پرش به محتوا

کتابخانه های استان اردبیل: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
=== اردبيل ===
[[پرونده:کتابخانه مرکزی اردبیل.jpg|بندانگشتی|کتابخانه مرکزی اردبیل ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://103044.samanpl.ir/Home/Index]]
كتابخانه‌های استان اردبیل در شمال غربی ایران قرار دارد و از شمال به جمهوری آذربایجان، از جنوب به استان زنجان، از مغرب به استان آذربایجان شرقی، و از مشرق به استان گیلان محدود است. مساحت آن 18050 كیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 1168011 نفر است كه از این تعداد 49 درصد در شهرها و 51 درصد در روستاها سكونت دارند (25:6).
کتابخانه‌های استان [[اردبیل]] در شمال غربی [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد و از شمال به جمهوری آذربایجان، از جنوب به استان [[زنجان]]، از مغرب به استان [[آذربایجان شرقی]]، و از مشرق به [[استان گیلان]] محدود است. مساحت آن 18050 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 1168011 نفر است که از این تعداد 49 درصد در شهرها و 51 درصد در روستاها سکونت دارند<ref>زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای ایرانگردی''''': استان اردبیل. [https://www.mporg.ir/ سازمان برنامه و بودجه استان اردبیل]، تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص25.</ref>.


اردبیل دارای 6 شهرستان، 13 شهر، 16 بخش، 62 دهستان، و 2193 آبادی است. شهرستان‌های این استان عبارت است از: اردبیل (مركز استان)، خلخال، مشكین‌شهر، گرمی، بیله‌سوار، و پارس‌آباد (5:4).
[[اردبیل]] دارای 6 شهرستان، 13 شهر، 16 بخش، 62 دهستان، و 2193 آبادی است. شهرستان‌های این استان عبارت است از: [[اردبیل]] (مرکز استان)، خلخال، مشکین‌شهر، گرمی، بیله‌سوار، و پارس‌آباد<ref>'''''درآمدی بر سیمای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان اردبیل'''''. اردبیل: 1373 (پلی‌كپی)، ص5.</ref>.


=== تاریخچه ===
=== تاریخچه ===
اردبیل از شهرهای كهن ایران است كه حدود 1500 سال قدمت دارد (10:7). این شهر در زمان حكومت بنی‌امیه مركز حكومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مركز قیام بابك خرّمدین بود (9: ج 1، ص 32). در سال 618 ق. مورد حمله مغولان قرار گرفت، اما در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی ایران از آنجا برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید (5: ج 1، ذیل "اردبیل")، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به‌خصوص با ورود قشون روسیه تزاری (1242 ق.) و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. پس از انقلاب اسلامی، در جهت محرومیت‌زدایی از این منطقه در 24 فروردین 1372 به استان اردبیل تبدیل شد.
[[اردبیل]] از شهرهای کهن [[کشور ایران|ایران]] است که حدود 1500 سال قدمت دارد<ref>'''''گزارش فرهنگی كشور''''': 1376. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص10.</ref>. این شهر در زمان حکومت بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مرکز قیام بابک خرّمدین بود<ref>صفری، بابا. '''''اردبیل در گذرگاه تاریخ'''''. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج1، ص32.</ref>. در سال 618 ق. مورد حمله [[مغول ها|مغولان]] قرار گرفت، اما در زمان [[تیموریان]] و [[صفویان]]، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی [[کشور ایران|ایران]] از آنجا برخاست. [[اردبیل]] در زمان [[صفویان]] آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید<ref>دهخدا، علی‌اكبر. '''''لغت‌نامه'''''. ج 1، ذیل "اردبیل".</ref>، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره [[نادرشاه افشار|نادرشاه]] و اوایل [[قاجاریه|قاجار]] و به‌خصوص با ورود قشون روسیه تزاری (1242 ق.) و حوادث دوران [[انقلاب مشروطه|مشروطیت]]، از رونق و اهمیت افتاد. پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، در جهت محرومیت‌زدایی از این منطقه در 24 فروردین 1372 به استان [[اردبیل]] تبدیل شد.


