پرش به محتوا

کتابخانه های زنجان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «استان زنجان، كه آن را فلات زنجان نیز می‌نامند، در ناحیه مركزی شمال غربی ایران واقع شده است و از شمال به استان‌های اردبیل و گیلان، از شرق به قزوین، از جنوب به همدان، و از غرب و جنوب غربی به استان‌های كردستان، آذربایجان غربی، و آذربایجان شرقی م...» ایجاد کرد
 
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
استان زنجان، كه آن را فلات زنجان نیز می‌نامند، در ناحیه مركزی شمال غربی ایران واقع شده است و از شمال به استان‌های اردبیل و گیلان، از شرق به قزوین، از جنوب به همدان، و از غرب و جنوب غربی به استان‌های كردستان، آذربایجان غربی، و آذربایجان شرقی محدود است. مساحت آن 21848 كیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 900890 نفر است، كه از این تعداد حدود 48 درصد در نقاط شهری و 52 درصد در روستاها سكونت دارند. استان زنجان دارای 3 شهرستان (زنجان، ابهر، و خدابنده)، 13 بخش، 8 شهر، 44 دهستان، و 981 آبادی است (31:7؛ 11: 21، 30).
[[پرونده:کتابخانه دانش زنجاننن.jpg|بندانگشتی|[https://113018.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی دانش زنجان] ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://balad.ir/p/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-zanjan_library-6U8oWvQEQUn8tw#15/36.6838/48.53666]]
[[استان زنجان]]، که آن را فلات زنجان نیز می‌نامند، در ناحیه مرکزی شمال غربی [[کشور ایران|ایران]] واقع شده است و از شمال به استان‌های [[اردبیل]] و [[استان گیلان|گیلان]]، از شرق به [[استان قزوین|قزوین]]، از جنوب به [[همدان]]، و از غرب و جنوب غربی به استان‌های [[استان کردستان|کردستان]]، [[آذربایجان غربی]]، و [[آذربایجان شرقی]] محدود است. مساحت آن 21848 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 900890 نفر است، که از این تعداد حدود 48 درصد در نقاط شهری و 52 درصد در روستاها سکونت دارند. [[استان زنجان]] دارای 3 شهرستان (زنجان، ابهر، و خدابنده)، 13 بخش، 8 شهر، 44 دهستان، و 981 آبادی است<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''تاریخ زنجان'''''. [زنجان]: [https://zanjan.farhang.gov.ir/ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان]، 1366، ص31.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص21، 30.</ref>.


== فهرست ==
=== تاریخچه ===
استان زنجان از مناطق تاریخی سرزمین [[کشور ایران|ایران]] است و سابقه تمدن آن به هزاره‌های پیش از میلاد باز می‌گردد. کلاودیوس بطلمیوس (قرن 2 م.) از شهرستان [[استان زنجان|زنجان]] نام برده است و به نوشته [[حمدالله مستوفی]] (قرن 8 ق.) اردشیر بابکان (226-241 ق.م.)، سرسلسله [[ساسانیان|ساسانی]]، این شهر را بنا نهاد که به‌سبب انتساب به وی "شهین" نامیده می‌شد<ref name=":0">'''''زنجان'''''. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج1، ص1187.</ref>.


* ۱تاریخچه
آثار باستانی مربوط به تپه‌های تاریخی تهم و خاتون‌تپه در نزدیکی زنجان، تپه قلعه در ابهر (هزاره هفتم تا اوایل هزاره سوم ق.م.)، تپه یارمجه در جنوب غربی شهرستان خدابنده (اوایل هزاره سوم تا اواخر هزاره دوم ق.م.)، و آتشکده تشویر در طارم عُلیا (اواخر هزاره دوم ق.م.) به‌عنوان مهم‌ترین آثار تاریخی پیش از اسلام این منطقه است<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''تاریخ زنجان'''''. [زنجان]: [https://zanjan.farhang.gov.ir/ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان]، 1366، ص50، 62.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص23-26، 29.</ref>.
* ۲كتابخانه‌های شخصی
* ۳كتابخانه‌های عمومی
* ۴كتابخانه‌های آموزشگاهی
* ۵كتابخانه‌های تخصصی
* ۶كتابخانه‌های دانشگاهی
* ۷مآخذ


== تاریخچه ==
زنجان در سال 24 ق. به دست مسلمانان فتح شد<ref name=":0" /> و، از آن پس، این منطقه در سرتاسر دوران اسلامی به‌ویژه از قرن‌های چهارم تا هشتم (دوران حکومت کنگریان، [[سلجوقیان]]، و [[ایلخانان]]) از شکوفایی فرهنگی و هنری خاصی برخوردار بود که از علل پیشرفت آن، انتخاب شهر سلطانیه به‌عنوان پایتخت در زمان حکومت [[ایلخانان]] مغول (654-756 ق.) بوده است<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''تاریخ زنجان'''''. [زنجان]: [https://zanjan.farhang.gov.ir/ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان]، 1366، ص64-65.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص26.</ref>.
استان زنجان از مناطق تاریخی سرزمین ایران است و سابقه تمدن آن به هزاره‌های پیش از میلاد باز می‌گردد. كلاودیوس بطلمیوس (قرن 2 م.) از شهرستان زنجان نام برده است و به نوشته حمدالله مستوفی (قرن 8 ق.) اردشیر بابكان (226-241 ق.م.)، سرسلسله ساسانی، این شهر را بنا نهاد كه به‌سبب انتساب به وی "شهین" نامیده می‌شد (10: ج 1، ص 1187).


آثار باستانی مربوط به تپه‌های تاریخی تهم و خاتون‌تپه در نزدیكی زنجان، تپه قلعه در ابهر (هزاره هفتم تا اوایل هزاره سوم ق.م.)، تپه یارمجه در جنوب غربی شهرستان خدابنده (اوایل هزاره سوم تا اواخر هزاره دوم ق.م.)، و آتشكده تشویر در طارم عُلیا (اواخر هزاره دوم ق.م.) به‌عنوان مهم‌ترین آثار تاریخی پیش از اسلام این منطقه است (7: 50، 62؛ 11: 23-26، 29).
نخستین مسجد جامع آن در سال 90 ق. به دستور محمدبن ابوبکر در ابهر ساخته شد<ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص71.</ref>. از آن پس، مساجد متعددی در شهرهای مختلف این استان بنا گردید که مسجد جامع سُجاس در خدابنده (قرن 5 ق.) نمونه‌ای از آنهاست و کتیبه بسیار ارزنده‌ای به خط ثلث و کوفی دارد که مشتمل بر متن سوره تبارک است<ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص74.</ref>، اما تا قبل از آغاز قرن هشتم، هیچ‌گونه اطلاعی از وجود کتابخانه‌ها در این استان در دست نیست.


زنجان در سال 24 ق. به دست مسلمانان فتح شد (10: ج 1، ص 1187) و، از آن پس، این منطقه در سرتاسر دوران اسلامی به‌ویژه از قرن‌های چهارم تا هشتم (دوران حكومت كنگریان، سلجوقیان، و ایلخانان) از شكوفایی فرهنگی و هنری خاصی برخوردار بود كه از علل پیشرفت آن، انتخاب شهر سلطانیه به‌عنوان پایتخت در زمان حكومت ایلخانان مغول (654-756 ق.) بوده است (64:7-65؛ 26:11).
ارگ سلطنتی سلطانیه نیز به‌عنوان یکی از آثار تاریخی استان محسوب می‌شود. این بنا دارای مجموعه‌ای به نام "ابواب الِبرّ" است که شامل مسجد جامع، مدرسه، کتابخانه، خانقاه، و گنبد معروف سلطانیه است. این گنبد به‌عنوان یکی از بناهای عظیم اسلامی است که در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده (703-717 ق.) در طول مدت 9 سال احداث شده است. آدام اولئاریوس در بازدیدی که در سال 1637 م./ 1047 ق. از کتابخانه این بنا داشته می‌نویسد که در این بنا تعدادی کتاب خطی [[عربی]] با خطوط بسیار درشت ـ هر کلمه به اندازه یک بند انگشت و با مرکّب سیاه و طلایی ـ وجود داشت که طول این کتاب‌ها در حدود 80 و عرض آنها 60 سانتی‌متر بوده است. از جمله آثار موجود در آن، می‌توان صفحاتی از کتاب سراج‌القلوب، تألیف قطان غزنوی (قرن 6 ق.)، و همچنین کتاب‌هایی که حاوی داستان‌های مذهبی بوده است را نام برد<ref>اولئاریوس، آدام. '''''سفرنامه آدام اولئاریوس'''''. ترجمه حسین کردبچه. [تهران]: شرکت کتاب برای همه، 1369، ج2، ص509-510.</ref>.


نخستین مسجد جامع آن در سال 90 ق. به دستور محمدبن ابوبكر در ابهر ساخته شد (71:11). از آن پس، مساجد متعددی در شهرهای مختلف این استان بنا گردید كه مسجد جامع سُجاس در خدابنده (قرن 5 ق.) نمونه‌ای از آنهاست و كتیبه بسیار ارزنده‌ای به خط ثلث و كوفی دارد كه مشتمل بر متن سوره تبارك است (74:11)؛ اما تا قبل از آغاز قرن هشتم، هیچ‌گونه اطلاعی از وجود كتابخانه‌ها در این استان در دست نیست.
پس از حکومت [[ایلخانان]] می‌توان از دو حادثه مهم و تاریخی یعنی فتنه افغان‌ها (قرن 12 ق.) و شورش بهاییان (1260 ق.) یاد کرد که به‌عنوان موانعی در راه رشد و اعتلای فرهنگی این منطقه به‌شمار می‌رود. شدت ویرانی و خرابی‌های منطقه بر اثر این حوادث به‌حدّی بوده است که جهانگردان اروپایی در سفرنامه‌های خود همواره از آن سخن گفته‌اند<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''تاریخ زنجان'''''. [زنجان]: [https://zanjan.farhang.gov.ir/ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان]، 1366، ص66، 96-98.</ref> و شاید به همین سبب، در زمینه وجود انواع کتابخانه‌ها تا قرن 13 ق. اطلاع اندکی در دست است.


ارگ سلطنتی سلطانیه نیز به‌عنوان یكی از آثار تاریخی استان محسوب می‌شود. این بنا دارای مجموعه‌ای به نام "ابواب الِبرّ" است كه شامل مسجد جامع، مدرسه، كتابخانه، خانقاه، و گنبد معروف سلطانیه است. این گنبد به‌عنوان یكی از بناهای عظیم اسلامی است كه در دوران حكومت سلطان محمد خدابنده (703-717 ق.) در طول مدت 9 سال احداث شده است. آدام اولئاریوس در بازدیدی كه در سال 1637 م./ 1047 ق. از كتابخانه این بنا داشته می‌نویسد كه در این بنا تعدادی كتاب خطی عربی با خطوط بسیار درشت ـ هر كلمه به اندازه یك بند انگشت و با مركّب سیاه و طلایی ـ وجود داشت كه طول این كتاب‌ها در حدود 80 و عرض آنها 60 سانتی‌متر بوده است. از جمله آثار موجود در آن، می‌توان صفحاتی از كتاب سراج‌القلوب، تألیف قطان غزنوی (قرن 6 ق.)، و همچنین كتاب‌هایی كه حاوی داستان‌های مذهبی بوده است را نام برد (3: ج 2، ص 509-510).
=== کتابخانه‌های شخصی ===
[[زنجان]] همواره به‌سبب وجود علما، سخنوران، عرفا، و خوشنویسان مشهور از اهمیت فرهنگی زیادی برخوردار بوده است. از جمله شخصیت‌های برجسته‌ای که در این استان درخشیده‌اند می‌توان از: ابوبکر ابهری (285-375 ق.)، [[شهاب الدین سهروردی|شیخ شهاب‌الدین ابوالفتوح سهروردی]] معروف به "[[شهاب الدین سهروردی|شیخ اشراق]]" (551-587 ق.)، حکیم اثیرالدین ابهری (قرن 7 ق.)، ملاعلی زنجانی (1209-1290 ق.)، و سید محمدباقر جزری طاُرمی ( -1260 ق.) نام برد، که تألیفات متعددی از خود به یادگار گذاشته‌اند و مجموعه‌ای از نسخ خطی آنان در کتابخانه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شود. از این جهت، به احتمال بسیار، این بزرگان صاحب کتابخانه‌های نفیس شخصی بوده‌اند، اما هیچ‌گونه اطلاعی از وجود آنها در دست نیست<ref>موسوی زنجانی، ابراهیم. '''''تاریخ زنجان: علما و دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص275.</ref><ref>فخیمی، آقاجان. '''''تاریخ ابهر: علما و عرفا و شعرا'''''. زنجان: انتشارات زنگان، 1376، ص118، 142.</ref><ref>نیرومند، کریم. '''''سخنوران و خطاطان زنجان از قرن چهارم تا عصر حاضر'''''. [زنجان]: مؤسسه مطبوعاتی زعفری، 1347، ص27.</ref>. قدیمی‌ترین کتابخانه شخصی و خاندانی این استان به دست سلطان محمد خدابنده (703ـ717 ق) در گنبد معروف سلطانیه ساخته شد<ref>اولئاریوس، آدام. '''''سفرنامه آدام اولئاریوس'''''. ترجمه حسین کردبچه. [تهران]: شرکت کتاب برای همه، 1369، ج2، ص509، 510.</ref>. سید محسن زنجانی ( -1148ق.)، از علمای معروف زنجان، کتابخانه معتبر و نفیسی داشته که همه آنها در حمله افغان‌ها دچار آتش‌سوزی شده و نابود گردیده است<ref>موسوی میرزایی، کاظم. '''''میرزا ابوطالب زنجانی'''''. یادگار. س. سوم (فروردین 1326)، ص36.</ref>. کتابخانه شیخ فضل‌الله شیخ‌الاسلام زنجانی در قرن 13 ق. تأسیس گردید که از نظر کتب نفیس خطی ارزش و اعتبار خاصی داشته و نسخه‌هایی که در سال 1129 ق. تحریر شده نیز در این کتابخانه موجود بوده است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/fa/contactus وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش]، 1347، ج2، ص183، 206.</ref>.


پس از حكومت ایلخانان می‌توان از دو حادثه مهم و تاریخی یعنی فتنه افغان‌ها (قرن 12 ق.) و شورش بهاییان (1260 ق.) یاد كرد كه به‌عنوان موانعی در راه رشد و اعتلای فرهنگی این منطقه به‌شمار می‌رود. شدت ویرانی و خرابی‌های منطقه بر اثر این حوادث به‌حدّی بوده است كه جهانگردان اروپایی در سفرنامه‌های خود همواره از آن سخن گفته‌اند (66:7، 96-98) و شاید به همین سبب، در زمینه وجود انواع كتابخانه‌ها تا قرن 13 ق. اطلاع اندكی در دست است.
آخوند علی هیدجی (1270 ق ـ 1314 ش.)، فیلسوف و عارف نامی زنجان نیز کتابخانه و مجموعه گران‌بهایی داشته که، بنا بر وصیتش، آنها را به مدرسه منیرالسلطنه در [[استان تهران|تهران]] وقف کرد <ref>موسوی زنجانی، ابراهیم. '''''تاریخ زنجان: علما و دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص85، 93.</ref>.


== كتابخانه‌های شخصی ==
کتابخانه شیخ جواد زنجانی ( -1350 ق.)، با مجموعه‌ای بیش از 7000 جلد کتاب، و کتابخانه شیخ اسدالله زنجانی (1282-1354 ق.) نیز از جمله کتابخانه‌های قابل ذکر این استان است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/fa/contactus وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش]، 1347، ج2، ص190.</ref><ref>آقا بزرگ طهرانی، محمدحسن. '''''طبقات اعلام‌الشیعه. القسم‌الاول من الجزءالاول'''''. مشهد: دارالمرتضی، 1404 ق. = 1362، ص140، 319.</ref>.
زنجان همواره به‌سبب وجود علما، سخنوران، عرفا، و خوشنویسان مشهور از اهمیت فرهنگی زیادی برخوردار بوده است. از جمله شخصیت‌های برجسته‌ای كه در این استان درخشیده‌اند می‌توان از: ابوبكر ابهری (285-375 ق.)، شیخ شهاب‌الدین ابوالفتوح سهروردی معروف به "شیخ اشراق" (551-587 ق.)، حكیم اثیرالدین ابهری (قرن 7 ق.)، ملاعلی زنجانی (1209-1290 ق.)، و سید محمدباقر جزری طاُرمی ( -1260 ق.) نام برد، كه تألیفات متعددی از خود به یادگار گذاشته‌اند و مجموعه‌ای از نسخ خطی آنان در كتابخانه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شود. از این جهت، به احتمال بسیار، این بزرگان صاحب كتابخانه‌های نفیس شخصی بوده‌اند، اما هیچ‌گونه اطلاعی از وجود آنها در دست نیست (15: 118، 142؛ 20: 275؛ 22: 27). قدیمی‌ترین كتابخانه شخصی و خاندانی این استان به دست سلطان محمد خدابنده (703ـ717 ق) در گنبد معروف سلطانیه ساخته شد (3: ج 2، ص 509-510). سید محسن زنجانی ( -1148ق.)، از علمای معروف زنجان، كتابخانه معتبر و نفیسی داشته كه همه آنها در حمله افغان‌ها دچار آتش‌سوزی شده و نابود گردیده است (36:21). كتابخانه شیخ فضل‌الله شیخ‌الاسلام زنجانی در قرن 13 ق. تأسیس گردید كه از نظر كتب نفیس خطی ارزش و اعتبار خاصی داشته و نسخه‌هایی كه در سال 1129 ق. تحریر شده نیز در این كتابخانه موجود بوده است (23: ج 2، ص 183، 206).


آخوند علی هیدجی (1270 ق ـ 1314 ش.)، فیلسوف و عارف نامی زنجان نیز كتابخانه و مجموعه گرانبهایی داشته كه، بنا بر وصیتش، آنها را به مدرسه منیرالسلطنه در تهران وقف كرد (20: 85، 93).
میرزا ابوعبدالله زنجانی (1309 ق. ـ 1319 ش.)، از نویسندگان و مفسّران برجسته معاصر، کتابخانه‌ای با مجموعه‌ای شامل 50000 جلد کتاب و رساله‌های فلسفی، برخی به خط مصنفان آنها، داشته که از جمله آثار موجود در این کتابخانه کتاب سعدالسعود تألیف ابن طاووس (589-664 ق.) به خط مصنف آن و همچنین بعضی از رسائل ابن کمونه (683 ق.) صاحب کتاب المعتبر است. در این کتابخانه 8 رساله از تألیفات بابا افضل کاشانی، عارف مشهور قرن 7 ق.، نیز موجود بوده است. این کتابخانه نفیس بعدها توسط انتشارات مجلس شورای ملی خریداری شد<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/fa/contactus وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش]، 1347، ج2، ص208.</ref><ref>زنجانی. ابوعبدالله. '''''دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)'''''. ج8، ص179.</ref><ref>سجادی، جعفر. '''''ابوعبدالله زنجانی'''''. دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. ج5، ص684.</ref>. [https://113085.samanpl.ir/ شیخ عبدالکریم زنجانی] (1304-1388 ق.)، از فیلسوفان و نویسندگان معاصر، نیز صاحب کتابخانه نفیسی بود که بعد از مرگش خریداری گردید و به کربلا انتقال یافت<ref>موسوی زنجانی، ابراهیم. '''''تاریخ زنجان: علما و دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص74، 273.</ref>.
[[پرونده:کتابخانه مسجد چهلستون زنجان.jpg|بندانگشتی|کتابخانه مسجد چهلستون زنجان ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://zanjan024.ir/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86/]]


كتابخانه شیخ جواد زنجانی ( -1350 ق.)، با مجموعه‌ای بیش از 7000 جلد كتاب، و كتابخانه شیخ اسدالله زنجانی (1282-1354 ق.) نیز از جمله كتابخانه‌های قابل ذكر این استان است (1: 140، 319؛ 23: ج 2، ص 190).
=== کتابخانه‌های عمومی ===
قدیمی‌ترین کتابخانه عمومی استان به‌همت سلطان محمد خدابنده (703-717 ق) در [[سلطانیه(مزار)|سلطانیه]] ساخته شد<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''بررسی آثار تاریخی سلطانیه'''''. [زنجان]: بی‌نا، 1370، ص98.</ref><ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''تاریخ زنجان'''''. [زنجان]: [https://zanjan.farhang.gov.ir/ اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان]، 1366، ص140.</ref>. کتابخانه مسجد جامع این استان، که در حکم کتابخانه عمومی بود، در سال 1284 ق. تحت عنوان کتابخانه مسجد چهلستون زنجان به دست آخوند ملاعلی زنجانی تأسیس شد و امروزه بسیاری از نسخ خطی مؤسس آن در این کتابخانه نگهداری می‌شود<ref>قزوینی، علی‌بن محمد. '''''صیغ‌العقود (الایقاعات)'''''. قم: انتشارات شکوری، 1372، ص23، 24.</ref>.


میرزا ابوعبدالله زنجانی (1309 ق. ـ 1319 ش.)، از نویسندگان و مفسّران برجسته معاصر، كتابخانه‌ای با مجموعه‌ای شامل 50000 جلد كتاب و رساله‌های فلسفی، برخی به خط مصنفان آنها، داشته كه از جمله آثار موجود در این كتابخانه كتاب سعدالسعود تألیف ابن طاووس (589-664 ق.) به خط مصنف آن و همچنین بعضی از رسائل ابن كمونه (683 ق.) صاحب كتاب المعتبر است. در این كتابخانه 8 رساله از تألیفات بابا افضل كاشانی، عارف مشهور قرن 7 ق.، نیز موجود بوده است. این كتابخانه نفیس بعدها توسط انتشارات مجلس شورای ملی خریداری شد (2: ج 8، ص 179؛ 12: ج 5، ص 684؛ 23: ج 2، ص 208). شیخ عبدالكریم زنجانی (1304-1388 ق.)، از فیلسوفان و نویسندگان معاصر، نیز صاحب كتابخانه نفیسی بود كه بعد از مرگش خریداری گردید و به كربلا انتقال یافت (74:20، 373).
کتابخانه عمومی سهروردی، به‌عنوان نخستین کتابخانه عمومی استان به سبک جدید، در سال 1341 ق. تأسیس شد که تا سال 1370 ش. دارای مجموعه‌ای در حدود 19000 جلد، 4000 نفر عضو، و 13 نفر کارمند بوده است. از آن پس، کتابخانه‌های متعددی در سراسر استان تأسیس شد که می‌توان از کتابخانه عمومی خدابنده (تأسیس 1351، با مجموعه 5090 جلد، 980 نفر عضو، و 4 نفر کارمند)، ابهر (تأسیس 1354، با مجموعه 8760 جلد، 850 نفر عضو، و 10 نفر کارمند)، خرمّدره (تأسیس 1354، با مجموعه 8410 جلد، 1328 نفر عضو، و 7 نفر کارمند)، سلطانیه (تأسیس 1361، با مجموعه 8337 جلد، 170 نفر عضو، و 7 نفر کارمند) و شَناط (تأسیس 1361، با مجموعه 5940 جلد، 731 نفر عضو، و 3 نفر کارمند) نام برد <ref name=":0" /><ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/ هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص523، 552.</ref>. تعداد کتابخانه‌های عمومی شهرستان زنجان (طبق آمار سال 1373)، 3 واحد، مجموعه آنها 38412 جلد، و اعضای آنها 13948 نفر بوده است<ref name=":1">زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص106-107.</ref>.


== كتابخانه‌های عمومی ==
تا پایان سال 1378 تعداد کتابخانه‌های عمومی استان (وابسته به [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]) 30 واحد، با مجموعه 819,237 جلد، 077,33 نفر عضو، و 76 نفر کارمند بوده است که علاوه بر آنها، تا سال 1376 تعدادی از کتابخانه‌های عمومی دیگر (وابسته به [https://rcs.ir/ جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران]) با 51510 جلد کتاب و نشریه، و 38039 نفر عضو در استان فعالیت داشته‌اند<ref>'''''خلاصه گزارش کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. [تهران]: [https://www.iranpl.ir/ هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref> <ref>'''''گزارش فرهنگی کشور، 1376'''''. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1378، ص34.</ref>.
قدیمی‌ترین كتابخانه عمومی استان به‌همت سلطان محمد خدابنده (703-717 ق) در سلطانیه ساخته شد (98:6؛ 140:7). كتابخانه مسجد جامع این استان، كه در حكم كتابخانه عمومی بود، در سال 1284 ق. تحت عنوان كتابخانه مسجد چهلستون زنجان به دست آخوند ملاعلی زنجانی تأسیس شد و امروزه بسیاری از نسخ خطی مؤسس آن در این كتابخانه نگهداری می‌شود (16: 23، 24).


كتابخانه عمومی سهروردی، به‌عنوان نخستین كتابخانه عمومی استان به سبك جدید، در سال 1341 ق. تأسیس شد كه تا سال 1370 ش. دارای مجموعه‌ای در حدود 19000 جلد، 4000 نفر عضو، و 13 نفر كارمند بوده است. از آن پس، كتابخانه‌های متعددی در سراسر استان تأسیس شد كه می‌توان از كتابخانه عمومی خدابنده (تأسیس 1351، با مجموعه 5090 جلد، 980 نفر عضو، و 4 نفر كارمند)، ابهر (تأسیس 1354، با مجموعه 8760 جلد، 850 نفر عضو، و 10 نفر كارمند)، خرمّدره (تأسیس 1354، با مجموعه 8410 جلد، 1328 نفر عضو، و 7 نفر كارمند)، سلطانیه (تأسیس 1361، با مجموعه 8337 جلد، 170 نفر عضو، و 7 نفر كارمند) و شَناط (تأسیس 1361، با مجموعه 5940 جلد، 731 نفر عضو، و 3 نفر كارمند) نام برد (14: 523، 552؛ 10: ج 1، ص 1187). تعداد كتابخانه‌های عمومی شهرستان زنجان (طبق آمار سال 1373)، 3 واحد، مجموعه آنها 38412 جلد، و اعضای آنها 13948 نفر بوده است (106:11-107).
کتابخانه حسینی واقع در مسجد سیدالاعلی، در شهر [[زنجان]]، توسط عزالدین امام جمعه زنجانی (1338 ق.) از علمای معاصر تأسیس شد. این کتابخانه، با مجموعه‌ای بیش از 6000 جلد کتاب، سال‌هاست که مورد استفاده محصلان و طلاّب علوم دینی قرار دارد. بخشی از این کتاب‌ها مربوط به محمد نجمی استاد دانشگاه تهران است که به‌صورت وقف در اختیار این کتابخانه گذاشته شده است<ref>روحانی، محمدرضا. '''''فرهنگنامه زنجان'''''. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347، ص11، 177.</ref><ref>شریف رازی، محمد. '''''گنجینه دانشمندان'''''. قم: انتشارات پیروز، 1353، ج5، ص239و240.</ref>.


تا پایان سال 1378 تعداد كتابخانه‌های عمومی استان (وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) 30 واحد، با مجموعه 819,237 جلد، 077,33 نفر عضو، و 76 نفر كارمند بوده است كه علاوه بر آنها، تا سال 1376 تعدادی از كتابخانه‌های عمومی دیگر (وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) با 51510 جلد كتاب و نشریه، و 38039 نفر عضو در استان فعالیت داشته‌اند (1:8؛ 34:17).
تا پایان سال 1378، تعداد کتابخانه‌های مساجد استان 14 واحد بوده که مجموعه کل آنها در حدود 7000 جلد، 3000 نفر عضو، و 25 نفر کارمند بوده است<ref>'''''لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها'''''. تهران: [https://masajed.farhang.gov.ir/ ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.


كتابخانه حسینی واقع در مسجد سیدالاعلی، در شهر زنجان، توسط عزالدین امام جمعه زنجانی (1338 ق.) از علمای معاصر تأسیس شد. این كتابخانه، با مجموعه‌ای بیش از 6000 جلد كتاب، سال‌هاست كه مورد استفاده محصلان و طلاّب علوم دینی قرار دارد. بخشی از این كتاب‌ها مربوط به محمد نجمی استاد دانشگاه تهران است كه به‌صورت وقف در اختیار این كتابخانه گذاشته شده است (11:9، 177؛ 13: ج 5، ص 239، 240).
در سال 1373، نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان در شهر زنجان تأسیس شد که، طبق آمار همین سال، مجموعه آن 247,10 جلد و اعضای آن 1109 نفر بوده است. کتابخانه کودکان و نوجوانان زرّین آباد و خدابنده (تأسیس 1375)، نیز از کتابخانه‌های قابل ذکر این استان است. تا پایان سال ،1378 تعداد کل کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان 4 واحد، مجموعه آنها 32000 جلد، و اعضای آنها 1700 نفر بوده است<ref name=":1" /><ref>'''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. تهران: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی]، 1377-1378، (پلی‌کپی)، ص6.</ref>.


تا پایان سال 1378، تعداد كتابخانه‌های مساجد استان 14 واحد بوده كه مجموعه كل آنها در حدود 7000 جلد، 3000 نفر عضو، و 25 نفر كارمند بوده است (1:18).
=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
قدیمی‌ترین مدرسه این استان به دستور سلطان محمد خدابنده (703-717 ق.) در شهر سلطانیه بنا گردید، اما از وجود کتابخانه در آن اطلاعی در دست نیست. نخستین کتابخانه آموزشگاهی جدید استان در سال 1314 ش. تحت عنوان کتابخانه دبیرستان دولتی پهلوی و با مجموعه‌ای در حدود 6000 جلد کتاب تأسیس شد. کتابخانه دبیرستان امیرکبیر (تأسیس 1331 با مجموعه 2000 جلد)، کتابخانه دولتی صدر جهان (تأسیس 1335 با مجموعه 5000 جلد)، و کتابخانه دبیرستان بهیاری شهید مفتح (با مجموعه 800 جلد، 85 نفر عضو، و 13 نفر کارمند) نیز از جمله کتابخانه‌های قابل ذکر استان به شمار می‌رود<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''بررسی آثار تاریخی سلطانیه'''''. [زنجان]: بی‌نا، 1370، ص100.</ref><ref>'''''گزارش فرهنگی کشور، 1376'''''. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1378، ص45.</ref><ref>روحانی، محمدرضا. '''''فرهنگنامه زنجان'''''. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347، ص73، 76، 79، 177.</ref>.


در سال 1373، نخستین كتابخانه كودكان و نوجوانان در شهر زنجان تأسیس شد كه، طبق آمار همین سال، مجموعه آن 247,10 جلد و اعضای آن 1109 نفر بوده است. كتابخانه كودكان و نوجوانان زرّین آباد و خدابنده (تأسیس 1375)، نیز از كتابخانه‌های قابل ذكر این استان است. تا پایان سال ،1378 تعداد كل كتابخانه‌های كودكان و نوجوانان استان 4 واحد، مجموعه آنها 32000 جلد، و اعضای آنها 1700 نفر بوده است (11: 106-107؛ 6:19).
تا پایان سال 1378، تعداد 205 واحد کتابخانه آموزشگاهی، با مجموعه‌ای در حدود 400000 جلد کتاب، در شهرهای استان فعالیت داشته‌اند<ref>'''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: [https://medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.


== كتابخانه‌های آموزشگاهی ==
=== کتابخانه‌های تخصصی ===
قدیمی‌ترین مدرسه این استان به دستور سلطان محمد خدابنده (703-717 ق.) در شهر سلطانیه بنا گردید، اما از وجود كتابخانه در آن اطلاعی در دست نیست. نخستین كتابخانه آموزشگاهی جدید استان در سال 1314 ش. تحت عنوان كتابخانه دبیرستان دولتی پهلوی و با مجموعه‌ای در حدود 6000 جلد كتاب تأسیس شد. كتابخانه دبیرستان امیركبیر (تأسیس 1331 با مجموعه 2000 جلد)، كتابخانه دولتی صدر جهان (تأسیس 1335 با مجموعه 5000 جلد)، و كتابخانه دبیرستان بهیاری شهید مفتح (با مجموعه 800 جلد، 85 نفر عضو، و 13 نفر كارمند) نیز از جمله كتابخانه‌های قابل ذكر استان به شمار می‌رود (6: 100؛ 9: 73، 76، 79، 177؛ 17: 45).
کتابخانه اداره اوقاف شهرستان زنجان که پیش از سال 1347 تأسیس شد به‌عنوان نخستین کتابخانه تخصصی این استان به‌شمار می‌رود<ref>روحانی، محمدرضا. '''''فرهنگنامه زنجان'''''. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347، ص178.</ref>. کتابخانه مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش صدا و سیمای مرکز زنجان (با مجموعه 4268 جلد، 160 نفر عضو، و یک نفر کارمند) و کتابخانه مرکز آموزش بیمارستان شهید بهشتی (با مجموعه 2319 جلد، 547 نفر عضو، و 6 نفر کارمند)، از کتابخانه‌های تخصصی قابل ذکر این استان است. علاوه بر این، کتابخانه‌های تخصصی دیگری نیز در استان فعالیت دارند که از لحاظ تعداد کتاب و مجموعه از اهمیت کمتری برخوردارند؛ از جمله، کتابخانه اداره کل راه و ترابری استان زنجان (با مجموعه 136 جلد، 20 نفر عضو، و یک نفر کارمند) و کتابخانه بیمارستان شهدای طارم (با مجموعه 121 جلد، 45 نفر عضو، و یک نفر کارمند)<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور، 1376'''''. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1378، ص45، 51، 53.</ref>.


تا پایان سال 1378، تعداد 205 واحد كتابخانه آموزشگاهی، با مجموعه‌ای در حدود 400000 جلد كتاب، در شهرهای استان فعالیت داشته‌اند (1:5).
=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
دانشگاه سلطانیه، به‌عنوان قدیمی‌ترین دانشگاه این استان، به تقلید از دانشگاه و مدرسه مستنصریه بغداد در زمان سلطنت [[غازانخان]] (670-703 ق.)، پادشاه [[ایلخانان]]، بنا شد. دانشمندانی همچون علامه حلی (648-726 ق.)، و شمس‌الدین آملی (قرن 8 ق.) از مدرسان بزرگ این دانشگاه بودند، اما هیچ‌گونه اطلاعی از وجود کتابخانه در این دانشگاه در دست نیست<ref>موسوی زنجانی، ابراهیم. '''''تاریخ زنجان: علما و دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص187، 188.</ref><ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/fa/contactus وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش]، 1347، ج2، ص86.</ref>.


== كتابخانه‌های تخصصی ==
کتابخانه مجتمع آموزش عالی زنجان در سال 1354 ش. تأسیس شد. این کتابخانه با مجموعه‌ای در حدود 7000 جلد کتاب و 6 نفر کتابدار، و نیز کتابخانه مرکز تربیت معلم پسران شهید بهشتی (تأسیس 1359، با مجموعه 9000 جلد و یک نفر کارمند) در این استان فعالیت دارند<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش .2 تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی]، 1370، ص214، 232.</ref>. از جمله کتابخانه‌های دانشگاهی این استان می‌توان از کتابخانه دانشکده پزشکی (با مجموعه 19321 جلد، 583 نفر عضو، و 4 نفر کارمند)، کتابخانه دانشکده بهداشت (با مجموعه 5017 جلد، 545 نفر عضو، و 2 نفر کارمند)، کتابخانه دانشکده پرستاری اسد (با مجموعه 1831 جلد، 141 عضو، و یک کارمند)، کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی ابهر (با مجموعه 8954 جلد، 285 نفر عضو، و 2 نفر کارمند)، و کتابخانه مرکز آموزش درمان شفیعیّه (با مجموعه 2070 جلد، 568 نفر عضو، و 2 نفر کارمند) نام برد. تا پایان سال 1376، تعداد کل کتابخانه‌های دانشگاهی [[استان زنجان]] 7 واحد بوده که مجموعه‌ای در حدود 53193 جلد کتاب و 2122 نفر عضو داشته است<ref>گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری]، 1378، ص45.</ref>.
كتابخانه اداره اوقاف شهرستان زنجان كه پیش از سال 1347 تأسیس شد به‌عنوان نخستین كتابخانه تخصصی این استان به‌شمار می‌رود (178:9). كتابخانه مركز تحقیقات و مطالعات و سنجش صدا و سیمای مركز زنجان (با مجموعه 4268 جلد، 160 نفر عضو، و یك نفر كارمند) و كتابخانه مركز آموزش بیمارستان شهید بهشتی (با مجموعه 2319 جلد، 547 نفر عضو، و 6 نفر كارمند)، از كتابخانه‌های تخصصی قابل ذكر این استان است. علاوه بر این، كتابخانه‌های تخصصی دیگری نیز در استان فعالیت دارند كه از لحاظ تعداد كتاب و مجموعه از اهمیت كمتری برخوردارند؛ از جمله، كتابخانه اداره كل راه و ترابری استان زنجان (با مجموعه 136 جلد، 20 نفر عضو، و یك نفر كارمند) و كتابخانه بیمارستان شهدای طارم (با مجموعه 121 جلد، 45 نفر عضو، و یك نفر كارمند) (17: 45، 51، 53).


== كتابخانه‌های دانشگاهی ==
== نیز نگاه کنید به ==
دانشگاه سلطانیه، به‌عنوان قدیمی‌ترین دانشگاه این استان، به تقلید از دانشگاه و مدرسه مستنصریه بغداد در زمان سلطنت غازان خان (670-703 ق.)، پادشاه ایلخانان، بنا شد. دانشمندانی همچون علامه حلی (648-726 ق.)، و شمس‌الدین آملی (قرن 8 ق.) از مدرسان بزرگ این دانشگاه بودند، اما هیچ‌گونه اطلاعی از وجود كتابخانه در این دانشگاه در دست نیست (187:20، 188؛ 23: ج 2، ص 86).


كتابخانه مجتمع آموزش عالی زنجان در سال 1354 ش. تأسیس شد. این كتابخانه با مجموعه‌ای در حدود 7000 جلد كتاب و 6 نفر كتابدار، و نیز كتابخانه مركز تربیت معلم پسران شهید بهشتی (تأسیس 1359، با مجموعه 9000 جلد و یك نفر كارمند) در این استان فعالیت دارند (4: 214، 232). از جمله كتابخانه‌های دانشگاهی این استان می‌توان از كتابخانه دانشكده پزشكی (با مجموعه 19321 جلد، 583 نفر عضو، و 4 نفر كارمند)، كتابخانه دانشكده بهداشت (با مجموعه 5017 جلد، 545 نفر عضو، و 2 نفر كارمند)، كتابخانه دانشكده پرستاری اسد (با مجموعه 1831 جلد، 141 عضو، و یك كارمند)، كتابخانه دانشكده پرستاری و مامایی ابهر (با مجموعه 8954 جلد، 285 نفر عضو، و 2 نفر كارمند)، و كتابخانه مركز آموزش درمان شفیعیّه (با مجموعه 2070 جلد، 568 نفر عضو، و 2 نفر كارمند) نام برد. تا پایان سال 1376، تعداد كل كتابخانه‌های دانشگاهی استان زنجان 7 واحد بوده كه مجموعه‌ای در حدود 53193 جلد كتاب و 2122 نفر عضو داشته است (45:17).
* [[کتابخانه های آذربایجان شرقی]]
* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
* [[کتابخانه های ارامنه ایران]]
* [[کتابخانه های استان اردبیل]]
* [[کتابخانه های ایلام]]
* [[کتابخانه های بوشهر]]
* [[کتابخانه های تهران]]
* [[کتابخانه های خراسان]]
* [[کتابخانه های خوزستان]]
* [[کتابخانه های سمنان]]
* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
* [[کتابخانه های فارس]]
* [[کتابخانه های قزوین]]
* [[کتابخانه های قم]]
* [[کتابخانه های کردستان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های هرمزگان]]
* [[کتابخانه های همدان]]
* [[کتابخانه های یزد]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]
* [[کتابخانه های اصفهان]]


== مآخذ ==
== مآخذ ==
1) آقا بزرگ طهرانی، محمدحسن. طبقات اعلام‌الشیعه. القسم‌الاول من الجزءالاول. مشهد: دارالمرتضی، 1404 ق. = 1362؛
<references />
== منبع اصلی ==
زنجان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].


