ایام نابود شد[۶]. از دیگر کتابخانه‌های قدیمی می‌توان به کتابخانه والیان اردلان و کتابخانه ملامحمود، مفتی کردستان که دارای کتب خطی نفیس بوده است، اشاره کرد[۷].
کتابخانه‌های عمومی
از کتابخانه‌های عمومی دولتی پیش از سال 1345 می‌توان به "کتابخانه‌های فرهنگ" در شهرهای سنندج، سقز، و قروه اشاره کرد[۸]. در سال‌های بعد کتابخانه‌های عمومی دولتی دیگری نیز در سنندج و سایر شهرهای استان تأسیس شد.
کتابخانه‌های عمومی این استان در سال 1382، در حدود 37 واحد با مجموع 696,384 جلد کتاب، 822,29 نفر عضو، و 900,723 نفر مراجعه‌کننده بوده است. گزارش فرهنگی سال 1382 کتابخانه‌های عمومی مساجد استان را 20 واحد با مجموع 500,36 جلد کتاب و 5000 نفر عضو گزارش کرده است[۹].
قدیمی‌ترین کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان در 1347 در شهرستان بانه تأسیس شد. پس از آن کتابخانه‌های دیگری در شهرهای سنندج (1353)، سقز (1357)، بیجار (1362)، دیواندره (1376)، مریوان (1377)، و منطقه حسن‌آباد یا سوگند (1377) تأسیس شد[۱۰]. تا پایان 1379، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان، 10 مرکز ثابت و سیار با مجموع 169,89 جلد کتاب و 608,12 نفر عضو بوده است[۱۱]. این کتابخانه‌ها علاوه بر امانت کتاب به فعالیت‌های متعدد و متنوع فرهنگی، هنری، و مذهبی نیز اشتغال داشته‌اند[۱۰]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های ثابت 9 باب، موجودی آنها 815,99 جلد کتاب، و تعداد اعضای آنها 5034 نفر بوده است. تعداد کتابخانه‌های مساجد در سال 1382، 20 باب و مجموعه آن شامل 500,36 جلد کتاب است. تعداد کتابخانه‌های روستایی در همین سال 36 واحد گزارش شده است[۹].
کتابخانه‌های آموزشگاهی
مجموع کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان، تا آذرماه 1379، تعداد 1830 واحد با 000,840 جلد کتاب بوده است. از این تعداد 1130 مدرسه دارای فضای مستقل برای کتابخانه بوده‌اند[۱۲]. مجموع کتابخانه‌های مدارس دولتی در سال 1382، برابر 1092 واحد و تعداد کتاب‌های آنها 076,388,1 جلد بوده است[۹].
کتابخانه‌های تخصصی
همه کتابخانه‌های مؤسسات و سازمان‌های استان تخصصی نیستند. قدیمی‌ترین کتابخانه تخصصی استان، کتابخانه نصراللهی متعلق به باشگاه افسران سنندج است که مجموعه‌هایی به زبان‌های فارسی، ترکی، عربی، فرانسوی، و انگلیسی را شامل می‌شده است[۱۳]، کتابخانه اداره‌کل راه‌وترابری استان کردستان و کتابخانه صداوسیمای مرکز کردستان از دیگر کتابخانه‌های تخصصی استان محسوب می‌شوند. آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های تخصصی این استان را 5 واحد و تعداد منابع آنها را 136,22 جلد کتاب اعلام کرده است[۹].
کتابخانه‌های دانشگاهی
قدیمی‌ترین کتابخانه دانشگاهی، متعلق به دانشکده تربیت معلم سنندج است که در 1353 تأسیس شد. از دیگر کتابخانه‌های دانشگاهی می‌توان کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی سنندج(1368)، کتابخانه دانشگاه علوم پزشکی کردستان، و کتابخانه آموزشکده فنی شهید یزدان‌پناه (سنندج) اشاره کرد[۱۴][۱۵]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های دانشگاهی این استان 14 باب، و تعداد کتاب‌های آنها 291,185 جلد، تعداد اعضا 880,20نفر، و تعداد مراجعان آنها 520,165نفر بوده است[۹].
نیز نگاه کنید به
- کتابخانه های آذربایجان شرقی
- کتابخانه های آذربایجان غربی
- کتابخانه های ارامنه ایران
- کتابخانه های استان اردبیل
- کتابخانه های ایلام
- کتابخانه های بوشهر
- کتابخانه های تهران
- کتابخانه های خراسان
- کتابخانه های خوزستان
- کتابخانه های زنجان
- کتابخانه های سمنان
- کتابخانه های سیستان و بلوچستان
- کتابخانه های فارس
- کتابخانه های قزوین
- کتابخانه های قم
- کتابخانه های کرمان
- کتابخانه های کرمانشاه
- کتابخانه های کُهگيلويه و بويراحمد
- کتابخانه های لرستان
- کتابخانه های مازندران
- کتابخانه های هرمزگان
- کتابخانه های همدان
- کتابخانه های یزد
- کتابخانه های گیلان
- کتابخانه های استان گلستان
- کتابخانه های اصفهان
مآخذ
- ↑ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران. به نقل از: http://www.sci.org.ir/persia/index.htm. [10 Apr.2005]؛.
- ↑ سالنامه آماری کشور سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران، 1381، ص14.
- ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی استان کردستان. تهران: نشر ایرانگردان، 1378، ص23.
- ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1374، ج2، ص159.
- ↑ سنندجی، شکرالله بن عبدالله. تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان. مقابله و تصحیح حشمت‌الله طیبی. تهران: امیرکبیر، 1366، ص273.
- ↑ مردوخ روحانی، بابا. تاریخ مشاهیر کرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا. تهران: سروش، 1364، ج2، ص57.
- ↑ مردوخ روحانی، بابا. تاریخ مشاهیر کرد: عرفا، علما، ادبا، شعرا. تهران: سروش، 1364،ج1، ص219؛ ج2، ص57.
- ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1374، ج2، ص222-223.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. معاونت فرهنگی، 1378 (پلی‌کپی)، ص8.
- ↑ 10مرکز ثابت و سیار کانون پرورش فکری در استان کردستان فعالیت می‌کنند. کتاب هفته. 115، شماره پیاپی 372 (2 اسفند 1379)، ص28.
- ↑ 80هزار جلد کتاب به مدارس کردستان اهدا شد. کتاب هفته، 103، شماره پیاپی 361 (8 آذر 1379)، ص4.
- ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1374، ج2، ص232.
- ↑ گزارش فرهنگی کشور: 1377 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص46-47.
- ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص54، 254.
منبع اصلی
کردستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
نویسنده مقاله
فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی