کتابخانه های فارس: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:کتابخانه مرکزی فارس.jpg|بندانگشتی|کتابخانه ملی استان فارس ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://mohandesi-sazan.ir/portfolio/ketabkhane-asnad-meli/]] | |||
=== [[استان فارس]] === | === [[استان فارس]] === | ||
[[استان فارس]] در جنوب [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد و از شمال به استانهای [[اصفهان]] و [[یزد]]، از جنوب به [[استان هرمزگان]]، از مغرب به استانهای [[استان کهگیلویه و بویراحمد| | [[استان فارس]] در جنوب [[کشور ایران|ایران]] قرار دارد و از شمال به استانهای [[اصفهان]] و [[یزد]]، از جنوب به [[استان هرمزگان]]، از مغرب به استانهای [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]] و [[بوشهر]]، و از مشرق به [[کرمان|استان کرمان]] محدود است. مساحت آن 121825کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 4323626 نفر است<ref>سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور. [https://amar.org.ir/ پایگاه اطلاعرسانی مركز آمار ایران]. به نقل از :[http://www.sci.org.ir/persia/index.+htm.+%5B12Jul.2005%5D%D8%9B http://www.sci.org.ir/persia/index.+htm.+%5B12Jul.2005%5D؛].</ref>. این استان از 19 شهرستان تشکیل شده و مجموعآ دارای 62 شهر، 67 بخش، و 189 دهستان است. شهرستانهای این استان عبارتند از: آباده، ارسنجان، استهبان، اقلید، بوانات، جهرم، خرمبید، داراب، زریندشت، سپیدان، [[شیراز]]، فسا، فیروزآباد، کازرون، لارستان، لامرد، مرودشت، ممسنی، و نیریز. مرکز این استان شهر [[شیراز]] است<ref>زندهدل، حسن. '''''استان فارس'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص29.</ref><ref>سالنامه آماری كشور 1380. تهران: [https://amar.org.ir/ مركز آمار ایران]، 1381، ص7، 13، 14.</ref>. | ||
=== تاریخچه === | === تاریخچه === | ||
منطقه فارس از قدیمیترین | منطقه [[استان فارس|فارس]] از قدیمیترین مراکز تمدن [[کشور ایران|ایران]] است. دو دولت بزرگ [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] از پارس برآمدند. آثار تاریخی بهجا مانده از این دو سلسله در سراسر [[استان فارس|فارس]] به فراوانی یافت میشود<ref>زندهدل، حسن. '''''استان فارس'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص33.</ref>. مطابق نوشتههای تاریخی، پادشاهان [[هخامنشیان|هخامنشی]] علاوه بر کتیبههایی که در سینه کوهها و بر روی خشتها و پایه ستونها و عمارتها نوشتهاند به تشکیل کتابخانه هم پرداختهاند. آنان در حوالی قصرهای سلطنتی [[تخت جمشید|تختجمشید]] قلعهای برای ضبط کتاب و نوشتههای مهم و اوراق مذهبی ساخته بودند که آن را دژنبشت یا گنج نبشت، به معنای قلعه نوشتهها، مینامیدند. | ||
در | ابن ندیم در الفهرست اشاره میکند که [[اردشیر بابکان]] و فرزندش شاپور اول از جمله فرمانروایانی بودند که در گردآوری کتابهای علوم مختلف و ایجاد گنجینه برای نگهداری در [[استان فارس|فارس]] کوشیدهاند<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص12.</ref><ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''تاریخچه كتابخانههای ایران و كتابخانههای عمومی'''''. [تهران]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Tehran سازمان كتابخانههای عمومی و شهرداری تهران]، 1344، ص16.</ref><ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج1، ص27.</ref>. پس از تصرف استخر در سال 28ق. و فیروزآباد در 28 یا 29ق.، تمامی [[استان فارس|فارس]] تحت استیلای مسلمانان درآمد<ref>'''''فارس'''''. دایرهالمعارف فارسی [مصاحب]. ج2، ص1822.</ref>. بعد از اسلام، در [[استان فارس|فارس]] زودتر از سایر نقاط [[کشور ایران|ایران]]، به تشکیل مدرسه و کتابخانه پرداختند. مدارس، مساجد، تکایا، بقاع متبرکه، خانقاهها، و منازل دانشمندان دارای کتابخانه و قرائتخانههایی بود که بسیاری از آنها وقف دانشپژوهان و طلاب علوم شده بود<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص3،4.</ref>. | ||
مسعودی ( -345؟ق.) میگوید:<blockquote>در استخر فارس به سال 303ق.، در برخی خانههای پارسی کتابهای ضخیم و کلان به چشم دیده که شامل بسیاری از دانشها و اخبار پادشاهان و بناها و سیاستشان بوده است<ref>آموزگار، سیروس. '''''كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور]، دبیرخانه، 1355، ص80.</ref>.</blockquote>عصر [[آل بویه|آلبویه]] و سلطنت [[دیلمیان]]، به سبب عشق وافر فرمانروایانی چون عمادالدوله، [[عضد الدوله|عضدالدوله]]، و جانشینانشان بهعلم، با کتاب و کتابخانه شناخته میشود. در آن زمان علاوه بر نگارش کتابهای خوب و نفیس فرصت گرانبهایی نیز برای تأسیس دهها مدرسه و کتابخانه، و ترویج دانش در [[شیراز]]، پایتخت [[دیلمیان]]، فراهم آمد. اتابک سعد بن زنگی (599-628ق.) از امرای دانشدوست [[استان فارس|فارس]] و کسی که سعدی تخلص خود را از نام او گرفته است، نیز به ساخت مدرسه و مسجد و کتابخانه همت گماشت<ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''تاریخچه كتابخانههای ایران و كتابخانههای عمومی'''''. [تهران]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Tehran سازمان كتابخانههای عمومی و شهرداری تهران]، 1344، ص50.</ref><ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص13و24.</ref>. در دوران حمله مغول، خطه [[استان فارس|فارس]] در اثر حُسن تدبیر و درایت سُلغُریان از خطر انهدام و نابودی مصون ماند و پایگاهی برای دانشوران و طالبان علم شد. متأسفانه اطلاع دقیقی از کتابخانههای فارس در آن دوره نداریم<ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص84.</ref>. | |||