2) "ابوعبدالله زنجانی". دایره‌المعارف اسلامیه (ایران)، ج 8، ص 179؛
== نویسنده مقاله ==
 
مهناز علیجانی
3) اولئاریوس، آدام. سفرنامه آدام اولئاریوس. ترجمه حسین كردبچه. [تهران]: شركت كتاب برای همه، 1369؛
[[رده:ارتباطات]]
 
4) تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراكز اسناد و كتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش .2 تهران: كتابخانه ملی، 1370؛
 
5) "تعداد كل كتابخانه و كتاب در سطح مدارس كشور: گزارش شماره 8". [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌كپی)؛
 
6) ثبوتی، هوشنگ. بررسی آثار تاریخی سلطانیه. [زنجان]: بی‌نا، 1370؛
 
7) همو. تاریخ زنجان. [زنجان]: اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، 1366؛
 
8) "خلاصه گزارش كتابخانه‌های عمومی كشور". [تهران]: هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی، 1378 (پلی‌كپی)؛
 
9) روحانی، محمدرضا. فرهنگنامه زنجان. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347؛
 
10) "زنجان". دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج 1، ص ؛1187
 
11) زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377؛
 
12) سجادی، جعفر. "ابوعبدالله زنجانی". دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. ج 5، ص 684-685؛
 
13) شریف رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. قم: انتشارات پیروز، 1353؛
 
14) شناسنامه كتابخانه‌های عمومی. تهران: هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور، دبیرخانه، 1370؛
 
15) فخیمی، آقاجان. تاریخ ابهر: علما و عرفا و شعرا. زنجان: انتشارات زنگان، 1376؛
 
16) قزوینی، علی‌بن محمد. صیغ‌العقود (الایقاعات). قم: انتشارات شكوری، 1372؛
 
17) گزارش فرهنگی كشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378؛
 
18) "لیست كتابخانه‌های مساجد و امكانات موجود در آنها به تفكیك استان‌ها". تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر كانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور كتابخانه‌ها، 1378 (پلی‌كپی)؛
 
19) "لیست مراكز بر اساس استان‌ها". تهران: كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378، (پلی‌كپی)؛
 
20) موسوی زنجانی، ابراهیم. تاریخ زنجان: علما و دانشمندان. تهران: كتابفروشی مصطفوی، 1352؛
 
21) موسوی میرزایی، كاظم. "میرزا ابوطالب زنجانی". یادگار. س. سوم (فروردین 1326): 36؛
 
22) نیرومند، كریم. سخنوران و خطاطان زنجان از قرن چهارم تا عصر حاضر. [زنجان]: مؤسسه مطبوعاتی زعفری، 1347؛
 
23) همایونفرخ، ركن‌الدین. كتاب و كتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره كل نگارش، 1347.
 
منبع اصلی
 
زنجان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
 
نویسنده مقاله
 
'''مهناز علیجانی'''

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۴

کتابخانه عمومی دانش زنجان ، قابل بازیابی ازhttps://balad.ir/p/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-zanjan_library-6U8oWvQEQUn8tw#15/36.6838/48.53666

استان زنجان، که آن را فلات زنجان نیز می‌نامند، در ناحیه مرکزی شمال غربی ایران واقع شده است و از شمال به استان‌های اردبیل و گیلان، از شرق به قزوین، از جنوب به همدان، و از غرب و جنوب غربی به استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، و آذربایجان شرقی محدود است. مساحت آن 21848 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 900890 نفر است، که از این تعداد حدود 48 درصد در نقاط شهری و 52 درصد در روستاها سکونت دارند. استان زنجان دارای 3 شهرستان (زنجان، ابهر، و خدابنده)، 13 بخش، 8 شهر، 44 دهستان، و 981 آبادی است[۱][۲].

تاریخچه

استان زنجان از مناطق تاریخی سرزمین ایران است و سابقه تمدن آن به هزاره‌های پیش از میلاد باز می‌گردد. کلاودیوس بطلمیوس (قرن 2 م.) از شهرستان زنجان نام برده است و به نوشته حمدالله مستوفی (قرن 8 ق.) اردشیر بابکان (226-241 ق.م.)، سرسلسله ساسانی، این شهر را بنا نهاد که به‌سبب انتساب به وی "شهین" نامیده می‌شد[۳].

آثار باستانی مربوط به تپه‌های تاریخی تهم و خاتون‌تپه در نزدیکی زنجان، تپه قلعه در ابهر (هزاره هفتم تا اوایل هزاره سوم ق.م.)، تپه یارمجه در جنوب غربی شهرستان خدابنده (اوایل هزاره سوم تا اواخر هزاره دوم ق.م.)، و آتشکده تشویر در طارم عُلیا (اواخر هزاره دوم ق.م.) به‌عنوان مهم‌ترین آثار تاریخی پیش از اسلام این منطقه است[۴][۵].

زنجان در سال 24 ق. به دست مسلمانان فتح شد[۳] و، از آن پس، این منطقه در سرتاسر دوران اسلامی به‌ویژه از قرن‌های چهارم تا هشتم (دوران حکومت کنگریان، سلجوقیان، و ایلخانان) از شکوفایی فرهنگی و هنری خاصی برخوردار بود که از علل پیشرفت آن، انتخاب شهر سلطانیه به‌عنوان پایتخت در زمان حکومت ایلخانان مغول (654-756 ق.) بوده است[۶][۷].

نخستین مسجد جامع آن در سال 90 ق. به دستور محمدبن ابوبکر در ابهر ساخته شد[۸]. از آن پس، مساجد متعددی در شهرهای مختلف این استان بنا گردید که مسجد جامع سُجاس در خدابنده (قرن 5 ق.) نمونه‌ای از آنهاست و کتیبه بسیار ارزنده‌ای به خط ثلث و کوفی دارد که مشتمل بر متن سوره تبارک است[۹]، اما تا قبل از آغاز قرن هشتم، هیچ‌گونه اطلاعی از وجود کتابخانه‌ها در این استان در دست نیست.

ارگ سلطنتی سلطانیه نیز به‌عنوان یکی از آثار تاریخی استان محسوب می‌شود. این بنا دارای مجموعه‌ای به نام "ابواب الِبرّ" است که شامل مسجد جامع، مدرسه، کتابخانه، خانقاه، و گنبد معروف سلطانیه است. این گنبد به‌عنوان یکی از بناهای عظیم اسلامی است که در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده (703-717 ق.) در طول مدت 9 سال احداث شده است. آدام اولئاریوس در بازدیدی که در سال 1637 م./ 1047 ق. از کتابخانه این بنا داشته می‌نویسد که در این بنا تعدادی کتاب خطی عربی با خطوط بسیار درشت ـ هر کلمه به اندازه یک بند انگشت و با مرکّب سیاه و طلایی ـ وجود داشت که طول این کتاب‌ها در حدود 80 و عرض آنها 60 سانتی‌متر بوده است. از جمله آثار موجود در آن، می‌توان صفحاتی از کتاب سراج‌القلوب، تألیف قطان غزنوی (قرن 6 ق.)، و همچنین کتاب‌هایی که حاوی داستان‌های مذهبی بوده است را نام برد[۱۰].

پس از حکومت ایلخانان می‌توان از دو حادثه مهم و تاریخی یعنی فتنه افغان‌ها (قرن 12 ق.) و شورش بهاییان (1260 ق.) یاد کرد که به‌عنوان موانعی در راه رشد و اعتلای فرهنگی این منطقه به‌شمار می‌رود. شدت ویرانی و خرابی‌های منطقه بر اثر این حوادث به‌حدّی بوده است که جهانگردان اروپایی در سفرنامه‌های خود همواره از آن سخن گفته‌اند[۱۱] و شاید به همین سبب، در زمینه وجود انواع کتابخانه‌ها تا قرن 13 ق. اطلاع اندکی در دست است.