از آثار تاریخی اردبیل ـ كه برخی به دوره پیش از اسلام می‌رسد ـ می‌توان از دهكده آتشگاه، روستای هیر، شهریور، و مسجد جمعه شهر اردبیل ـ كه در اصل آتشكده بوده است ـ نام برد (9: ج 2، ص 175، 176). با توجه به اینكه این مسجد، بزرگ‌ترین و قدیم‌ترین مسجد اردبیل است، احتمال می‌رود یكی از واحدهای آن، كتابخانه بوده ولی در تاریخ اردبیل اشاره‌ای به آن نشده است.
از آثار تاریخی [[اردبیل]] ـ که برخی به دوره پیش از [[اسلام]] می‌رسد ـ می‌توان از دهکده آتشگاه، روستای هیر، شهریور، و مسجد جمعه شهر [[اردبیل]] ـ که در اصل آتشکده بوده است ـ نام برد<ref>صفری، بابا. '''''اردبیل در گذرگاه تاریخ'''''. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج2، ص175، 176.</ref>. با توجه به اینکه این مسجد، بزرگ‌ترین و قدیم‌ترین مسجد [[اردبیل]] است، احتمال می‌رود یکی از واحدهای آن، کتابخانه بوده ولی در تاریخ [[اردبیل]] اشاره‌ای به آن نشده است.


نخستین كتابخانه در اردبیل در قرن 8 ق. به‌همت شیخ صدرالدین، فرزند شیخ صفی‌الدین اردبیلی، در جوار آرامگاه پدرش جهت استفاده عموم ایجاد شد كه پس از كتابخانه آستان قدس رضوی، قدیم‌ترین و غنی‌ترین كتابخانه ایران به‌شمار می‌رفت (9: ج 2، ص 232). شیخ صفی‌الدین اردبیلی به سال 700 ق. جانشین شیخ زاهد گیلانی گردید و خانقاهی برای مریدانش ترتیب داد و كتابخانه‌ای نیز بنیان نهاد كه پس از مرگ او، كتابخانه همچنان مجمع مریدان بود. مخصوصاً پس از تشكیل سلسله صفویه (907 ق.)، به كتابخانه و آرامگاه شیخ توجه بیشتری شد به‌حدّی كه شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) در سنه 1017 ق. كتاب‌های گرانبهایی به آنجا وقف كرد. آدام اولئاری كه به سال 1047 ق./ 1637 م. از این كتابخانه بازدید كرده، می‌نویسد كه اكثر كتاب‌های خطی آنجا از نظر هنر و درونمایه در دنیا بی‌نظیرند. جیمز موریه انگلیسی این كتابخانه را به سال 1227 ق./ 1812 م. در حالی‌كه كتاب‌ها بر روی هم انباشته شده بود، دیده است (9: ج 3، ص 296، 297). در جنگ دوم ایران و روس (1241-1243ق.)، این كتابخانه به‌عنوان غنیمت جنگی به‌تصرف روس‌ها در آمد و تعداد 114 نسخه از كتاب‌های نفیس و نادر آن به پترزبورگ فرستاده شد. در سال 1314 ش. تعداد كتاب‌های باقی‌مانده به‌دستور وزارت معارف به تهران انتقال یافت (1: 49، 50).
نخستین کتابخانه در [[اردبیل]] در قرن 8 ق. به‌همت شیخ صدرالدین، فرزند [[صفی الدین اردبیلی|شیخ صفی‌الدین اردبیلی]]، در جوار آرامگاه پدرش جهت استفاده عموم ایجاد شد که پس از [https://library.razavi.ir/ کتابخانه آستان قدس رضوی]، قدیم‌ترین و غنی‌ترین کتابخانه [[کشور ایران|ایران]] به‌شمار می‌رفت<ref>صفری، بابا. '''''اردبیل در گذرگاه تاریخ'''''. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج2، ص232.</ref>. [[صفی الدین اردبیلی|شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] به سال 700 ق. جانشین شیخ زاهد گیلانی گردید و خانقاهی برای مریدانش ترتیب داد و کتابخانه‌ای نیز بنیان نهاد که پس از مرگ او، کتابخانه همچنان مجمع مریدان بود. مخصوصاً پس از تشکیل سلسله [[صفویان|صفویه]] (907 ق.)، به کتابخانه و آرامگاه شیخ توجه بیشتری شد به‌حدّی که شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) در سنه 1017 ق. کتاب‌های گرانبهایی به آنجا وقف کرد. آدام اولئاری که به سال 1047 ق./ 1637 م. از این کتابخانه بازدید کرده، می‌نویسد که اکثر کتاب‌های خطی آنجا از نظر هنر و درونمایه در دنیا بی‌نظیرند. جیمز موریه انگلیسی این کتابخانه را به سال 1227 ق./ 1812 م. در حالی‌که کتاب‌ها بر روی هم انباشته شده بود، دیده است<ref>صفری، بابا. '''''اردبیل در گذرگاه تاریخ'''''. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370،  ج3، ص296، 297.</ref>. در جنگ دوم ایران و روس (1241-1243ق.)، این کتابخانه به‌عنوان غنیمت جنگی به‌تصرف روس‌ها در آمد و تعداد 114 نسخه از کتاب‌های نفیس و نادر آن به پترزبورگ فرستاده شد. در سال 1314 ش. تعداد کتاب‌های باقی‌مانده به‌دستور وزارت معارف به [[استان تهران|تهران]] انتقال یافت<ref name=":0">امانی، غفور. '''''بررسی وضعیت کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل'''''. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، [https://ntb.iau.ir/ واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی]، 1374، ص49و50.</ref>.