در عصر [[زندیه]]، [[کریم خان زند|کریمخان زند]] در جهت رونق و بهبود اوضاع ادبی و هنری [[کشور ایران|ایران]] خصوصآ در [[استان فارس|فارس]] کوشید، ولی متأسفانه اطلاع دقیقی از کتابخانههای آن دوره نیز در دست نیست (7: ج 8، ص 530). در دوره [[قاجاریه]] کتابخانههای شخصی در [[استان فارس|فارس]] رشد چشمگیری داشت. | |||
از | === کتابخانههای مدارس دینی === | ||
بسیاری از مدارس قدیمی که در متون تاریخی [[استان فارس|فارس]] به پنجاه باب از آنها اشاره شده است، کتابخانه داشتند<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص39.</ref>. یکی از آنها کتابخانه مدرسه فخرالدین ابوبکر حوایجی، از وزرای سلغریان است<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص24.</ref><ref>آموزگار، سیروس. '''''كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور]، دبیرخانه، 1355، ص177.</ref>. کتابخانه مدرسه عضدی؛ کتابخانه مدرسه دارالشفا؛ کتابخانه مدرسه صاعدیه، مشهور به سجاقیه؛ کتابخانه مدرسه منصوریه؛ کتابخانه مدرسه خان که امام قلیخان فرمانروای فارس آن را تأسیس کرد و ملاصدرا و ملامحسن فیض از آن استفاده کردند و تألیفات ملاصدرا همچون اسفار که به خط خود او در آن وجود داشته است، از جمله این مدارس هستند<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص3231.</ref><ref name=":1">آموزگار، سیروس. '''''كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور]، دبیرخانه، 1355، ص178.</ref>. اکثر این مدارس بعدها ویران شد و کتابخانههایشان به تاراج رفت، فقط برخی مانند کتابهای کتابخانه مدرسه سردار آقاباباخان در کتابخانه ملی پارس موجود است<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص42.</ref>. | |||
=== | === کتابخانههای شخصی === | ||
کتابخانههای شخصی در [[استان فارس]] دو دوره دارد: دوره [[آل بویه|آلبویه]] تا [[قاجاریه]]، و دوره [[قاجاریه]] به بعد. در این دوره اخیر کتابخانههای شخصی رشد چشمگیر داشتهاند. در میان کتابخانههای دوره [[آل بویه|آلبویه]] تا [[قاجاریه]]، باید از کتابخانه عمادالدوله دیلمی (320/322-338) نام برد که قدیمیترین کتابخانه شخصی در [[شیراز]] است. این کتابخانه در کنار کاخ سلطنتی عمادالدوله قرار داشته و مزیّن به انواع کتاب بود<ref name=":2">بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص14.</ref><ref name=":3">همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص4.</ref><ref>فقیهی، علیاصغر. '''''آلبویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم آن عصر'''''. تهران: صبا، 1366، ص779.</ref>. دیگر، کتابخانه عضدالدوله دیلمی است (338-372ق.) که از باشکوهترین و مشهورترین کتابخانههای شخصی بوده است. در این کتابخانه، کتابها بر پایه موضوع تفکیک میشدند و فهرستی بر اساس موضوع، نام کتاب، و نام مؤلف برای آنها تهیه میشد. همچنین کتابهای بسیاری به خط مؤلفان آنها وجود داشت<ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref>فقیهی، علیاصغر. '''''آلبویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم آن عصر'''''. تهران: صبا، 1366، ص780.</ref>. کتابخانه شرفالدوله (372- 379ق.) را ابوالفوارس شرفالدوله فرزند عضدالدوله در [[شیراز]] بنا نهاد و متولی آن قاضی عبدالله محمد بن احمد بن سلمان بود<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص19-20.</ref>. کتابخانه بهاءالدوله دیلمی (388-403ق.) از دیگر کتابخانههای شخصی [[استان فارس]] بود و ابوالحسن بن ملال معروف به ابن بواب، کتابدار آن بود و در آن 29 جزء از قرآن مجید به خط علی بن مقله ( -328ق.) مخترع خط ثلث وجود داشت<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص20.</ref><ref>فقیهی، علیاصغر. '''''آلبویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم آن عصر'''''. تهران: صبا، 1366، ص779-780.</ref>. کتابخانه دارالعلم را شاپور پسر اردشیر، وزیر بهاءالدوله، در 381ق. تأسیس کرد. وجه تسمیه آن به سبب ارسال یک نسخه از تألیفات و تصنیفات علمای علوم مختلف عصر به آن کتابخانه بود. شمار کتابهای آن را متجاوز از ده هزار نوشتهاند<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص22.