کتابخانه‌های شخصی

زنجان همواره به‌سبب وجود علما، سخنوران، عرفا، و خوشنویسان مشهور از اهمیت فرهنگی زیادی برخوردار بوده است. از جمله شخصیت‌های برجسته‌ای که در این استان درخشیده‌اند می‌توان از: ابوبکر ابهری (285-375 ق.)، شیخ شهاب‌الدین ابوالفتوح سهروردی معروف به "شیخ اشراق" (551-587 ق.)، حکیم اثیرالدین ابهری (قرن 7 ق.)، ملاعلی زنجانی (1209-1290 ق.)، و سید محمدباقر جزری طاُرمی ( -1260 ق.) نام برد، که تألیفات متعددی از خود به یادگار گذاشته‌اند و مجموعه‌ای از نسخ خطی آنان در کتابخانه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شود. از این جهت، به احتمال بسیار، این بزرگان صاحب کتابخانه‌های نفیس شخصی بوده‌اند، اما هیچ‌گونه اطلاعی از وجود آنها در دست نیست[۱۲][۱۳][۱۴]. قدیمی‌ترین کتابخانه شخصی و خاندانی این استان به دست سلطان محمد خدابنده (703ـ717 ق) در گنبد معروف سلطانیه ساخته شد[۱۵]. سید محسن زنجانی ( -1148ق.)، از علمای معروف زنجان، کتابخانه معتبر و نفیسی داشته که همه آنها در حمله افغان‌ها دچار آتش‌سوزی شده و نابود گردیده است[۱۶]. کتابخانه شیخ فضل‌الله شیخ‌الاسلام زنجانی در قرن 13 ق. تأسیس گردید که از نظر کتب نفیس خطی ارزش و اعتبار خاصی داشته و نسخه‌هایی که در سال 1129 ق. تحریر شده نیز در این کتابخانه موجود بوده است[۱۷].

آخوند علی هیدجی (1270 ق ـ 1314 ش.)، فیلسوف و عارف نامی زنجان نیز کتابخانه و مجموعه گران‌بهایی داشته که، بنا بر وصیتش، آنها را به مدرسه منیرالسلطنه در تهران وقف کرد [۱۸].

کتابخانه شیخ جواد زنجانی ( -1350 ق.)، با مجموعه‌ای بیش از 7000 جلد کتاب، و کتابخانه شیخ اسدالله زنجانی (1282-1354 ق.) نیز از جمله کتابخانه‌های قابل ذکر این استان است[۱۹][۲۰].

میرزا ابوعبدالله زنجانی (1309 ق. ـ 1319 ش.)، از نویسندگان و مفسّران برجسته معاصر، کتابخانه‌ای با مجموعه‌ای شامل 50000 جلد کتاب و رساله‌های فلسفی، برخی به خط مصنفان آنها، داشته که از جمله آثار موجود در این کتابخانه کتاب سعدالسعود تألیف ابن طاووس (589-664 ق.) به خط مصنف آن و همچنین بعضی از رسائل ابن کمونه (683 ق.) صاحب کتاب المعتبر است. در این کتابخانه 8 رساله از تألیفات بابا افضل کاشانی، عارف مشهور قرن 7 ق.، نیز موجود بوده است. این کتابخانه نفیس بعدها توسط انتشارات مجلس شورای ملی خریداری شد[۲۱][۲۲][۲۳]. شیخ عبدالکریم زنجانی (1304-1388 ق.)، از فیلسوفان و نویسندگان معاصر، نیز صاحب کتابخانه نفیسی بود که بعد از مرگش خریداری گردید و به کربلا انتقال یافت[۲۴].

کتابخانه مسجد چهلستون زنجان ، قابل بازیابی ازhttps://zanjan024.ir/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86/

کتابخانه‌های عمومی

قدیمی‌ترین کتابخانه عمومی استان به‌همت سلطان محمد خدابنده (703-717 ق) در سلطانیه ساخته شد[۲۵][۲۶]. کتابخانه مسجد جامع این استان، که در حکم کتابخانه عمومی بود، در سال 1284 ق. تحت عنوان کتابخانه مسجد چهلستون زنجان به دست آخوند ملاعلی زنجانی تأسیس شد و امروزه بسیاری از نسخ خطی مؤسس آن در این کتابخانه نگهداری می‌شود[۲۷].

کتابخانه عمومی سهروردی، به‌عنوان نخستین کتابخانه عمومی استان به سبک جدید، در سال 1341 ق. تأسیس شد که تا سال 1370 ش. دارای مجموعه‌ای در حدود 19000 جلد، 4000 نفر عضو، و 13 نفر کارمند بوده است. از آن پس، کتابخانه‌های متعددی در سراسر استان تأسیس شد که می‌توان از کتابخانه عمومی خدابنده (تأسیس 1351، با مجموعه 5090 جلد، 980 نفر عضو، و 4 نفر کارمند)، ابهر (تأسیس 1354، با مجموعه 8760 جلد، 850 نفر عضو، و 10 نفر کارمند)، خرمّدره (تأسیس 1354، با مجموعه 8410 جلد، 1328 نفر عضو، و 7 نفر کارمند)، سلطانیه (تأسیس 1361، با مجموعه 8337 جلد، 170 نفر عضو، و 7 نفر کارمند) و شَناط (تأسیس 1361، با مجموعه 5940 جلد، 731 نفر عضو، و 3 نفر کارمند) نام برد [۳][۲۸]. تعداد کتابخانه‌های عمومی شهرستان زنجان (طبق آمار سال 1373)، 3 واحد، مجموعه آنها 38412 جلد، و اعضای آنها 13948 نفر بوده است[۲۹].

تا پایان سال 1378 تعداد کتابخانه‌های عمومی استان (وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) 30 واحد، با مجموعه 819,237 جلد، 077,33 نفر عضو، و 76 نفر کارمند بوده است که علاوه بر آنها، تا سال 1376 تعدادی از کتابخانه‌های عمومی دیگر (وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) با 51510 جلد کتاب و نشریه، و 38039 نفر عضو در استان فعالیت داشته‌اند[۳۰] [۳۱].

کتابخانه حسینی واقع در مسجد سیدالاعلی، در شهر زنجان، توسط عزالدین امام جمعه زنجانی (1338 ق.) از علمای معاصر تأسیس شد. این کتابخانه، با مجموعه‌ای بیش از 6000 جلد کتاب، سال‌هاست که مورد استفاده محصلان و طلاّب علوم دینی قرار دارد. بخشی از این کتاب‌ها مربوط به محمد نجمی استاد دانشگاه تهران است که به‌صورت وقف در اختیار این کتابخانه گذاشته شده است[۳۲][۳۳].

تا پایان سال 1378، تعداد کتابخانه‌های مساجد استان 14 واحد بوده که مجموعه کل آنها در حدود 7000 جلد، 3000 نفر عضو، و 25 نفر کارمند بوده است[۳۴].

در سال 1373، نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان در شهر زنجان تأسیس شد که، طبق آمار همین سال، مجموعه آن 247,10 جلد و اعضای آن 1109 نفر بوده است. کتابخانه کودکان و نوجوانان زرّین آباد و خدابنده (تأسیس 1375)، نیز از کتابخانه‌های قابل ذکر این استان است. تا پایان سال ،1378 تعداد کل کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان 4 واحد، مجموعه آنها 32000 جلد، و اعضای آنها 1700 نفر بوده است[۲۹][۳۵].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

قدیمی‌ترین مدرسه این استان به دستور سلطان محمد خدابنده (703-717 ق.) در شهر سلطانیه بنا گردید، اما از وجود کتابخانه در آن اطلاعی در دست نیست. نخستین کتابخانه آموزشگاهی جدید استان در سال 1314 ش. تحت عنوان کتابخانه دبیرستان دولتی پهلوی و با مجموعه‌ای در حدود 6000 جلد کتاب تأسیس شد. کتابخانه دبیرستان امیرکبیر (تأسیس 1331 با مجموعه 2000 جلد)، کتابخانه دولتی صدر جهان (تأسیس 1335 با مجموعه 5000 جلد)، و کتابخانه دبیرستان بهیاری شهید مفتح (با مجموعه 800 جلد، 85 نفر عضو، و 13 نفر کارمند) نیز از جمله کتابخانه‌های قابل ذکر استان به شمار می‌رود[۳۶][۳۷][۳۸].

تا پایان سال 1378، تعداد 205 واحد کتابخانه آموزشگاهی، با مجموعه‌ای در حدود 400000 جلد کتاب، در شهرهای استان فعالیت داشته‌اند[۳۹].

کتابخانه‌های تخصصی

کتابخانه اداره اوقاف شهرستان زنجان که پیش از سال 1347 تأسیس شد به‌عنوان نخستین کتابخانه تخصصی این استان به‌شمار می‌رود[۴۰]. کتابخانه مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش صدا و سیمای مرکز زنجان (با مجموعه 4268 جلد، 160 نفر عضو، و یک نفر کارمند) و کتابخانه مرکز آموزش بیمارستان شهید بهشتی (با مجموعه 2319 جلد، 547 نفر عضو، و 6 نفر کارمند)، از کتابخانه‌های تخصصی قابل ذکر این استان است. علاوه بر این، کتابخانه‌های تخصصی دیگری نیز در استان فعالیت دارند که از لحاظ تعداد کتاب و مجموعه از اهمیت کمتری برخوردارند؛ از جمله، کتابخانه اداره کل راه و ترابری استان زنجان (با مجموعه 136 جلد، 20 نفر عضو، و یک نفر کارمند) و کتابخانه بیمارستان شهدای طارم (با مجموعه 121 جلد، 45 نفر عضو، و یک نفر کارمند)[۴۱].

کتابخانه‌های دانشگاهی

دانشگاه سلطانیه، به‌عنوان قدیمی‌ترین دانشگاه این استان، به تقلید از دانشگاه و مدرسه مستنصریه بغداد در زمان سلطنت غازانخان (670-703 ق.)، پادشاه ایلخانان، بنا شد. دانشمندانی همچون علامه حلی (648-726 ق.)، و شمس‌الدین آملی (قرن 8 ق.) از مدرسان بزرگ این دانشگاه بودند، اما هیچ‌گونه اطلاعی از وجود کتابخانه در این دانشگاه در دست نیست[۴۲][۴۳].

کتابخانه مجتمع آموزش عالی زنجان در سال 1354 ش. تأسیس شد. این کتابخانه با مجموعه‌ای در حدود 7000 جلد کتاب و 6 نفر کتابدار، و نیز کتابخانه مرکز تربیت معلم پسران شهید بهشتی (تأسیس 1359، با مجموعه 9000 جلد و یک نفر کارمند) در این استان فعالیت دارند[۴۴]. از جمله کتابخانه‌های دانشگاهی این استان می‌توان از کتابخانه دانشکده پزشکی (با مجموعه 19321 جلد، 583 نفر عضو، و 4 نفر کارمند)، کتابخانه دانشکده بهداشت (با مجموعه 5017 جلد، 545 نفر عضو، و 2 نفر کارمند)، کتابخانه دانشکده پرستاری اسد (با مجموعه 1831 جلد، 141 عضو، و یک کارمند)، کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی ابهر (با مجموعه 8954 جلد، 285 نفر عضو، و 2 نفر کارمند)، و کتابخانه مرکز آموزش درمان شفیعیّه (با مجموعه 2070 جلد، 568 نفر عضو، و 2 نفر کارمند) نام برد. تا پایان سال 1376، تعداد کل کتابخانه‌های دانشگاهی استان زنجان 7 واحد بوده که مجموعه‌ای در حدود 53193 جلد کتاب و 2122 نفر عضو داشته است[۴۵].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ ثبوتی، هوشنگ. تاریخ زنجان. [زنجان]: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، 1366، ص31.
  2. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص21، 30.
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ زنجان. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]، ج1، ص1187.
  4. ↑ ثبوتی، هوشنگ. تاریخ زنجان. [زنجان]: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، 1366، ص50، 62.
  5. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص23-26، 29.
  6. ↑ ثبوتی، هوشنگ. تاریخ زنجان. [زنجان]: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، 1366، ص64-65.
  7. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص26.
  8. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص71.
  9. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص74.
  10. ↑ اولئاریوس، آدام. سفرنامه آدام اولئاریوس. ترجمه حسین کردبچه. [تهران]: شرکت کتاب برای همه، 1369، ج2، ص509-510.
  11. ↑ ثبوتی، هوشنگ. تاریخ زنجان. [زنجان]: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، 1366، ص66، 96-98.
  12. ↑ موسوی زنجانی، ابراهیم. تاریخ زنجان: علما و دانشمندان. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص275.
  13. ↑ فخیمی، آقاجان. تاریخ ابهر: علما و عرفا و شعرا. زنجان: انتشارات زنگان، 1376، ص118، 142.
  14. ↑ نیرومند، کریم. سخنوران و خطاطان زنجان از قرن چهارم تا عصر حاضر. [زنجان]: مؤسسه مطبوعاتی زعفری، 1347، ص27.
  15. ↑ اولئاریوس، آدام. سفرنامه آدام اولئاریوس. ترجمه حسین کردبچه. [تهران]: شرکت کتاب برای همه، 1369، ج2، ص509، 510.
  16. ↑ موسوی میرزایی، کاظم. میرزا ابوطالب زنجانی. یادگار. س. سوم (فروردین 1326)، ص36.
  17. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش، 1347، ج2، ص183، 206.
  18. ↑ موسوی زنجانی، ابراهیم. تاریخ زنجان: علما و دانشمندان. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص85، 93.
  19. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش، 1347، ج2، ص190.
  20. ↑ آقا بزرگ طهرانی، محمدحسن. طبقات اعلام‌الشیعه. القسم‌الاول من الجزءالاول. مشهد: دارالمرتضی، 1404 ق. = 1362، ص140، 319.
  21. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش، 1347، ج2، ص208.
  22. ↑ زنجانی. ابوعبدالله. دایره‌المعارف اسلامیه (ایران). ج8، ص179.
  23. ↑ سجادی، جعفر. ابوعبدالله زنجانی. دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. ج5، ص684.
  24. ↑ موسوی زنجانی، ابراهیم. تاریخ زنجان: علما و دانشمندان. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص74، 273.
  25. ↑ ثبوتی، هوشنگ. بررسی آثار تاریخی سلطانیه. [زنجان]: بی‌نا، 1370، ص98.
  26. ↑ ثبوتی، هوشنگ. تاریخ زنجان. [زنجان]: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، 1366، ص140.
  27. ↑ قزوینی، علی‌بن محمد. صیغ‌العقود (الایقاعات). قم: انتشارات شکوری، 1372، ص23، 24.
  28. ↑ شناسنامه کتابخانه‌های عمومی. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص523، 552.
  29. ↑ ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان زنجان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص106-107.
  30. ↑ خلاصه گزارش کتابخانه‌های عمومی کشور. [تهران]: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  31. ↑ گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص34.
  32. ↑ روحانی، محمدرضا. فرهنگنامه زنجان. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347، ص11، 177.
  33. ↑ شریف رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. قم: انتشارات پیروز، 1353، ج5، ص239و240.
  34. ↑ لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها. تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  35. ↑ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378، (پلی‌کپی)، ص6.
  36. ↑ ثبوتی، هوشنگ. بررسی آثار تاریخی سلطانیه. [زنجان]: بی‌نا، 1370، ص100.
  37. ↑ گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص45.
  38. ↑ روحانی، محمدرضا. فرهنگنامه زنجان. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347، ص73، 76، 79، 177.
  39. ↑ تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  40. ↑ روحانی، محمدرضا. فرهنگنامه زنجان. [زنجان]: چاپخانه پرچم، 1347، ص178.
  41. ↑ گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص45، 51، 53.
  42. ↑ موسوی زنجانی، ابراهیم. تاریخ زنجان: علما و دانشمندان. تهران: کتابفروشی مصطفوی، 1352، ص187، 188.
  43. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره کل نگارش، 1347، ج2، ص86.
  44. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. ویرایش .2 تهران: کتابخانه ملی، 1370، ص214، 232.
  45. ↑ گزارش فرهنگی کشور، 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص45.

منبع اصلی

زنجان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

مهناز علیجانی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_زنجان&oldid=12377»