=== كتابخانه‌های عمومی ===
=== کتابخانه‌های عمومی ===
در سال 1328 ش. كتابخانه‌ای عمومی با نام "قرائت‌خانه عمومی" با 900 جلد كتاب جهت استفاده عموم، به‌ویژه معلمان، به‌همت معاون رئیس فرهنگ اردبیل تأسیس شد. در سال 1346 با تشكیل كتابخانه عمومی اردبیل، مجموعه قرائت‌خانه عمومی به این كتابخانه منتقل گردید (9: ج 3، ص 235)، كه با نام "كتابخانه عمومی شماره یك"، قدیم‌ترین كتابخانه عمومی در مركز استان اردبیل به‌شمار می‌رود (5:8).
در سال 1328 ش. کتابخانه‌ای عمومی با نام "قرائت‌خانه عمومی" با 900 جلد کتاب جهت استفاده عموم، به‌ویژه معلمان، به‌همت معاون رئیس فرهنگ [[اردبیل]] تأسیس شد. در سال 1346 با تشکیل کتابخانه عمومی [[اردبیل]]، مجموعه قرائت‌خانه عمومی به این کتابخانه منتقل گردید<ref>صفری، بابا. '''''اردبیل در گذرگاه تاریخ'''''. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370،  ج3، ص235.</ref>، که با نام "کتابخانه عمومی شماره یک"، قدیم‌ترین کتابخانه عمومی در مرکز استان [[اردبیل]] به‌شمار می‌رود<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص5.</ref>.


از آن پس، كتابخانه‌های دیگری در شهرهای استان تأسیس شد، از جمله: كتابخانه خلخال (تأسیس 1344)، و كتابخانه شهر گیوی (1345) (1: 49، 50). علاوه بر این، تعداد 2 واحد كتابخانه وقفی در دهه 1340 در شهرستان اردبیل موجود بوده كه می‌توان از كتابخانه سید حمزه (با مجموعه 1200 جلد) و كتابخانه حسین صدر (تأسیس 1342، با مجموعه 588 جلد) یاد كرد (20:13).
از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در شهرهای استان تأسیس شد، از جمله: [https://103034.samanpl.ir/ کتابخانه خلخال] (تأسیس 1344)، و [https://103013.samanpl.ir/ کتابخانه شهر گیوی] (1345)<ref name=":0" />. علاوه بر این، تعداد 2 واحد کتابخانه وقفی در دهه 1340 در شهرستان [[اردبیل]] موجود بوده که می‌توان از کتابخانه سید حمزه (با مجموعه 1200 جلد) و کتابخانه حسین صدر (تأسیس 1342، با مجموعه 588 جلد) یاد کرد<ref>'''''مجموعه آماری امکانات فرهنگی اردبیل'''''. تهران: دفتر امور اجتماعی، حوزه معاونت سیاسی و اجتماعی، 1366، ص20.</ref>.