</ref>. کتابخانه شیخ صدرالدین جنید شیرازی ( -791ق.) که در [[شیراز]] کتابخانهای با کتابهای نفیس و نادر تأسیس کرد، یکی دیگر از کتابخانههای برجسته این منطقه است. در حال حاضر نسخهای از کتابهای کتابخانه او که در 775ق. تهیه شده در [https://library.razavi.ir/ کتابخانه آستان قدس] موجود است<ref name=":4">بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص28.</ref><ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص100.</ref><ref>آموزگار، سیروس. '''''كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور]، دبیرخانه، 1355، ص77.</ref>. دیگر، کتابخانه پیرمحمد بن عمر شیخ است. وی به دلیل علاقه وافر به جمعآوری و استنساخ کتب، کتابخانهای در [[شیراز]] ترتیب داد و با دعوت از گروهی خوشنویس و مصِّور و تذهیب کار برای نسخهبرداری و جلدسازی و تذهیب و مصور ساختن کتب برای کتابخانهاش، شاهکارهای هنری بسیاری پدید آورد که اکنون نسخههای آن در کتابخانههای خصوصی و معروف جهان موجود است <ref name=":4" /><ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص115.</ref>. کتابخانه اسکندر بن عمر شیخ نیز از کتابخانههای معروف است. او کسی بود که به دلیل علاقه خاصش به کتاب و کتابخانه، در [[شیراز]] کتابخانه مشهوری را تأسیس کرد که کتابدار آن "مولانا معروف" شاعر و خوشنویس بوده است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص124.</ref><ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص30.</ref>. سایر کتابخانههای شخصی عبارتند از: کتابخانه امام قلیخان، از کتابخانههای بزرگ عصر [[صفویان|صفویه]] که پس از قتل امام قلیخان و پسرانش پراکنده شد<ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص140</ref><ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص31.</ref><ref name=":1" />؛ کتابخانه میرزاحسین خان متخلص به وفا (عموی میرزا بزرگ قائم مقام) وزیر [[زندیه]]، که وجود کتابهای نفیس و نادر در آنجا گزارش شده است؛ کتابخانه ملاجلالالدین معروف به علامه دوانی ( -908ق.)، از علمای دینی که کتابخانهاش بهخاطر وجود منابع در فلسفه و نسخههای تألیفات خودش شاخص بوده است؛ و کتابخانه خانواده دشتکی، از خاندانهای معروف [[استان فارس|فارس]]، که بخشی از کتابهایش به مدرسه منصوریه که خاندان دشتکی مؤسس آن بودند، منتقل شد<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص30، 32-34.</ref>. | |||
از | از کتابخانههای دوران [[قاجاریه]] به بعد میتوان به کتابخانه خانواده وصال اشاره کرد. محمد شفیع معروف به میرزاکوچک و متخلص به وصال (1197-1262ق.) کتابخانه بزرگی با کتب خطی بینظیر تشکیل داد که پس از وی در خانوادهاش محفوظ ماند<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص46.</ref>. دیگر، کتابخانه صاحب دیوان میرزا فتحعلی، فرزند علیاکبر قوامالملک شیرازی است که به دلیل تمکن مالی و علاقه به کتاب به جمعآوری کتاب و استنساخ آن بهوسیله خطاطان زمان خود همت گمارد و کتابخانه ممتازی در عهد قاجاریه ایجاد کرد<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص47.</ref><ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص166.</ref><ref>آموزگار، سیروس. '''''كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور]، دبیرخانه، 1355، ص92.</ref>. کتابخانه ایل بیگی را محمدقلی خان قشقایی در 1265ش. در شیراز تشکیل داد. اکنون نسخههایی از آن در [https://ical.ir/ کتابخانه مجلس شورای اسلامی] موجود است. کتابخانه محمدحسین ذوالریاستین که تا 1332ش. همچنان برجا مانده بود<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص50-51.</ref><ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص176.</ref>؛ [https://blib.ir/authority-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%A9-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86 کتابخانه شعاعالملک شیرازی] (1265-1289ق.) از شعرای شیراز که کتابهای آن هماکنون در کتابخانه ملی پارس و کتابخانه دانشگاه تهران موجود است؛ کتابخانه عبدالله مزارعی که در آن نسخ کمیاب و ارزنده زیادی وجود داشت؛ و کتابخانه مهدی کجوری ( -1293ق.)، از مجتهدان [[شیراز]] که پس از درگذشتش کتابخانهاش را به کتابخانه شاهچراغ اهدا کرد نیز از کتابخانههای ارزنده این منطقه هستند<ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص55-57.</ref>. | ||
[[پرونده:کتابخانه شاهچراغ.jpg|بندانگشتی|[https://lib.shahecheragh.ir/ کتابخانه شاهچراغ] ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.razavi.news/fa/gallery/86970/1/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D9%87%D8%A7-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA]] | |||
=== | === کتابخانههای عمومی === | ||
قدیمیترین | یکی از مهمترین و قدیمیترین کتابخانههای عمومی فارس، کتابخانه ملی پارس است. [https://lib.shahecheragh.ir/ کتابخانه شاهچراغ] در شمار نخستین کتابخانههای عمومی غیردولتی [[استان فارس]] است که در 1325 تأسیس شد. تعداد مجموعه آن در 1379، بالغ بر 23500 جلد کتاب بوده است. از دیگر کتابخانههای عمومی، کتابخانه خانقاه احمدی است که محمدعلی محب حیدر، از ارکان طریقه ذهبیه، در 1335 آن را در آرامگاه وحیدالاولیاء ایجاد کرد<ref>همایونفرخ، ركنالدین. '''''كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران'''''. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص214.</ref><ref>بهروزی، علینقی. '''''تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس'''''. [شیراز]: [https://www.iranpl.ir/service/province/Fars انجمن كتابخانههای عمومی شیراز]، 1356، ص129.</ref><ref name=":1" />. کتابخانه آرامگاه سعدی در 1351 تأسیس شد. از دیگر کتابخانههای عمومی فارس میتوان به [https://116123.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی ارسنجان] (1345)، [https://116027.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی استهبان] (1354)، [https://116071.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی اقلید] (1354)، [https://116072.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی جهرم] (1350)، و جز آن اشاره کرد<ref>'''''شناسنامه کتابخانههای عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانههای عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص607-668.</ref>. طبق آمار سال 1382، تعداد کتابخانههای عمومی فارس 120 باب بوده و مجموعه آن 887550 جلد کتاب داشته است<ref name=":0">[https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، [https://www.ricac.ac.ir/ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]. '''''نامه اداری'''''. مورخ 13 شهریور 1384.</ref>. | ||
از جمله قدیمیترین کتابخانههای مساجد، کتابخانه مسجد جامع عتیق [[شیراز]] است که اکنون به مسجد جمعه شهرت دارد و در نیمه دوم قرن سوم هجری به فرمان عمرولیث صفاری (265-287ق.) ساخته شد<ref>کریمیان سردشتی، نادر. '''''تاریخ کتابخانههای مساجد ایران'''''. تهران: [https://ical.ir/ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی]، 1378، ص111-112.</ref>. تعداد کتابخانههای مساجد [[استان فارس]] در سال 1382، در حدود 68 باب، و موجودی مجموعههایشان 225000 جلد گزارش شده است<ref>[https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، [https://www.ricac.ac.ir/ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]. '''''نامه اداری'''''. مورخ 13 شهریور 1384.</ref>. | |||
تعداد | |||
=== | === کتابخانههای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان === | ||
قدیمیترین کتابخانه کودکان و نوجوانان استان در 1349 در شهر [[شیراز]] تأسیس شد و بعد از آن کتابخانههای دیگری در شهرهای فسا و داراب (1351)، فیروزآباد و نیریز (1350)، و شهرهای دیگر ایجاد گردید<ref>'''''لیست مراکز بر اساس استانها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان]، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلیکپی)، ص7.</ref>. بر اساس آمار سال 1382 تعداد کتابخانههای کودکان و نوجوانان 25 باب و موجودی آنها 291187 جلد است<ref name=":0" />. | |||
=== کتابخانههای آموزشگاهی === | |||
تعداد کتابخانههای آموزشگاهی این استان در 1382، در حدود 2309 واحد با مجموع 4001497 جلد کتاب است. این آمار تنها کتابخانههای مدارس دولتی را دربرمیگیرد<ref name=":0" />. | |||
=== | === کتابخانههای تخصصی === | ||
[https://library.basu.ac.ir/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85 کتابخانه منطقهای علوم و تکنولوژی شیراز] از کتابخانههای برجسته [[کشور ایران|ایران]] است که از آغاز تأسیس با بهرهگیری از رایانه بهصورت شبکهای اداره میشود. مجموعه مرجع آن کلیه رشتههای علوم و فناوری را پوشش داده و با پایگاههای اطلاعاتی جهان ارتباط دارد. کشورهای منطقه از استفادهکنندگان این کتابخانه هستند<ref>'''''آشنایی با کتابخانه منطقهیی علوم و تکنولوژی'''''. ایران. 23 فروردین 1375، ص10.</ref>. | |||
مرکز حافظشناسی از دیگر کتابخانههای تخصصی استان است که به دلیل نام یا وابستگی به سازمان و مؤسسهای خاص اینگونه شناخته میشود، ولی مجموعه آن کاملا تخصصی نیست. این کتابخانه در 1329 با انتقال تعدادی کتاب از کتابخانه ملی پارس به حافظیه و در سالهای بعد با اهدای مجموعههای دیگر شکل گرفت. از دیگر کتابخانههای تخصصی این استان میتوان به کتابخانه بیمارستان نمازی (1334)، کتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز پارس (1338)، و جز آن اشاره کرد<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانههای تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. [تهران]: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص30، 164، 207، 219.</ref>. طبق آمار 1382 تعداد کتابخانههای تخصصی استان فارس 23 واحد و کل موجودی آنها شامل 227475 جلد کتاب بوده است<ref name=":0" />. | |||
=== کتابخانههای دانشگاهی === | |||
نخستین کتابخانه دانشگاهی استان فارس، کتابخانه دانشکده علوم پزشکی شیراز، با نام دکتر کرمانینژاد، در 1328 تأسیس شد. از دیگر کتابخانههای با سابقه دانشگاهی میتوان به کتابخانه دانشکده کشاورزی (1334)، کتابخانه مرکز جمعیتشناسی دانشگاه شیراز (1352)، کتابخانه دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شیراز (1356)، و جز آن اشاره کرد<ref>'''''خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانههای عمومی و خصوصی'''''. [تهران]: [https://tehran.medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، ادارهکل نگارش، 1345، ص88،93،194،131-123.</ref>. در سال 1382 تعداد کتابخانههای دانشگاهی 43 واحد و موجودی آنها 510998 جلد کتاب گزارش شده است<ref name=":0" />. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
| خط ۹۵: | خط ۶۱: | ||
* [[کتابخانه های کرمان]] | * [[کتابخانه های کرمان]] | ||
* [[کتابخانه های کرمانشاه]] | * [[کتابخانه های کرمانشاه]] | ||
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]] | * [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد|کتابخانه های کُهگيلويه و بويراحمد]] | ||
* [[کتابخانه های لرستان]] | * [[کتابخانه های لرستان]] | ||
* [[کتابخانه های مازندران]] | * [[کتابخانه های مازندران]] | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۷۱: | ||
* [[کتابخانه های اصفهان]] | * [[کتابخانه های اصفهان]] | ||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
فارس، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران]. | فارس، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران]. | ||
== | == نویسندگان مقاله == | ||
فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموریخانی | فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموریخانی | ||
[[رده:ارتباطات]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۰
استان فارس
استان فارس در جنوب ایران قرار دارد و از شمال به استانهای اصفهان و یزد، از جنوب به استان هرمزگان، از مغرب به استانهای کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، و از مشرق به استان کرمان محدود است. مساحت آن 121825کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 4323626 نفر است[۱]. این استان از 19 شهرستان تشکیل شده و مجموعآ دارای 62 شهر، 67 بخش، و 189 دهستان است. شهرستانهای این استان عبارتند از: آباده، ارسنجان، استهبان، اقلید، بوانات، جهرم، خرمبید، داراب، زریندشت، سپیدان، شیراز، فسا، فیروزآباد، کازرون، لارستان، لامرد، مرودشت، ممسنی، و نیریز. مرکز این استان شهر شیراز است[۲][۳].
تاریخچه
منطقه فارس از قدیمیترین مراکز تمدن ایران است. دو دولت بزرگ هخامنشی و ساسانی از پارس برآمدند. آثار تاریخی بهجا مانده از این دو سلسله در سراسر فارس به فراوانی یافت میشود[۴]. مطابق نوشتههای تاریخی، پادشاهان هخامنشی علاوه بر کتیبههایی که در سینه کوهها و بر روی خشتها و پایه ستونها و عمارتها نوشتهاند به تشکیل کتابخانه هم پرداختهاند. آنان در حوالی قصرهای سلطنتی تختجمشید قلعهای برای ضبط کتاب و نوشتههای مهم و اوراق مذهبی ساخته بودند که آن را دژنبشت یا گنج نبشت، به معنای قلعه نوشتهها، مینامیدند.
ابن ندیم در الفهرست اشاره میکند که اردشیر بابکان و فرزندش شاپور اول از جمله فرمانروایانی بودند که در گردآوری کتابهای علوم مختلف و ایجاد گنجینه برای نگهداری در فارس کوشیدهاند[۵][۶][۷]. پس از تصرف استخر در سال 28ق. و فیروزآباد در 28 یا 29ق.، تمامی فارس تحت استیلای مسلمانان درآمد[۸]. بعد از اسلام، در فارس زودتر از سایر نقاط ایران، به تشکیل مدرسه و کتابخانه پرداختند. مدارس، مساجد، تکایا، بقاع متبرکه، خانقاهها، و منازل دانشمندان دارای کتابخانه و قرائتخانههایی بود که بسیاری از آنها وقف دانشپژوهان و طلاب علوم شده بود[۹].
مسعودی ( -345؟ق.) میگوید:
در استخر فارس به سال 303ق.، در برخی خانههای پارسی کتابهای ضخیم و کلان به چشم دیده که شامل بسیاری از دانشها و اخبار پادشاهان و بناها و سیاستشان بوده است[۱۰].
عصر آلبویه و سلطنت دیلمیان، به سبب عشق وافر فرمانروایانی چون عمادالدوله، عضدالدوله، و جانشینانشان بهعلم، با کتاب و کتابخانه شناخته میشود. در آن زمان علاوه بر نگارش کتابهای خوب و نفیس فرصت گرانبهایی نیز برای تأسیس دهها مدرسه و کتابخانه، و ترویج دانش در شیراز، پایتخت دیلمیان، فراهم آمد. اتابک سعد بن زنگی (599-628ق.) از امرای دانشدوست فارس و کسی که سعدی تخلص خود را از نام او گرفته است، نیز به ساخت مدرسه و مسجد و کتابخانه همت گماشت[۱۱][۱۲]. در دوران حمله مغول، خطه فارس در اثر حُسن تدبیر و درایت سُلغُریان از خطر انهدام و نابودی مصون ماند و پایگاهی برای دانشوران و طالبان علم شد. متأسفانه اطلاع دقیقی از کتابخانههای فارس در آن دوره نداریم[۱۳].
در عصر زندیه، کریمخان زند در جهت رونق و بهبود اوضاع ادبی و هنری ایران خصوصآ در فارس کوشید، ولی متأسفانه اطلاع دقیقی از کتابخانههای آن دوره نیز در دست نیست (7: ج 8، ص 530). در دوره قاجاریه کتابخانههای شخصی در فارس رشد چشمگیری داشت.