تا نیمه دوم سال 1378، در استان اردبیل 33 واحد كتابخانه عمومی (با مجموعه 242307 جلد، 5870 عضو، و 65 كارمند) فعالیت داشته كه از این تعداد، بخشی (با مجموعه 5583 جلد و 9932 عضو) وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی است (1:3؛ 34:10).
تا نیمه دوم سال 1378، در استان [[اردبیل]] 33 واحد کتابخانه عمومی (با مجموعه 242307 جلد، 5870 عضو، و 65 کارمند) فعالیت داشته که از این تعداد، بخشی (با مجموعه 5583 جلد و 9932 عضو) وابسته به جمعیت [https://rcs.ir/ هلال احمر جمهوری اسلامی] است<ref>'''''خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. [تهران]: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، [https://www.imps.ac.ir/ مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref><ref>'''''گزارش فرهنگی کشور''''': 1376. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص34.</ref>.


همچنین، تعداد كتابخانه‌های مساجد استان در سال 1378، 28 واحد بوده كه با مجموعه‌ای در حدود 30000 جلد كتاب و 3760 عضو فعالیت داشته‌اند (1:11).
همچنین، تعداد کتابخانه‌های مساجد استان در سال 1378، 28 واحد بوده که با مجموعه‌ای در حدود 30000 جلد کتاب و 3760 عضو فعالیت داشته‌اند<ref>'''''لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها'''''. تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>. تا سال 1378، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان 9 واحد (7 واحد ثابت، 1 واحد پستی، 1 واحد سیّار) و مجموعه آن 92986 جلد و کارکنان آن 17 نفر بوده است<ref>لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان]، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.


تا سال 1378، تعداد كتابخانه‌های كودكان و نوجوانان استان 9 واحد (7 واحد ثابت، 1 واحد پستی، 1 واحد سیّار) و مجموعه آن 92986 جلد و كاركنان آن 17 نفر بوده است (1:12).
کتابخانه‌های آموزشگاهی. تا نیمه اول سال ،1378 حدود 266 کتابخانه آموزشگاهی با 279,454 جلد کتاب در استان [[اردبیل]] فعالیت داشته‌اند<ref>'''''تعداد کل کتابخانه‌ها و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8.''''' تهران: [https://medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>. در مجموع تا سال 1376، 30 کتابدار در کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان فعالیت داشته‌اند که فقط 3 نفر آنها دارای تخصص کتابداری بوده‌اند و تعداد 62353 نفر نیز در این کتابخانه‌ها عضویت داشته‌اند <ref>'''''وضعیت کتابخانه‌های استان اردبیل در سال 1375'''''. اردبیل: [https://arta.medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش. اداره کل آموزش و پرورش استان اردبیل]؛ 1375 (پلی‌کپی)، ص4.</ref>.


كتابخانه‌های آموزشگاهی. تا نیمه اول سال ،1378 حدود 266 كتابخانه آموزشگاهی با 279,454 جلد كتاب در استان اردبیل فعالیت داشته‌اند (1:2). در مجموع تا سال 1376، 30 كتابدار در كتابخانه‌های آموزشگاهی این استان فعالیت داشته‌اند كه فقط 3 نفر آنها دارای تخصص كتابداری بوده‌اند و تعداد 62353 نفر نیز در این كتابخانه‌ها عضویت داشته‌اند (4:14).
=== کتابخانه‌های تخصصی ===
کتابخانه تخصصی مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش صداوسیمای مرکز اردبیل بین سال‌های 1368 تا 1373 تأسیس شد. این کتابخانه 3272 جلد کتاب و 2 کتابدار داشته است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور''''': 1376. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص53.</ref>؛ کتابخانه تخصصی سازمان برنامه و بودجه استان [[اردبیل]] (تأسیس 1373)، دارای 6000 جلد کتاب، 100 نفر عضو، و یک کتابدار است (آمار سال 1376)؛ و مرکز تحقیقات کشاورزی فعال (پارس آباد) وابسته به دانشگاه محقق اردبیلی (تأسیس 1368) نیز 2000 جلد کتاب، 200 عضو، و یک کتابدار دارد. این کتابخانه‌ها فاقد مجلات لاتینی بوده و فقط در مرکز تحقیقات کشاورزی پارس‌آباد تعدادی مجله تخصصی فارسی در زمینه کشاورزی موجود است.


=== كتابخانه‌های تخصصی ===
=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
كتابخانه تخصصی مركز تحقیقات و مطالعات و سنجش صداوسیمای مركز اردبیل بین سال‌های 1368 تا 1373 تأسیس شد. این كتابخانه 3272 جلد كتاب و 2 كتابدار داشته است (53:10)؛ كتابخانه تخصصی سازمان برنامه و بودجه استان اردبیل (تأسیس 1373)، دارای 6000 جلد كتاب، 100 نفر عضو، و یك كتابدار است (آمار سال 1376)؛ و مركز تحقیقات كشاورزی فعال (پارس آباد) وابسته به دانشگاه محقق اردبیلی (تأسیس 1368) نیز 2000 جلد كتاب، 200 عضو، و یك كتابدار دارد. این كتابخانه‌ها فاقد مجلات لاتینی بوده و فقط در مركز تحقیقات كشاورزی پارس‌آباد تعدادی مجله تخصصی فارسی در زمینه كشاورزی موجود است (1).
تا پیش از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، در این استان دانشگاهی وجود نداشته است و به‌سبب نوپا بودن دانشگاه‌ها، کتابخانه‌‌ها نیز امکانات کافی و لازم را نداشته‌اند. تا شهریور 1376، 14 کتابخانه دانشگاهی در استان وجود داشته که دارای 150266 جلد کتاب، 4 عنوان مجله، 24 کارمند (5 نفر کتابدار و 19 نفر غیرکتابدار)، و 5996 عضو بوده است.


=== كتابخانه‌های دانشگاهی ===
== نیز نگاه کنید به ==
تا پیش از انقلاب اسلامی، در این استان دانشگاهی وجود نداشته است و به‌سبب نوپا بودن دانشگاه‌ها، كتابخانه‌‌ها نیز امكانات كافی و لازم را نداشته‌اند. تا شهریور 1376، 14 كتابخانه دانشگاهی در استان وجود داشته كه دارای 150266 جلد كتاب، 4 عنوان مجله، 24 كارمند (5 نفر كتابدار و 19 نفر غیركتابدار)، و 5996 عضو بوده است (1).


* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
* [[کتابخانه های ارامنه ایران]]
* [[کتابخانه های اصفهان]]
* [[کتابخانه های ایلام]]
* [[کتابخانه های بوشهر]]
* [[کتابخانه های تهران]]
* [[کتابخانه های خراسان]]
* [[کتابخانه های خوزستان]]
* [[کتابخانه های زنجان]]
* [[کتابخانه های سمنان]]
* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
* [[کتابخانه های فارس]]
* [[کتابخانه های قزوین]]
* [[کتابخانه های قم]]
* [[کتابخانه های کردستان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های هرمزگان]]
* [[کتابخانه های همدان]]
* [[کتابخانه های یزد]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]
* [[کتابخانه های استان مرکزی]]


'''مآخذ:'''
== مآخذ ==
 
<references />
1) امانی، غفور. '''''بررسی وضعیت كتابخانه‌های عمومی استان اردبیل'''''. پایان‌نامه كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی، [https://ntb.iau.ir/ واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی]، 1374،
 
2) '''''تعداد كل كتابخانه‌ها و كتاب در سطح مدارس كشور: گزارش شماره 8.''''' تهران: [https://medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، 1378 (پلی‌كپی)،
 
3) '''''خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 كتابخانه‌های عمومی كشور'''''. [تهران]: هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور، دبیرخانه، [https://www.imps.ac.ir/ مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی]، 1378 (پلی‌كپی)،
 
4) '''''درآمدی بر سیمای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان اردبیل'''''. اردبیل: 1373 (پلی‌كپی)،
 
5) دهخدا، علی‌اكبر. '''''لغت‌نامه'''''. ج 1، ذیل "اردبیل".
 