کتابخانههای مدارس دینی
بسیاری از مدارس قدیمی که در متون تاریخی فارس به پنجاه باب از آنها اشاره شده است، کتابخانه داشتند[۱۴]. یکی از آنها کتابخانه مدرسه فخرالدین ابوبکر حوایجی، از وزرای سلغریان است[۱۵][۱۶]. کتابخانه مدرسه عضدی؛ کتابخانه مدرسه دارالشفا؛ کتابخانه مدرسه صاعدیه، مشهور به سجاقیه؛ کتابخانه مدرسه منصوریه؛ کتابخانه مدرسه خان که امام قلیخان فرمانروای فارس آن را تأسیس کرد و ملاصدرا و ملامحسن فیض از آن استفاده کردند و تألیفات ملاصدرا همچون اسفار که به خط خود او در آن وجود داشته است، از جمله این مدارس هستند[۱۷][۱۸]. اکثر این مدارس بعدها ویران شد و کتابخانههایشان به تاراج رفت، فقط برخی مانند کتابهای کتابخانه مدرسه سردار آقاباباخان در کتابخانه ملی پارس موجود است[۱۹].
کتابخانههای شخصی
کتابخانههای شخصی در استان فارس دو دوره دارد: دوره آلبویه تا قاجاریه، و دوره قاجاریه به بعد. در این دوره اخیر کتابخانههای شخصی رشد چشمگیر داشتهاند. در میان کتابخانههای دوره آلبویه تا قاجاریه، باید از کتابخانه عمادالدوله دیلمی (320/322-338) نام برد که قدیمیترین کتابخانه شخصی در شیراز است. این کتابخانه در کنار کاخ سلطنتی عمادالدوله قرار داشته و مزیّن به انواع کتاب بود[۲۰][۲۱][۲۲]. دیگر، کتابخانه عضدالدوله دیلمی است (338-372ق.) که از باشکوهترین و مشهورترین کتابخانههای شخصی بوده است. در این کتابخانه، کتابها بر پایه موضوع تفکیک میشدند و فهرستی بر اساس موضوع، نام کتاب، و نام مؤلف برای آنها تهیه میشد. همچنین کتابهای بسیاری به خط مؤلفان آنها وجود داشت[۲۱][۲۰][۲۳]. کتابخانه شرفالدوله (372- 379ق.) را ابوالفوارس شرفالدوله فرزند عضدالدوله در شیراز بنا نهاد و متولی آن قاضی عبدالله محمد بن احمد بن سلمان بود[۲۴]. کتابخانه بهاءالدوله دیلمی (388-403ق.) از دیگر کتابخانههای شخصی استان فارس بود و ابوالحسن بن ملال معروف به ابن بواب، کتابدار آن بود و در آن 29 جزء از قرآن مجید به خط علی بن مقله ( -328ق.) مخترع خط ثلث وجود داشت[۲۵][۲۶]. کتابخانه دارالعلم را شاپور پسر اردشیر، وزیر بهاءالدوله، در 381ق. تأسیس کرد. وجه تسمیه آن به سبب ارسال یک نسخه از تألیفات و تصنیفات علمای علوم مختلف عصر به آن کتابخانه بود. شمار کتابهای آن را متجاوز از ده هزار نوشتهاند[۲۷]. کتابخانه شیخ صدرالدین جنید شیرازی ( -791ق.) که در شیراز کتابخانهای با کتابهای نفیس و نادر تأسیس کرد، یکی دیگر از کتابخانههای برجسته این منطقه است. در حال حاضر نسخهای از کتابهای کتابخانه او که در 775ق. تهیه شده در کتابخانه آستان قدس موجود است[۲۸][۲۹][۳۰]. دیگر، کتابخانه پیرمحمد بن عمر شیخ است. وی به دلیل علاقه وافر به جمعآوری و استنساخ کتب، کتابخانهای در شیراز ترتیب داد و با دعوت از گروهی خوشنویس و مصِّور و تذهیب کار برای نسخهبرداری و جلدسازی و تذهیب و مصور ساختن کتب برای کتابخانهاش، شاهکارهای هنری بسیاری پدید آورد که اکنون نسخههای آن در کتابخانههای خصوصی و معروف جهان موجود است [۲۸][۳۱]. کتابخانه اسکندر بن عمر شیخ نیز از کتابخانههای معروف است. او کسی بود که به دلیل علاقه خاصش به کتاب و کتابخانه، در شیراز کتابخانه مشهوری را تأسیس کرد که کتابدار آن "مولانا معروف" شاعر و خوشنویس بوده است[۳۲][۳۳]. سایر کتابخانههای شخصی عبارتند از: کتابخانه امام قلیخان، از کتابخانههای بزرگ عصر صفویه که پس از قتل امام قلیخان و پسرانش پراکنده شد[۳۴][۳۵][۱۸]؛ کتابخانه میرزاحسین خان متخلص به وفا (عموی میرزا بزرگ قائم مقام) وزیر زندیه، که وجود کتابهای نفیس و نادر در آنجا گزارش شده است؛ کتابخانه ملاجلالالدین معروف به علامه دوانی ( -908ق.)، از علمای دینی که کتابخانهاش بهخاطر وجود منابع در فلسفه و نسخههای تألیفات خودش شاخص بوده است؛ و کتابخانه خانواده دشتکی، از خاندانهای معروف فارس، که بخشی از کتابهایش به مدرسه منصوریه که خاندان دشتکی مؤسس آن بودند، منتقل شد[۳۶].
از کتابخانههای دوران قاجاریه به بعد میتوان به کتابخانه خانواده وصال اشاره کرد. محمد شفیع معروف به میرزاکوچک و متخلص به وصال (1197-1262ق.) کتابخانه بزرگی با کتب خطی بینظیر تشکیل داد که پس از وی در خانوادهاش محفوظ ماند[۳۷]. دیگر، کتابخانه صاحب دیوان میرزا فتحعلی، فرزند علیاکبر قوامالملک شیرازی است که به دلیل تمکن مالی و علاقه به کتاب به جمعآوری کتاب و استنساخ آن بهوسیله خطاطان زمان خود همت گمارد و کتابخانه ممتازی در عهد قاجاریه ایجاد کرد[۳۸][۳۹][۴۰]. کتابخانه ایل بیگی را محمدقلی خان قشقایی در 1265ش. در شیراز تشکیل داد. اکنون نسخههایی از آن در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است. کتابخانه محمدحسین ذوالریاستین که تا 1332ش. همچنان برجا مانده بود[۴۱][۴۲]؛ کتابخانه شعاعالملک شیرازی (1265-1289ق.) از شعرای شیراز که کتابهای آن هماکنون در کتابخانه ملی پارس و کتابخانه دانشگاه تهران موجود است؛ کتابخانه عبدالله مزارعی که در آن نسخ کمیاب و ارزنده زیادی وجود داشت؛ و کتابخانه مهدی کجوری ( -1293ق.)، از مجتهدان شیراز که پس از درگذشتش کتابخانهاش را به کتابخانه شاهچراغ اهدا کرد نیز از کتابخانههای ارزنده این منطقه هستند[۴۳].
کتابخانههای عمومی
یکی از مهمترین و قدیمیترین کتابخانههای عمومی فارس، کتابخانه ملی پارس است. کتابخانه شاهچراغ در شمار نخستین کتابخانههای عمومی غیردولتی استان فارس است که در 1325 تأسیس شد. تعداد مجموعه آن در 1379، بالغ بر 23500 جلد کتاب بوده است. از دیگر کتابخانههای عمومی، کتابخانه خانقاه احمدی است که محمدعلی محب حیدر، از ارکان طریقه ذهبیه، در 1335 آن را در آرامگاه وحیدالاولیاء ایجاد کرد[۴۴][۴۵][۱۸]. کتابخانه آرامگاه سعدی در 1351 تأسیس شد. از دیگر کتابخانههای عمومی فارس میتوان به کتابخانه عمومی ارسنجان (1345)، کتابخانه عمومی استهبان (1354)، کتابخانه عمومی اقلید (1354)، کتابخانه عمومی جهرم (1350)، و جز آن اشاره کرد[۴۶]. طبق آمار سال 1382، تعداد کتابخانههای عمومی فارس 120 باب بوده و مجموعه آن 887550 جلد کتاب داشته است[۴۷].
از جمله قدیمیترین کتابخانههای مساجد، کتابخانه مسجد جامع عتیق شیراز است که اکنون به مسجد جمعه شهرت دارد و در نیمه دوم قرن سوم هجری به فرمان عمرولیث صفاری (265-287ق.) ساخته شد[۴۸]. تعداد کتابخانههای مساجد استان فارس در سال 1382، در حدود 68 باب، و موجودی مجموعههایشان 225000 جلد گزارش شده است[۴۹].
کتابخانههای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
قدیمیترین کتابخانه کودکان و نوجوانان استان در 1349 در شهر شیراز تأسیس شد و بعد از آن کتابخانههای دیگری در شهرهای فسا و داراب (1351)، فیروزآباد و نیریز (1350)، و شهرهای دیگر ایجاد گردید[۵۰]. بر اساس آمار سال 1382 تعداد کتابخانههای کودکان و نوجوانان 25 باب و موجودی آنها 291187 جلد است[۴۷].
کتابخانههای آموزشگاهی
تعداد کتابخانههای آموزشگاهی این استان در 1382، در حدود 2309 واحد با مجموع 4001497 جلد کتاب است. این آمار تنها کتابخانههای مدارس دولتی را دربرمیگیرد[۴۷].
کتابخانههای تخصصی
کتابخانه منطقهای علوم و تکنولوژی شیراز از کتابخانههای برجسته ایران است که از آغاز تأسیس با بهرهگیری از رایانه بهصورت شبکهای اداره میشود. مجموعه مرجع آن کلیه رشتههای علوم و فناوری را پوشش داده و با پایگاههای اطلاعاتی جهان ارتباط دارد. کشورهای منطقه از استفادهکنندگان این کتابخانه هستند[۵۱].
مرکز حافظشناسی از دیگر کتابخانههای تخصصی استان است که به دلیل نام یا وابستگی به سازمان و مؤسسهای خاص اینگونه شناخته میشود، ولی مجموعه آن کاملا تخصصی نیست. این کتابخانه در 1329 با انتقال تعدادی کتاب از کتابخانه ملی پارس به حافظیه و در سالهای بعد با اهدای مجموعههای دیگر شکل گرفت. از دیگر کتابخانههای تخصصی این استان میتوان به کتابخانه بیمارستان نمازی (1334)، کتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز پارس (1338)، و جز آن اشاره کرد[۵۲]. طبق آمار 1382 تعداد کتابخانههای تخصصی استان فارس 23 واحد و کل موجودی آنها شامل 227475 جلد کتاب بوده است[۴۷].