6) زنده‌دل، حسن. '''''مجموعه راهنمای ایرانگردی''''': استان اردبیل. [https://www.mporg.ir/ سازمان برنامه و بودجه استان اردبیل]، تهران: نشر ایرانگردان، 1377،
 
7) '''''سیمای اقتصادی استان اردبیل'''''. اردبیل: [https://iccima.ir/cities_chamber_cat/%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84/ وزارت بازرگانی، اداره كل بازرگانی استان اردبیل]، 1373 (پلی‌كپی).
 
8) '''''شناسنامه كتابخانه‌های عمومی كشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور]، دبیرخانه، 1370،
 
9) صفری، بابا. '''''اردبیل در گذرگاه تاریخ'''''. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370،
 
10) '''''گزارش فرهنگی كشور''''': 1376. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378،
 
11) '''''لیست كتابخانه‌های مساجد و امكانات موجود در آنها به تفكیك استان‌ها'''''. تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر كانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور كتابخانه‌ها، 1378 (پلی‌كپی).
 
12) لیست مراكز بر اساس استان‌ها. [تهران]: [https://kpf.ir/ كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان]، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلی‌كپی).
 
13) '''''مجموعه آماری امكانات فرهنگی اردبیل'''''. تهران: دفتر امور اجتماعی، حوزه معاونت سیاسی و اجتماعی، 1366،
 
14) '''''وضعیت كتابخانه‌های استان اردبیل در سال 1375'''''. اردبیل: [https://arta.medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش. اداره كل آموزش و پرورش استان اردبیل]؛ 1375 (پلی‌كپی).
 
== منبع اصلی ==
== منبع اصلی ==
اردبیل، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].
اردبیل، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].


== نویسنده مقاله ==
== نویسندگان مقاله ==
غفور امانی
غفور امانی و تلخیص سودابه نوذری
 
[[رده:ارتباطات]]
تلخیص سودابه نوذری

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۴

کتابخانه مرکزی اردبیل ، قابل بازیابی ازhttps://103044.samanpl.ir/Home/Index

کتابخانه‌های استان اردبیل در شمال غربی ایران قرار دارد و از شمال به جمهوری آذربایجان، از جنوب به استان زنجان، از مغرب به استان آذربایجان شرقی، و از مشرق به استان گیلان محدود است. مساحت آن 18050 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 1168011 نفر است که از این تعداد 49 درصد در شهرها و 51 درصد در روستاها سکونت دارند[۱].

اردبیل دارای 6 شهرستان، 13 شهر، 16 بخش، 62 دهستان، و 2193 آبادی است. شهرستان‌های این استان عبارت است از: اردبیل (مرکز استان)، خلخال، مشکین‌شهر، گرمی، بیله‌سوار، و پارس‌آباد[۲].

تاریخچه

اردبیل از شهرهای کهن ایران است که حدود 1500 سال قدمت دارد[۳]. این شهر در زمان حکومت بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مرکز قیام بابک خرّمدین بود[۴]. در سال 618 ق. مورد حمله مغولان قرار گرفت، اما در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی ایران از آنجا برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید[۵]، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به‌خصوص با ورود قشون روسیه تزاری (1242 ق.) و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. پس از انقلاب اسلامی، در جهت محرومیت‌زدایی از این منطقه در 24 فروردین 1372 به استان اردبیل تبدیل شد.

از آثار تاریخی اردبیل ـ که برخی به دوره پیش از اسلام می‌رسد ـ می‌توان از دهکده آتشگاه، روستای هیر، شهریور، و مسجد جمعه شهر اردبیل ـ که در اصل آتشکده بوده است ـ نام برد[۶]. با توجه به اینکه این مسجد، بزرگ‌ترین و قدیم‌ترین مسجد اردبیل است، احتمال می‌رود یکی از واحدهای آن، کتابخانه بوده ولی در تاریخ اردبیل اشاره‌ای به آن نشده است.

نخستین کتابخانه در اردبیل در قرن 8 ق. به‌همت شیخ صدرالدین، فرزند شیخ صفی‌الدین اردبیلی، در جوار آرامگاه پدرش جهت استفاده عموم ایجاد شد که پس از کتابخانه آستان قدس رضوی، قدیم‌ترین و غنی‌ترین کتابخانه ایران به‌شمار می‌رفت[۷]. شیخ صفی‌الدین اردبیلی به سال 700 ق. جانشین شیخ زاهد گیلانی گردید و خانقاهی برای مریدانش ترتیب داد و کتابخانه‌ای نیز بنیان نهاد که پس از مرگ او، کتابخانه همچنان مجمع مریدان بود. مخصوصاً پس از تشکیل سلسله صفویه (907 ق.)، به کتابخانه و آرامگاه شیخ توجه بیشتری شد به‌حدّی که شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) در سنه 1017 ق. کتاب‌های گرانبهایی به آنجا وقف کرد. آدام اولئاری که به سال 1047 ق./ 1637 م. از این کتابخانه بازدید کرده، می‌نویسد که اکثر کتاب‌های خطی آنجا از نظر هنر و درونمایه در دنیا بی‌نظیرند. جیمز موریه انگلیسی این کتابخانه را به سال 1227 ق./ 1812 م. در حالی‌که کتاب‌ها بر روی هم انباشته شده بود، دیده است[۸]. در جنگ دوم ایران و روس (1241-1243ق.)، این کتابخانه به‌عنوان غنیمت جنگی به‌تصرف روس‌ها در آمد و تعداد 114 نسخه از کتاب‌های نفیس و نادر آن به پترزبورگ فرستاده شد. در سال 1314 ش. تعداد کتاب‌های باقی‌مانده به‌دستور وزارت معارف به تهران انتقال یافت[۹].

کتابخانه‌های عمومی

در سال 1328 ش. کتابخانه‌ای عمومی با نام "قرائت‌خانه عمومی" با 900 جلد کتاب جهت استفاده عموم، به‌ویژه معلمان، به‌همت معاون رئیس فرهنگ اردبیل تأسیس شد. در سال 1346 با تشکیل کتابخانه عمومی اردبیل، مجموعه قرائت‌خانه عمومی به این کتابخانه منتقل گردید[۱۰]، که با نام "کتابخانه عمومی شماره یک"، قدیم‌ترین کتابخانه عمومی در مرکز استان اردبیل به‌شمار می‌رود[۱۱].

از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در شهرهای استان تأسیس شد، از جمله: کتابخانه خلخال (تأسیس 1344)، و کتابخانه شهر گیوی (1345)[۹]. علاوه بر این، تعداد 2 واحد کتابخانه وقفی در دهه 1340 در شهرستان اردبیل موجود بوده که می‌توان از کتابخانه سید حمزه (با مجموعه 1200 جلد) و کتابخانه حسین صدر (تأسیس 1342، با مجموعه 588 جلد) یاد کرد[۱۲].

تا نیمه دوم سال 1378، در استان اردبیل 33 واحد کتابخانه عمومی (با مجموعه 242307 جلد، 5870 عضو، و 65 کارمند) فعالیت داشته که از این تعداد، بخشی (با مجموعه 5583 جلد و 9932 عضو) وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی است[۱۳][۱۴].

همچنین، تعداد کتابخانه‌های مساجد استان در سال 1378، 28 واحد بوده که با مجموعه‌ای در حدود 30000 جلد کتاب و 3760 عضو فعالیت داشته‌اند[۱۵]. تا سال 1378، تعداد کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان 9 واحد (7 واحد ثابت، 1 واحد پستی، 1 واحد سیّار) و مجموعه آن 92986 جلد و کارکنان آن 17 نفر بوده است[۱۶].

کتابخانه‌های آموزشگاهی. تا نیمه اول سال ،1378 حدود 266 کتابخانه آموزشگاهی با 279,454 جلد کتاب در استان اردبیل فعالیت داشته‌اند[۱۷]. در مجموع تا سال 1376، 30 کتابدار در کتابخانه‌های آموزشگاهی این استان فعالیت داشته‌اند که فقط 3 نفر آنها دارای تخصص کتابداری بوده‌اند و تعداد 62353 نفر نیز در این کتابخانه‌ها عضویت داشته‌اند [۱۸].

کتابخانه‌های تخصصی

کتابخانه تخصصی مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش صداوسیمای مرکز اردبیل بین سال‌های 1368 تا 1373 تأسیس شد. این کتابخانه 3272 جلد کتاب و 2 کتابدار داشته است[۱۹]؛ کتابخانه تخصصی سازمان برنامه و بودجه استان اردبیل (تأسیس 1373)، دارای 6000 جلد کتاب، 100 نفر عضو، و یک کتابدار است (آمار سال 1376)؛ و مرکز تحقیقات کشاورزی فعال (پارس آباد) وابسته به دانشگاه محقق اردبیلی (تأسیس 1368) نیز 2000 جلد کتاب، 200 عضو، و یک کتابدار دارد. این کتابخانه‌ها فاقد مجلات لاتینی بوده و فقط در مرکز تحقیقات کشاورزی پارس‌آباد تعدادی مجله تخصصی فارسی در زمینه کشاورزی موجود است.

کتابخانه‌های دانشگاهی

تا پیش از انقلاب اسلامی، در این استان دانشگاهی وجود نداشته است و به‌سبب نوپا بودن دانشگاه‌ها، کتابخانه‌‌ها نیز امکانات کافی و لازم را نداشته‌اند. تا شهریور 1376، 14 کتابخانه دانشگاهی در استان وجود داشته که دارای 150266 جلد کتاب، 4 عنوان مجله، 24 کارمند (5 نفر کتابدار و 19 نفر غیرکتابدار)، و 5996 عضو بوده است.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ زنده‌دل، حسن. مجموعه راهنمای ایرانگردی: استان اردبیل. سازمان برنامه و بودجه استان اردبیل، تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص25.
  2. ↑ درآمدی بر سیمای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان اردبیل. اردبیل: 1373 (پلی‌كپی)، ص5.
  3. ↑ گزارش فرهنگی كشور: 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص10.
  4. ↑ صفری، بابا. اردبیل در گذرگاه تاریخ. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج1، ص32.
  5. ↑ دهخدا، علی‌اكبر. لغت‌نامه. ج 1، ذیل "اردبیل".
  6. ↑ صفری، بابا. اردبیل در گذرگاه تاریخ. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج2، ص175، 176.
  7. ↑ صفری، بابا. اردبیل در گذرگاه تاریخ. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج2، ص232.
  8. ↑ صفری، بابا. اردبیل در گذرگاه تاریخ. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج3، ص296، 297.
  9. ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ امانی، غفور. بررسی وضعیت کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل. پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، 1374، ص49و50.
  10. ↑ صفری، بابا. اردبیل در گذرگاه تاریخ. اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی (اردبیل)، 1370، ج3، ص235.
  11. ↑ شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص5.
  12. ↑ مجموعه آماری امکانات فرهنگی اردبیل. تهران: دفتر امور اجتماعی، حوزه معاونت سیاسی و اجتماعی، 1366، ص20.
  13. ↑ خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 کتابخانه‌های عمومی کشور. [تهران]: هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  14. ↑ گزارش فرهنگی کشور: 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص34.
  15. ↑ لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها. تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور کتابخانه‌ها، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  16. ↑ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  17. ↑ تعداد کل کتابخانه‌ها و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8. تهران: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  18. ↑ وضعیت کتابخانه‌های استان اردبیل در سال 1375. اردبیل: وزارت آموزش و پرورش. اداره کل آموزش و پرورش استان اردبیل؛ 1375 (پلی‌کپی)، ص4.
  19. ↑ گزارش فرهنگی کشور: 1376. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص53.

منبع اصلی

اردبیل، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسندگان مقاله

غفور امانی و تلخیص سودابه نوذری

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_استان_اردبیل&oldid=12649»