کتابخانههای دانشگاهی
نخستین کتابخانه دانشگاهی استان فارس، کتابخانه دانشکده علوم پزشکی شیراز، با نام دکتر کرمانینژاد، در 1328 تأسیس شد. از دیگر کتابخانههای با سابقه دانشگاهی میتوان به کتابخانه دانشکده کشاورزی (1334)، کتابخانه مرکز جمعیتشناسی دانشگاه شیراز (1352)، کتابخانه دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شیراز (1356)، و جز آن اشاره کرد[۵۳]. در سال 1382 تعداد کتابخانههای دانشگاهی 43 واحد و موجودی آنها 510998 جلد کتاب گزارش شده است[۴۷].
نیز نگاه کنید به
- کتابخانه های آذربایجان شرقی
- کتابخانه های آذربایجان غربی
- کتابخانه های ارامنه ایران
- کتابخانه های استان اردبیل
- کتابخانه های ایلام
- کتابخانه های بوشهر
- کتابخانه های تهران
- کتابخانه های خراسان
- کتابخانه های خوزستان
- کتابخانه های زنجان
- کتابخانه های سمنان
- کتابخانه های سیستان و بلوچستان
- کتابخانه های قزوین
- کتابخانه های قم
- کتابخانه های کردستان
- کتابخانه های کرمان
- کتابخانه های کرمانشاه
- کتابخانه های کُهگيلويه و بويراحمد
- کتابخانه های لرستان
- کتابخانه های مازندران
- کتابخانه های هرمزگان
- کتابخانه های همدان
- کتابخانه های یزد
- کتابخانه های گیلان
- کتابخانه های استان گلستان
- کتابخانه های اصفهان
مآخذ
- ↑ سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور. پایگاه اطلاعرسانی مركز آمار ایران. به نقل از :http://www.sci.org.ir/persia/index.+htm.+%5B12Jul.2005%5D؛.
- ↑ زندهدل، حسن. استان فارس. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص29.
- ↑ سالنامه آماری كشور 1380. تهران: مركز آمار ایران، 1381، ص7، 13، 14.
- ↑ زندهدل، حسن. استان فارس. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص33.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص12.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. تاریخچه كتابخانههای ایران و كتابخانههای عمومی. [تهران]: سازمان كتابخانههای عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص16.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج1، ص27.
- ↑ فارس. دایرهالمعارف فارسی [مصاحب]. ج2، ص1822.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص3،4.
- ↑ آموزگار، سیروس. كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور، دبیرخانه، 1355، ص80.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. تاریخچه كتابخانههای ایران و كتابخانههای عمومی. [تهران]: سازمان كتابخانههای عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص50.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص13و24.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص84.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص39.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص24.
- ↑ آموزگار، سیروس. كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور، دبیرخانه، 1355، ص177.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص3231.
- ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ آموزگار، سیروس. كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور، دبیرخانه، 1355، ص178.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص42.
- ↑ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص14.
- ↑ ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص4.
- ↑ فقیهی، علیاصغر. آلبویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم آن عصر. تهران: صبا، 1366، ص779.
- ↑ فقیهی، علیاصغر. آلبویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم آن عصر. تهران: صبا، 1366، ص780.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص19-20.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص20.
- ↑ فقیهی، علیاصغر. آلبویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردم آن عصر. تهران: صبا، 1366، ص779-780.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص22.
- ↑ ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص28.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص100.
- ↑ آموزگار، سیروس. كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور، دبیرخانه، 1355، ص77.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص115.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص124.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص30.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص140
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص31.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص30، 32-34.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص46.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص47.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص166.
- ↑ آموزگار، سیروس. كتاب و كتابخانه در دوران پنجاه سال شاهنشاهی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانههای عمومی كشور، دبیرخانه، 1355، ص92.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص50-51.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص176.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص55-57.
- ↑ همایونفرخ، ركنالدین. كتاب و كتابخانههای شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، ادارهكل نگارش، 1345-1347، ج2، ص214.
- ↑ بهروزی، علینقی. تاریخچه كتابخانه و مطبوعات و چاپخانههای فارس. [شیراز]: انجمن كتابخانههای عمومی شیراز، 1356، ص129.
- ↑ شناسنامه کتابخانههای عمومی کشور. تهران: هیأت امنای کتابخانههای عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص607-668.
- ↑ ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۲ ۴۷٫۳ ۴۷٫۴ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
- ↑ کریمیان سردشتی، نادر. تاریخ کتابخانههای مساجد ایران. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1378، ص111-112.
- ↑ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
- ↑ لیست مراکز بر اساس استانها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلیکپی)، ص7.
- ↑ آشنایی با کتابخانه منطقهیی علوم و تکنولوژی. ایران. 23 فروردین 1375، ص10.
- ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانههای تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص30، 164، 207، 219.
- ↑ خدمتگزاران عالم کتاب و معرفی برخی از کتابخانههای عمومی و خصوصی. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، ادارهکل نگارش، 1345، ص88،93،194،131-123.
منبع اصلی
فارس، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
نویسندگان مقاله
فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموریخانی